ÖZET
2019 yılında izleyicilerle buluşan “When They See Us” isimli Netflix yapımı mini dizi, 1989 senesinde Central Park’ta gerçekleşen bir tecavüz olayı akabinde eyleme hiçbir şekilde karışmadıkları halde suçlanan ve yıllarca haksız yere hapis yatan beş siyahi gencin trajik öyküsüne odaklanmaktadır.
I. GİRİŞ
19 Nisan 1989’da Central Park’ta koşuya çıkan Trisha Meili (“Central Park Koşucusu”) isimli bir kadının aynı gece kimliği belirsiz biri tarafından tecavüze uğramasının ardından, o gece olay yerinden geçmekte olan beş siyahi genç (“Central Park Beşlisi”), gerçekleşen tecavüz olayının şüphelileri olarak polis tarafından gözaltına alınır ve böylece sadece Amerika Birleşik Devletleri değil, insanlık tarihinde bir kara leke olarak anılacak meşhur “Central Park Koşucusu Davası” süreci başlar. Central Park Beşlisi’nin ırkçılık ve polis şiddeti altında geçen sorgulamaları, gençlerin aileleri yanında olmaksızın gerçekleştirilir. Medyada da büyük yankı bulan Central Park Koşucusu Davası’nda gençler mahkemenin toplum ve medya baskıları yüzünden önyargılı yargılaması neticesinde hapis cezasına çarptırılırlar ve hiçbir suçları olmadığı halde yıllarca hapis yatarlar. Uzun yıllar sonra Central Park Koşucusu Davası’nın asıl suçlusunun itirafçı olmasıyla birlikte, yıllarca hapis yatan bu beş genç nihayetinde özgürlüklerine kavuşurlar. Ancak, çocuk yaşta hapse giren Central Park Beşlisi hapisten çıktıklarında çocukluklarını yitirirler ve başlarına gelen talihsiz olayların yarattığı travmayı yıllarca üzerlerinden atamazlar.
2019 yılında izleyicilerle buluşan “When They See Us” isimli Netflix yapımı mini dizi, 1989 senesinde Central Park’ta gerçekleşen bir tecavüz olayı akabinde eyleme hiçbir şekilde karışmadıkları halde suçlanan ve yıllarca haksız yere hapis yatan beş siyahi gencin trajik öyküsüne odaklanmaktadır1. Yapımcıları arasında Oprah Winfrey ve Robert De Niro’nun da yer aldığı, Central Park’ta gerçekleşen tecavüz olayından dolayı haksızca suçlanarak yıllarca hapis yatmak zorunda kalan beş siyahi gencin trajik öyküsüne odaklanan dizi 4 bölümden oluşmaktadır2. When They See Us, film olarak çekilmiş olsaydı bu kadar uzun ve detaylı bir öykünün bir filme sığdırılması süresi sebebiyle neredeyse imkânsız olurdu. Bu kadar uzun sürecek bir film için ise günümüzde aksiyon ve süper kahraman filmleri karşısında drama türündeki filmlerin sinema sektöründe geldiği konumu hesaba katarsak, izleyici kitlelerinin uzun süreli bir drama filmi için sinema salonlarını doldurma ihtimalinin pek de yüksek olmadığı kanaatindeyim. Dolayısıyla, dizinin yaratıcısı, senaristi ve aynı zamanda yönetmeni olan Ava DuVernay’nin “When They See Us”ı dizi olarak çekmekte ne kadar doğru bir karar verdiğini görmüş olmaktayız. Nitekim, dizi sadece Netflix’in değil, tüm zamanların en beğenilen dizilerinden olmuş ve 8.9 IMDb puanı ile adını IMDb’nin en iyi 250 dizisi listesine yazdırmıştır3. Üstelik Primetime Emmy ödüllerinde de “Mini Dizi veya TV Filminde En İyi Erkek Başrol Oyuncusu” ve “Bir Mini Dizi, TV Filmi veya Özel Programda En İyi Oyuncu Kadrosu Seçimi Ödülü” olmak üzere 2 Emmy ödülünü de kazanmayı başarmıştır4.
