ÖZET
İnternet, doksanlı yılların başından itibaren bilgiye hızlı erişimin gelişmesine katkı sağlayan ve bilginin yayılmasını kolaylaştıran bir araç haline gelmiştir. Buna paralel olarak Türk hukukunda bilgi toplumuna uyum sağlamak amacıyla özellikle kamusal ve ticari alanlarda çeşitli düzenlemeler yapılmıştır. Bu doğrultuda bağımsız denetime tabi sermaye şirketlerine yönelik internet sitesi açma ve bilgi paylaşım yükümlülükleri, ticari alanda yapılan önemli bir yasal düzenleme olarak karşımıza çıkar. Bu makalede, internet sitesi açma zorunluluğunun hangi şirketlere ne koşullarla uygulanacağı, bu şirketlerin hangi şekilde destek hizmeti alabileceği, şirketlerin internet sitelerinde ne gibi içerikleri bulundurması gerektiği, internet sitesine ilişkin hukuki düzenleme kapsamında başka hangi ek yükümlülüklerin öngörüldüğü ve son olarak internet sitesi açma zorunluluğuna uymamanın hangi yaptırımlara bağlandığı konuları ele alınmaktadır.
1. GİRİŞ
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun (“TTK”) 1524. maddesinde, elektronik işlemler ve bilgi toplumu hizmetleri başlığı altında en üst düzeyde şeffaflığın sağlanması amacıyla bağımsız denetime tabi olan sermaye şirketleri için internet sitesi açma ve bu internet sitesinin belirli bir bölümünü, şirketçe kanunen yapılması gereken ilanların yayımlanmasına özgüleme zorunluluğu öngörülmüştür. Maddenin gerekçesinde internet sitesinin, şirketle ilgili bilgilere, şirketin yaptığı açıklamalara, çağrılara, beyanlara ve hazırladığı belgelere, raporlara, finansal tablolara, sorulan sorulara verilen cevaplara, herkesin en kolay şekilde ulaşabildiği, en güvenilir şeffaflığı en üst düzeyde sağlayan araç olduğu ifade edilmiştir1.
Sermaye şirketlerinin açacakları internet sitesine ilişkin hukuki düzenleme 31 Mayıs 2013 tarih ve 28663 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak 1 Temmuz 2013 tarihinde yürürlüğe giren Sermaye Şirketlerinin Açacakları İnternet Sitelerine Dair Yönetmelik’te (“Yönetmelik”) yapılmıştır. İnternet sitesinde yayımlanması gereken asgari hususlar bu Yönetmelik’le belirlenmiş olup, TTK’da öngörülen ve Yönetmelik’le düzenlenen internet sitesine ilişkin zorunluluk, şirketlerin internet sitesinde yayımlayacağı hususlara bir sınırlama getirmemektedir; bilgi toplumu bağlamında istenilen tüm hususların yayımlanması mümkündür.
TTK’nın 1524. maddesinde, şirketin internet sitesinde bilgi toplumu bağlamında yayımlanacak hususların herkesin erişimine açık olması gerekliliği düzenlenmiştir. Bu düzenleme, bilgi toplumunun, kişilerin her türlü bilgiye yeni iletişim teknolojileri vasıtasıyla ulaşabilme ve bu teknolojileri kullanabilme imkânının sağlandığı toplum olmasının gereğidir2.