II. CENTRAL PARK KOŞUCUSU DAVASI’NIN BAŞLANGICI
Dizinin açılış sahnesinde, 19 Nisan 1989’da Harlem’de sıradan bir günde, gündelik hayatına devam eden beş siyahi genç Central Park’a doğru eğlenmek için yola çıkarlar. Central Park’ta gürültülü şekilde müzik dinleyip yoldan geçen insanlara laf atarak insanları rahatsız eden kalabalık gruplar taşkınlıklar çıkartmaktadırlar. Bunlar başta Central Park’ta gece vakti yaşanan sıradan olaylar gibi gözükse de her şey, gece vakti devlet okulunda öğretmen olan Trisha Meili ismindeki bir kadının 19 Nisan 1989 gecesi koşuya çıkıp kimliği belirlenemeyen bir şahıs tarafından saldırıya ve tecavüze uğrayıp kafasına aldığı darbelerden ötürü olay yerinde bayılması ile başlar. Vuku bulan tecavüz hadisesi akabinde suç mahallinden geçen beş genç, gerçekleşen tecavüz olayının şüphelileri olarak polis tarafından gözaltına alınır. İlerleyen süreçte Central Park Koşucusu (“Central Park Jogger”) olarak adlandırılacak olan mağdure Trisha Meili’ye karşı işlenen şiddet dolu suçun failini/ faillerini bulmak için Savcı Linda Fairstein göreve atanır ve basında yıllar boyunca önemini koruyacak olan Central Park Koşucusu Davası (“Central Park Jogger Case”) süreci başlar5.
III. SORGULAMALAR
Savcı Linda Fairstein, suç bölgesinde pek delil bulunmamasına rağmen, daha sonra Central Park Beşlisi (“Central Park Five”) olarak adlandırılacak olan en büyüğü 16, en küçüğü 14 yaşındaki Kevin Richardson, Antron McCray, Yusef Salaam, Raymond Santana Jr. ve Korey Wise isimli beş siyahi genci, Trisha Meili’ye tecavüz suçu isnat etmek suretiyle tutuklayarak olayı bastırmak ister ve böylece bu beş gencin yolu, olabilecek en kötü şekilde polis sorgusunda kesişir. Savcı Linda, olay günü acımasızca gerçekleştirilen saldırı akabinde mağdurun ölüme terk edilen bir kadın olduğunu belirterek kamuoyunun dikkatini olayın üzerine çekmek ister. Bu beş gencin dayanılmaz fiziksel ve psikolojik polis şiddeti altında geçecek sorguları, henüz 14 yaşındayken her şeyden habersiz bir halde gözaltına alınmış olan Kevin’ın masaya koyduğu eline polisin sert bir şekilde vurmasıyla birlikte başlamış olur. Gençliğinin baharındaki çocukların bu şekilde tehdit altında sorgulanmaları yargılamanın henüz ilk ayağını teşkil eden “soruşturma”yı sakatlar. Yanlarında avukat ve psikolog olmadan, ailelerinden habersiz bir şekilde sorguya alınan çocuklar, neredeyse iki gün boyunca polisin giderek artan baskısı altında sorgulanırlar. Çocuklar sorgulamalarını artık işkence boyutuna çıkan fiziksel ve psikolojik şiddet altında geçirirler. Henüz sorgulamanın ilk aşamasında, kendilerine suç isnat edilen bu beş gencin sırf ten renklerinden ötürü dezavantajlı konumda oldukları kanaatindeyim. Açlık, susuzluk ve şiddet altında geçen sorgulamalar, işkence ve kötü muamele yasağına maruz kalan çocukların maddi ve manevi bütünlüğünü koruma hakkının mutlak alanını delmiş olup her biri henüz birer çocuk olduğu halde, insan hakları anlamında büyük ihlallere maruz kalmışlardır6. Nitekim, Birleşmiş Milletler Genel Kurulu tarafından 10 Aralık 1948 tarihinde ilan edilen İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi’nin 5. maddesi de “Hiç kimse işkenceye, zalimane, gayriinsani, haysiyet kırıcı cezalara veya muamelelere tabi tutulamaz.” hükmünü haizdir7. Bu haksız sorgulama karşısında çaresizce çırpınan Yusef Salaam’ın annesi ise yetkililere, göz altına alınan küçük çocuğunu suç işlediğine kesin gözüyle bakan polislerle baş başa bıraktıkları için kendilerinden utanmaları gerektiğini haykırır.
Neredeyse iki gün sürecek çapraz sorgular sırasında polisler, çocuklara suçu işleyeni itiraf etmeleri gerektiğini, kimin yaptığını söylemeleri halinde evlerine gidebileceklerini söyleyerek çocukların hepsini birbirleri aleyhinde beyanda bulunmaya zorlar. Gördükleri fiziksel ve psikolojik şiddet karşısında dayanma gücü kalmayan çocuklar, yalan ifadeleri imzalamak zorunda kalırlar. Şiddet ve baskının tesir ettiği sorgulamalar ile polisler artık gerçeğe ulaşmaya değil, yalnızca sorgulamalardan suçu kabul etmiş bir “suçlu” çıkartmayı amaçlarlar. Tüm bu baskı ve psikolojik işkence sonucunda çocuklar yanlarında avukat, psikolog veya aileleri bile olmadan itirafçı olmak zorunda kalırlar. Kolaylıkla tahmin edilebileceği gibi, çocukların hiçbir beyanı da birbirini tutmaz. Savcı yardımcısı, Savcı Linda’ya çocukların beyanlarının birbirlerini tutmadığını, Cental Park Koşucusu’ndan alınan sperm ile DNA örneklerinin olayla örtüşmediğini ve sorgulamanın hatalı gittiğini söyler. Ancak, Savcı Linda gözünü karartmıştır. Savcı yardımcısının aktardıkları karşısında, yakalayamadıkları altıncı bir kişinin olduğunu ifade ederek ne kadar önyargılı bir soruşturma yürüttüğünü gözler önüne serer. Çocukların sakatlanan iradeleri neticesinde imzaladıkları yalan beyanları, mahkeme sürecinde de çocuklar aleyhinde kullanılır.
IV. YARGILAMA
A. Mahkeme Süreci
Çocukların sorgulamada geçirdikleri haksız süreç, mahkemede de devam eder. Mahkemeye getirilen tanıklar, bu beş genci suç mahallinde görmediklerini ve taşkınlık yapanlar arasında bu beş gencin bulunmadığını belirtir. Sıkı ispat kurallarının uygulanması gerektiği Central Park Koşucusu Davası sürecinde artık ceza muhakemesi hukukunun temel ilkelerinden olan “Şüpheden sanık yararlanır” ve “adil yargılanma” ilkelerinin devreye girmesi beklenmelidir8. Silahların eşitliği ilkesi uyarınca, Central Park Koşucusu Davası’nda her iki tarafın da eşit koşullar altında hem diğer tarafın sunmuş olduğu delillere karşı koyma hem de kendi delillerini ortaya koyma fırsatlarının temin edilmesi gerekirken, Savcı Linda ve yardımcıları tarafından deliller karartılır9. Bir savcının amacı hakikatleri ortaya çıkarmak ve adaletin tecelli etmesini sağlamak olmalıyken Savcı Linda’nın amacı artık bu beş genci mahkûm ettirmek ve Central Park Koşucusu Davası’nı bir an önce sonlandırmaktır. Adaleti sağlamak ile görevli olan yargı, artık intikam almaya soyunur.