TTK’da öngörülen internet sitesi açma ve bilgi paylaşım yükümlülüğü kapsamında şirketler, kuruluşlarının ticaret siciline tescili tarihinden itibaren; Yönetmelik yürürlüğe girdikten sonra kapsama dâhil olan şirketler ise kapsama girdikleri tarihten itibaren üç ay içinde bir internet sitesi açmak ve bu sitenin belirli bir bölümünü şirketçe kanunen yapılması gereken ilanların yayımlanmasına özgülemek zorundadır. Bu doğrultuda şirketler, yeni bir internet sitesi açabilecekleri gibi mevcut internet sitelerinin bir bölümünü bu yükümlülük kapsamında yayımlanacak hususlara özgüleyebilirler. Buna ek olarak belirtmek gerekir ki şirketlerin internet sitesi açma ve bilgi paylaşım yükümlülüğü kapsamında yayımlayacakları hususların başına tarih ve ayrıca, yayımlanan hususun bilgi toplumu hizmetleri kapsamında olduğunun anlaşılabilmesi için, parantez içinde “yönlendirilmiş mesaj” ibaresi koymaları gerekmektedir. Yönlendirilmiş mesaj kavramı, kısaca, üçüncü kişiye yönlendirilen mesajı kastetmektedir3 . Yönlendirilmiş mesaj, yönlendirildiği andan itibaren kural olarak şirketin tasarrufundan çıkacağından, söz konusu mesaj, ancak TTK ve Yönetmelik’te belirlenen şartlar dahilinde değiştirilebilecektir. TTK uyarınca oluşturulan internet sitesi, şirketlerin Merkezi Sicil Kayıt Sistemi (“MERSİS”) numarası altında tescil edilir.
2. İNTERNET SİTESİ AÇMA ZORUNLULUĞUNA TABİ ŞİRKETLER
TTK’nın 1524. maddesi uyarınca, bağımsız denetime tabi sermaye şirketleri internet sitesi açmakla ve bu sitenin belirli bir bölümünü şirketçe kanunen yapılması gereken ilanların yayımlanmasına özgülemekle yükümlüdür. Hangi şirketlerin bağımsız denetime tabi olacağı ise Bakanlar Kurulu’nun 23 Ocak 2013 tarih ve 28537 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Bağımsız Denetime Tabi Olacak Şirketlerin Belirlenmesine Dair Karar’ı (“Karar”) ile belirlenmiştir. 01 Şubat 2015 tarih ve 29254 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Bağımsız Denetime Tabi Olacak Şirketlerin Belirlenmesine Dair Kararda Değişiklik Yapılması Hakkında Karar ile yapılan değişikliklere göre; (a) tek başına veya bağlı ortaklıkları ve iştirakleriyle birlikte; aktif toplamının en az 50.000.000 TL olması, yıllık net satış hasılatının en az 100.000.000 TL olması ve çalışan sayısının en az iki yüz olması kriterlerinden en az ikisini sağlayan şirketler ile (b) yatırım kuruluşları, portföy yönetim şirketleri, bankalar, derecelendirme kuruluşları, finansal kiralama şirketleri, faktöring şirketleri gibi Karar’ın ekindeki listelerin kapsamında yer alan şirketler bağımsız denetime tabi olacaktır. Karar uyarınca, Karar’da belirtilen üç kriterden en az ikisinin sınırlarını art arda iki hesap döneminde aşan şirketler, sonraki hesap döneminden itibaren bağımsız denetim kapsamına girecektir. Diğer yandan Yönetmelik uyarınca, şirketler topluluğuna dâhil olan ancak doğrudan bağımsız denetim kapsamında olmayan sermaye şirketleri internet sitesi açmakla yükümlü değildir.
3. MERKEZİ VERİ TABANI HİZMET SAĞLAYICI VE DESTEK HİZMETİ TEMİNİ
Yönetmelik uyarınca şirketler, internet sitesine ilişkin yükümlülüklerini bizzat yerine getirebileceği gibi Merkezi Veri Tabanı Hizmet Sağlayıcı (“MTHS”) adı verilen özel hukuk tüzel kişilerinden destek hizmeti almak suretiyle de yerine getirebilecektir. Bir şirketler topluluğuna dâhil olan şirketlerin internet sitesine ilişkin yükümlülükleri, MTHS yetkisine sahip olmasa bile topluluk içinde yer alan şirketlerden biri tarafından da yerine getirilebilir. Bu durumda hizmet alan topluluk şirketi kendi internet sitesini açmış sayılır. Şirketler topluluğunda internet sitesi yükümlülüğü ile ilgili destek hizmeti sağlayan şirketin, topluluktan ayrıldıktan sonra da bu hizmeti sürdürebilmesi için en geç ayrılacağı tarihte MTHS yetkisine sahip olması gerekmektedir. MTHS’ler, faaliyetlerini, Gümrük ve Ticaret Bakanlığı (“Bakanlık”) tarafından bu konuda verilmiş faaliyet izni kapsamında gerçekleştirir. MTHS’lerden destek hizmeti alan şirketler, TTK ve Yönetmelik hükümleri uyarınca internet sitesinin özgülenmiş kısmında bulunması öngörülen hususları Bakanlık tarafından bir format belirlenmişse o formatta, belirlenmemişse elektronik ortamda MTHS’ye bildirir. Sahip oldukları internet sitesi üzerinde bilgi paylaşımı kapsamındaki bilgileri sağlayan şirketlerin ilgili bilgilere erişim için internet sitesi içinde “http://firmaalanadi/ bilgitoplumuhizmetleri” adresinden ya da internet sitesindeki bilgi toplumu hizmetlerine ayrılmış bölümün şirketin internet sitesi veya MTHS’ler üzerinden arama motorları tarafından kolay bulunabilmesi için ana sayfaya eklenen “bilgi toplumu hizmetleri” ibaresi ile doğrudan MTHS’ye yönlendirmeyi sağlaması gerekmektedir.
4. İNTERNET SİTESİNDE YAYIMLANMASI GEREKEN HUSUSLAR
İnternet sitesi ve bilgi paylaşım yükümlülükleriyle genel olarak sermaye şirketlerinin mevcut ortaklarını ve bu sermaye şirketi ile bir şekilde ilgili olabilecek üçüncü kişileri ilgilendiren tüm bilgilerin yayımlanması öngörülmüştür4. TTK uyarınca internet sitesinde yayımlanacak hususlar, TTK veya Yönetmelik’te belli bir süre belirtilmemiş ise, yayımlanacak hususun dayandığı işlem veya olgunun gerçekleştiği tarihten itibaren, tescil veya ilana bağlı hususlar ise tescil veya ilanın yapıldığı tarihten itibaren en geç beş gün içinde; şirketin kuruluşundan internet sitesi açılıncaya kadar geçen sürede yayımlanması gereken hususlar da internet sitesinin açıldığı tarihte yayımlanır. Ayrıca TTK ve ilgili diğer kanunlarda veya idari düzenlemelerde daha uzun bir süre öngörülmedikçe, şirketin internet sitesinde yayımlanan bir hususun, yayımlandığı tarihten itibaren en az altı ay boyunca internet sitesinde kalması gerekmektedir, aksi halde söz konusu husus hiç yayımlanmamış sayılır. Bununla birlikte, Yönetmelik’te bazı hususlar için, aşağıda da ifade edildiği üzere, belirli yayımlanma süreleri öngörülmüştür.
4.1 İnternet Sitesinde Sürekli Olarak Yayımlanması Gereken Hususlar
Yönetmelik uyarınca aşağıdaki hususların internet sitesinde sürekli olarak yayımlanması gerekmektedir. Bu hususlarda herhangi bir değişiklik olması halinde bunların yeni hali, değişikliğin meydana geldiği tarihte internet sitesinde yayımlanır.
a. Şirketin MERSİS numarası, ticaret unvanı, merkezi, taahhüt edilen ve ödenen sermaye miktarı ile şirketin yönetim organı üyelerinin ad ve soyadları.
b. Bir tüzel kişinin; şirketin yönetim organına üye olarak seçilmesi durumunda; tüzel kişiyle birlikte, tüzel kişi adına tüzel kişi tarafından belirlenen gerçek kişinin de tescil ve ilan olunduğuna ilişkin açıklama, seçilen tüzel kişinin MERSİS numarası, ticaret unvanı, merkezi ve tüzel kişi ile birlikte tescil edilen gerçek kişinin adı ve soyadı.
c. Seçilen denetçinin adı ve soyadı veya unvanı, yerleşim yeri veya merkezi ve varsa tescil edilmiş şubesi.