Yargılama başlarken basın da bu olaya çok büyük bir ilgi gösterir. Central Park’ta meydana gelen bu acı hadise ve dava sürecinin gidişatı ile ilgili Central Park Beşlisi hakkında her gün haberler yapılır. Basının büyük ilgisini çeken olayda öyle bir detay da vardır ki herkesi şaşkına çevirir. 2017-2021 yılları arasında Amerika Birleşik Devletleri başkanlığı görevini üstlenmiş olan Donald Trump, o dönemin önde gelen iş insanlarından birisidir. Trump, ABD’nin en popüler gazetelerinden New York Daily News dahil dört büyük New York gazetesine 85.000 Dolar karşılığında Central Park Beşlisi aleyhinde tam sayfa ilanlar verir10. İlanlarda, Central Park Koşucusu Davası’nda yargılanan bu beş genç hakkında idam kararı verilmesi gerektiği ve polislerin göreve çağrıldığı duyurulur. Belki de sırf para ve popülarite uğruna ırkçı söylemleri kullanan basın, halk nezdinde olayları iyice körükler. Siyahi çocukları suçlayan bu abartılı ve gerçek dışı haberler, toplum nezdinde büyük yankı uyandırır ve olayın yarattığı etki katlanarak artar. Bu beş gencin yargılandıkları mahkemede, tartışma ortamlarında ve topluluklar arasında Central Park Koşucusu Davası’na ilişkin sayısız gösteriler düzenlenir. Jürinin de toplumun bir parçası olduğunu göz önünde bulundurursak, yargı makamının manipüle edildiğini belirtmek yanlış olmayacaktır. Dolayısıyla, iddia ve savunma makamlarına sunulan olanaklar birbiriyle dengeli olmamış; denge, sanık konumundaki Central Park Beşlisi aleyhine bozulmuştur ve bu sebeple süjeler arasındaki silahların eşitliği ilkesi adeta göz ardı edilmiştir11.
B. Kararın Kesinleşmesi
Diğer yandan, hukuka aykırı biçimde sürmekte olan yargılamaya tepki niteliğinde gösteriler de çeşitli topluluklar tarafından düzenlenmeye başlar. Yusuf Salaam’ın annesi, yargılanan gençlerin sırf siyahi oldukları ve fakir bölgelerde yetiştikleri için işkence gördüklerini ve fakir durumdaki azınlık nüfusun zengin kesimlere olan öfkesini Central Park’ta kustuğunu belirterek tepkisini dile getirir. Zaten Savcı Linda da, ayrıntıların öneminin bulunmadığını belirterek; bu beş gencin orada olmamasının, gençlerden alınan sperm örneklerinin mağdurdan alınan örneklerle eşleşmemesinin, gençlere ait DNA testlerinin mağdurdan alınan DNA testlerine uymamasının, sanıkların birbirlerini yanlış bir şekilde suçlamalarının ve tanıkların zan altındaki gençleri görmediklerini ifade etmelerinin hiçbir önemi olmadığını, bu çocukların doğuştan suçlu olduklarını söyler.
Yargı makamının, insan hakları ile şüpheli, sanık ve mağdurun haklarının bir gereği olarak gözetmesi gereken “adil yargılanma hakkı”, Central Park Koşucusu Davası’na bakan mahkeme tarafından derinlemesine ve geri alınamayacak biçimde ihlal edilir12. Taraflı ve peşin hükümlü yargılamalar neticesinde, Central Park Koşucusu Trisha Meili’nin vücudunda bu beş gence ait DNA örneği olmamasına ve bütün delillerin bu beş gencin suçsuzluğu ispatlar nitelikte olmasına rağmen, talihsiz beş genç hakkında 13 ila 16 yıl arasında hapis cezasına hükmedilir.
C. Hapisten Sonraki Süreç
İlk derece yargılamasının tamamlanması üzerine başlayan şartlı tahliye duruşmalarında Central Park Beşlisi, şartlı tahliye edilme tekliflerine karşı çıkarlar ve suçu kendilerinin işlemediklerini söyleyerek adalet mücadelelerini hapiste kalma pahasına asla bırakmazlar.
Bu beş gençten, aldıkları hapis cezalarını tamamlayarak dışarı çıkanlar, iş bulmakta çok zorlanır, karşılarına çıkan işler ise çalışılamayacak derecede kötü şartlar sunan işler olur. Ceza sürelerini tamamlamış olsalar da toplum, devletin onlara hükmettiği cezadan çok daha fazlasını bu beş gence keser. Bütün olayların kaynağının haksız yargılamanın sonucunda gerçekleştiğini hatırlatmakta fayda vardır. Central Park Beşlisi’nin başına gelen talihsiz olaylar, yargılamanın adil bir şekilde yürütülmemesinin ne denli sonuçlara yol açabileceği hususundaki en büyük örneklerden birisini teşkil etmektedir.
V. MASUMİYET
Takvim yaprakları 2002’yi gösterdiğinde, olayların seyri yüz seksen derece değişir. Başka bir suçtan dolayı yargılandığı esnada Matias Reyes isimli bir mahkûmun, Central Park Koşucusu Trisha Meili’ye tecavüz eden kişinin kendisi olduğunu itiraf etmesiyle Central Park Koşucusu Davası’nın gerçek suçlusu ortaya çıkar ve böylece Central Park Beşlisi’nin suçsuz yere hapis yattığı, tüm toplum tarafından anlaşılmış olur13.
Henüz yargılamanın ilk aşamasından itibaren yargıya suçlu oldukları algısını vererek adeta formaliteden yargılama yürütülmesinde ve dolayısıyla Central Park Beşlisi’ne uzun yıllar hapis cezası verilmesinde önemli rollere sahip olan toplum ve medya nezdinde bu sefer gençlerin yıllar önce hak ettiği aklanma süreci başlar.
Masum oldukları halde hem devletin hem toplumun çok büyük baskısı altında sözde suçlu olarak geçirilen 13 yıl sonunda ABD, haksız yere suçlanan bu beş genç için 40 milyon Dolarlık tazminat öder14. Adalet çok geç de olsa yerini bulmuştur. Gençler üzerindeki ceza çok uzun yıllar sonra kaldırılır, ancak akıllara Osmanlı Devleti’nin ikinci padişahı Orhan Gazi’nin muhteşem sözü gelir: “Adaletin en kötüsü geç tecelli edenidir. Sonunda hüküm isabetli olsa da geciken adalet zulümdür”15. Zira “Geciken adalet, adalet değildir”16. Central Park Beşlisi haksızlıklar altında geçirilen yılların ardından hayallerini ve çocukluklarını kaybetmişlerdir. Hiçbir şey onlar için bir daha asla eskisi gibi olmayacaktır. Çünkü “adaletsiz yargı” bu beş gencin tüm hayallerini çalmıştır.
VI. CENTRAL PARK BEŞLİSİ BUGÜN NEREDE?
Central Park Koşucusu Davası’nın yargı kurbanları olan Central Park Beşlisi’nin hayatlarının geri kalanında özgür olarak geçirdikleri süre de en az yargılanmaları ve hapis süreçleri kadar zorlu geçmiştir. Peki Central Park Beşlisi, şu anda neler yapmaktadır?
Korey Wise; hapisten çıktıktan sonra New York’ta yaşamaya devam ederek konuşmacı ve ceza adaleti reformu savunucusu olarak faaliyet göstermektedir. 2015 yılında Masumiyet Projesi’nin Colorado Üniversitesi’ndeki bölümüne 190.000 dolar bağışta bulunmuştur. Sonrasında, Masumiyet Projesi’nin adı onun onuruna “Korey Wise Masumiyet Projesi” olarak değiştirilmiştir17. Korey Wise, çeşitli etkinliklerde deneyimleri hakkında konuşarak Masumiyet Projesi’ni yürütmektedir18.
Kevin Richardson; eşi ve iki kızıyla birlikte New Jersey’de yaşamakta, ceza adaleti reformunun savunucusu olarak çalışmakta ve çeşitli etkinliklerde deneyimleri hakkında konuşmaktadır19.
Yusef Salaam, serbest bırakıldığından beri ceza adaleti savunucusu olarak çalışmaktadır20.
Raymond Santana Jr., iş insanı olmuş, kendi giyim markası Park Madison’ı kurmuş ve When They See Us’ın tanıtımını yapmıştır21.
Antron McCray; evli ve altı çocuk babasıdır. Atlanta, Georgia’da ailesiyle birlikte yaşamaktadır22. When They See Us dizisi yayınlandığı zaman The New York Times’a “Hasarlıyım, biliyor musun? Yardıma ihtiyacım olduğunu biliyorum. Ama artık yardım almak için çok yaşlıymışım gibi hissediyorum... Ama bu beni her gün yiyip bitiriyor. Beni canlı canlı yiyor. Karım bana yardım bulmaya çalışıyor ama ben reddediyorum. Şu anda bulunduğum nokta bu. Ne yapacağımı bilmiyorum.”23 ifadelerini kullanarak toplumun ve kötü yargının kendisine atfettiği bu ağır yükü taşımakta hâlen çok zorlandığını dile getirmiştir.