4.2 İnternet Sitesinde En Az Altı Aylık Bir Süre İçin Yayımlanması Gereken Hususlar
Yönetmelik’in 6. maddesinin 3. fıkrasında, bazı hususların internet sitesinde en az altı aylık bir süre için yayımlanması gerektiği öngörülmüş ve bu hususların en geç ne zaman yayımlanacağı belirtilmiştir. Söz konusu hususlardan başlıcaları şunlardır:
a. İlk esas sözleşme metni, kuruluşun sicil gazetesinde ilanından itibaren; esas sözleşmenin değiştirilmesine ilişkin genel kurul kararları ve esas sözleşme değişiklikleri, sicil gazetesinde yayımlandığı tarihten itibaren en geç beş gün içinde internet sitesinde de yayımlanır.
b. Yönetim kurulunun temsile yetkili kişileri ve bunların temsil şekillerini gösterir kararı sicil gazetesinde yayımlandığı tarihten itibaren en geç beş gün içinde internet sitesinde de yayımlanır.
c. Şirketin tescilinden itibaren iki yıl içinde bir işletme veya aynın, sermayenin onda birini aşan bir bedel karşılığında devralınmasına veya kiralanmasına ilişkin sözleşmeler sicil gazetesinde yayımlandığı tarihten itibaren en geç beş gün içinde internet sitesinde de yayımlanır.
d. Birleşme sözleşmesi, birleşme raporu, son üç yılın finansal tabloları, yıllık faaliyet raporları, ara bilançoları, ortakların incelemesine sunulmak üzere genel kurul kararından önceki otuz gün içinde internet sitesinde yayımlanır.
e. Bölünme sözleşmesi veya planı, bölünme raporu, son üç yılın finansal tabloları, yıllık faaliyet raporları, ara bilançoları üzerinde inceleme yapma hakkına işaret eden ve bu belgelerin nereye tevdi edildiklerine ve nerelerde incelemeye hazır tutulduklarına dair ilan, en geç bölünme kararından iki ay önce internet sitesinde yayımlanır.
f. Genel kurulun toplantıya çağrılmasına ilişkin ilan, en geç sicil gazetesinde yayımlandığı tarihte; genel kurulda finansal tabloların ve buna bağlı konuların müzakeresinin bir ay sonraya ertelenmesi halinde, bu duruma ilişkin pay sahiplerine yapılan ilan, erteleme kararı tarihinden itibaren en geç beş gün içinde internet sitesinde yayımlanır.
g. Esas sermayenin azaltılması durumunda sermaye azaltılmasına gidilmesinin sebepleri ile azaltmanın amacı ve azaltmanın ne şekilde yapılacağına ilişkin ayrıntılı açıklamalar, bu açıklamaların da yer aldığı genel kurul toplantısına ilişkin çağrı ilanının sicil gazetesinde yayımlandığı tarihten itibaren; genel kurulun esas sermayenin azaltılmasına ilişkin kararı üzerine alacaklılara sicil gazetesinde yedi gün arayla üç defa yapılan ilan, ilk ilanın sicil gazetesinde yayımlandığı tarihten itibaren en geç beş gün içinde internet sitesinde de yayımlanır.
h. Yönetim kurulunun, rüçhan hakkının sınırlandırılmasının ve kaldırılmasının gerekçelerini, yeni payların primli ve primsiz çıkarılmasının sebeplerini, primin nasıl hesaplandığını gösteren raporu, sicil gazetesinde yayımlandığı tarihten itibaren en geç beş gün içinde internet sitesinde de yayımlanır.
i. Yönetim kurulu ile genel kurul toplantılarının elektronik ortamda yapılması veya bu toplantılara elektronik ortamda katılım sağlanması hallerinde, elektronik ortam araçlarının etkin katılmaya elverişliliğinin ispatlandığı teknik rapor sicil gazetesinde yayımlandığı tarihten itibaren en geç beş gün içinde internet sitesinde de yayımlanır.
j. Şirketin genel kurul toplantı tutanağı ile imtiyazlı pay sahipleri özel kurulunun toplantı tutanağı, genel kurul tarihinden itibaren en geç beş gün içinde internet sitesinde yayımlanır.
k. Genel kurul kararına karşı iptal veya butlan davasının açıldığı hususu ve duruşma günü, esas sözleşmeye uygun olarak yapılan ilan tarihinden itibaren; genel kurul kararının iptaline veya butlanına ilişkin kesinleşmiş mahkeme kararı, tescil tarihinden itibaren en geç beş gün içinde internet sitesinde yayımlanır.
l. Şirkete fesih davası açılmış ise davanın açıldığı hususu ve bu davaya ilişkin mahkeme kararı, sicil gazetesinde yayımlandığı tarihten itibaren en geç beş gün içinde internet sitesinde de yayımlanır.