VII. SONUÇ
Toplumu sarsan ve travmaya sürükleyen olaylarda adil kalmak ve adaleti muhafaza etmek çok önemlidir. Türk Hukuku’na bakacak olursak, Yargıtay Ceza Genel Kurulu 2019 tarihli bir kararında, işkence suçu ile korunan hukuki değerin öncelikle insan onuru olduğunu, kamu görevlisinin bir kişiye karşı insan onuru ile bağdaşmayan ve bedensel veya ruhsal yönden acı çekmesine neden olan davranışların işkence suçu teşkil ettiğini belirtmiştir24. Dolayısıyla, polislerin çocukları yoğun fiziksel ve psikolojik şiddet altında sorgulaması, polisler bakımından işkence suçunu meydana getirmektedir. Ceza muhakemesi ve insan hakları hukukunun adil yargılanma, silahların eşitliği, işkence ve kötü muamele yasağı gibi başlıca ilkelerinin ihlal edilmesi durumunda, tıpkı Central Park Koşucusu Davası’ndaki beş genç gibi yeni mağdurlar yaratma riskiyle karşı karşıya kalınabilmesi riski oldukça mümkündür. Bu sebeple, hukukun yerleşik kuralları her ne şart altında olursa olsun ceza muhakemesi ve insan haklarının temel ilkeleri terk edilmemelidir. Dolayısıyla yargı, kendisini toplumsal travma yaratan olaylardan ve baskılardan soyutlamalı; sağ duyu ile hareket etmeli ve dolduruşa gelmeden objektif biçimde karar verebilmelidir. İnsanların sosyal durumları, din, dil ve ırk farklılıkları gibi hususlardan ötürü yargılamaya asla gölge düşürülmemelidir. Soruşturma ve kovuşturma aşamaları, adaletsizliğe sürüklenmeden yetkililer tarafından soğukkanlılıkla yürütülmelidir.
KAYNAKÇA
Awards & Nominations, https://www.emmys.com/shows/whenthey-see-us.
CLARETTA BELLAMY, “Exonerated Central Park Five Member Mocks Trump with Ad of his Own After Indictment”, 5 Apr 2023, https://www.nbcnews.com/news/nbcblk/exonerated-central-park-five-member-mocks-trump-ad-indictment-rcna78389.
ÇİĞDEM SUBAŞI, “When They See Us: Central Park Beşlisi” https://adba.tv/okunmali/when-they-see-us/.
ERTUĞRUL ÜNAL, Ceza Muhakemesi Hukukunda Silahların Eşitliği İlkesi, Ankara 2021.
IMDb - https://www.imdb.com/title/tt7137906/.
INNOCENT PROJECT - https://innocenceproject.org/cases/korey-wise/.
KEVSER CEYLAN KOCA, Osmanlı Hukuk Sisteminde Kadılık Kurumu, Ankara 2019.
Korey Wise Innocence Project, https://www.colorado.edu/law/academics/public-service/korey-wise-innocence-project.
MUSTAFA ÖZEN, Ceza Muhakemesi Hukuku Temel Bilgiler, Ankara 2022.
NUR CENTEL/ HAMİDE ZAFER, Ceza Muhakemesi Hukuku, 18th Edition, İstanbul 2020.
RAY SANCHEZ/ ALLİE MALLOY, New York City comptroller approves $40 million settlement for Central Park Five, 27 June 2014 https://edition.cnn.com/2014/06/26/justice/new-york-central-park-five-settle/index.html.
The Central Park Five: “We Were Just Baby Boys”, https://www.nytimes.com/2019/05/30/arts/television/when-they-see-us.html.
TUĞBA BAYRAKTAR/ UFUK RAMAZAN ÇAKMAK, İnsan Hakları Hukuku, Ankara 2022.
When They See Us Dizisi Hakkında Bilinmesi Gerekenler, https://www.neoldu.com/when-they-see-us-dizi-incelemesi-39232h.htm.
Where Are the Central Park Five Now? What to Know After Watching “When They See