5. EK YÜKÜMLÜLÜKLER: ELEKTRONİK ARŞİVLEME VE TEKNİK RAPOR
İnternet sitesi açma zorunluluğu genel hatlarıyla TTK tarafından belirlenmiş olmakla birlikte; Yönetmelik’te, söz konusu zorunluluk kapsamında olan şirketlere ve MTHS hizmeti alan şirketler için de ilgili MTHS’ye uygulanacak bazı ek yükümlülükler öngörülmüştür. Bu ek yükümlülükler, internet sitesinde yayımlanan hususların arşivlenmesine ve Bakanlık’a verilecek teknik raporlara ilişkindir.
Yönetmelik, internet sitesinde yayımlanan hususların, ilgili mevzuatta daha uzun bir süre öngörülmedikçe internet sitesindeki yayımının son bulduğu tarihten itibaren beş yıl süreyle elektronik ortamda güvenli elektronik imza ve zaman damgası kullanılarak arşivlenmesini zorunlu tutmuştur. Ayrıca, yayımlanan hususların MERSİS veya diğer veri tabanlarına bir MTHS aracılığıyla aktarılması Bakanlık tarafından zorunlu kılınmışsa bu hususlar, Bakanlık tarafından belirlenen format ve standartlara uygun olarak ilgili veri tabanına aktarılacaktır.
Yönetmelik uyarınca MTHS’ler, internet sitelerinin özgülenmiş kısımlarının TTK ve Yönetmelik hükümlerine uygun olduğunu, Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu’na tespit ettirerek, bu tespit sonucu düzenlenecek teknik raporu Bakanlık’a vermekle yükümlüdür. Söz konusu teknik rapor yükümlülüğü, MTHS hizmeti verecek sermaye şirketlerinin bilgi paylaşımı ve internet sitesi yükümlülüğü kapsamında kendi bilgilerini yayımladığı internet siteleri için de geçerlidir. Raporun düzenlenme tarihi dikkate alınarak, teknik raporun, MTHS’ler tarafından üç yılda bir yenilenerek Bakanlık’a verilmesi gerekmektedir.
6. İNTERNET SİTESİ AÇMA ZORUNLULUĞUNA UYULMAMASI HALİNDE UYGULANACAK YAPTIRIMLAR
TTK, bilgi paylaşımı ve internet sitesi yükümlülüklerine uyulmamasını çeşitli yaptırımlara bağlamıştır. Buna göre, söz konusu yükümlülüklerin ihlali, ilgili kararların kanuna aykırı olduğu gerekçesiyle iptal edilmesine ve kanuna aykırılığın diğer tüm sonuçlarının oluşmasına yol açar. Ayrıca kusuru bulunan yöneticiler ile yönetim kurulu üyelerinin hukuki sorumluluğuna da neden olur.
Söz konusu hukuki sorumlulukla birlikte TTK’nın 562. maddesinde şirket yönetim organı üyeleri için cezai sorumluluk da öngörülmüştür. Buna göre, internet sitesi oluşturmayan şirketlerin yönetim organı üyeleri yüz günden üç yüz güne kadar; internet sitesinde yayımlanması gereken hususları usulüne uygun olarak yayımlamayan şirketlerin yönetim organı üyeleri ise yüz güne kadar adli para cezasıyla cezalandırılır.
Belirtilmesi gereken bir diğer hukuki sonuç ise bilgi erişimi engel ve sınırlamalarının kaldırılmasına ilişkin dava hakkıdır. Yukarıda da izah edildiği üzere, internet sitelerinin bilgi toplumu hizmetlerine ayrılan bölümünün herkesin erişimine açık olması gerekmektedir. Bu doğrultuda, bahsi geçen erişim hakkının kullanılması, ilgili olmak veya menfaati bulunmak gibi kayıtlarla sınırlandırılamamakta ve herhangi bir şarta da bağlanamamaktadır. Söz konusu yükümlülüğün ihlali halinde, TTK’nın 1524. maddesinin 3. fıkrasına göre herkes, engelin kaldırılması davası açabilecektir.
7. SONUÇ
1990’lı yılların özellikle ikinci yarısından itibaren tüm dünyada olduğu gibi ülkemizde de bilgi toplumu olma yönünde çabaların arttığı gözlenmektedir5. Bireylerin bilgiye erişiminin kolay olması, bilgi toplumunun temel özelliklerinden biridir. Bu açıdan TTK’nın öngördüğü internet sitesi ve bilgi paylaşım yükümlülüklerinin Türkiye’nin bilgi toplumu olma yönündeki adımlarından biri olduğu açıktır. Günümüzde internet, çok dinamik bir alan olup, bilgi toplumuna ilişkin internet alanındaki uluslararası çalışmalar da oldukça yoğundur. Bu bağlamda TTK’nın gerekçesinde, internet sitesiyle ilgili düzenlemenin, gelişmelere açık olduğu; yapılacak değişikliklerle bu hususa ilişkin düzenlemelerin genişleyebileceği ifade edilmiştir6. Dolayısıyla, yukarıda anılan yükümlülüklerin yakın zamanda daha detaylı ve daha geniş kapsamlı olarak yeniden karşımıza çıkabileceği unutulmamalıdır.
KAYNAKÇA
“Ülkemizde Bilgi Toplumuna Dönüşüm,” erişim 23.02.2015, http://www. bilgitoplumu.gov.tr/bilgi-toplumu/ulkemizde-bilgi-toplumuna-donusum/.
Bilgili, Fatih ve Demirkapı, Ertan. Şirketler Hukuku. (Bursa: Dora, 2012).
Gündoğdu, Hakan Gökhan. “Bilgi İletişim Teknolojilerinin Rolü: Elektronik Boyutta Katılım Yöntemleri”, XIX. Türkiye’de İnternet Konferansı - Bildiri Metinleri (2014). erişim 24.02.2015, http://inet-tr.org.tr/inetconf19/bildiri/58-uzun.pdf Kendigelen, Abuzer.
Yeni Türk Ticaret Kanunu - Değişiklikler, Yenilikler ve İlk Tespitler. (İstanbul: On İki Levha, 2011).
Selvi, Özgür. “Bilgi Toplumu, Bilgi Yönetimi ve Halkla İlişkiler”, Gümüşhane Üniversitesi İletişim Fakültesi Elektronik Dergisi 3 (2012). erişim 19.02.2015, http://www.gumushane.edu.tr/media/uploads/egifder/articles/9.pdf.
DİPNOT
1 6102 Sayılı Türk Ticaret Kanunu Genel Gerekçesi Madde Gerekçeleri ve Yürürlükten Kalkan 6762 Sayılı Kanunda Karşıladığı Maddeler.
2 Özgür Selvi, “Bilgi Toplumu, Bilgi Yönetimi ve Halkla İlişkiler”, Gümüşhane Üniversitesi İletişim Fakültesi Elektronik Dergisi 3 (2012): 195, erişim 19.02.2015, http://www.gumushane.edu.tr/media/uploads/egifder/articles/9.pdf.
3 Fatih Bilgili ve Ertan Demirkapı, Şirketler Hukuku, (Bursa: Dora, 2012), 96.
4 Abuzer Kendigelen, Yeni Türk Ticaret Kanunu - Değişiklikler, Yenilikler ve İlk Tespitler, (İstanbul: On İki Levha, 2011), 529.
5 “Ülkemizde Bilgi Toplumuna Dönüşüm,” erişim 23.02.2015, http://www.bilgitoplumu.gov.tr/bilgitoplumu/ulkemizde-bilgi-toplumuna-donusum/.
6 6102 Sayılı Türk Ticaret Kanunu Genel Gerekçesi Madde Gerekçeleri ve Yürürlükten Kalkan 6762 Sayılı Kanunda Karşıladığı Maddeler.
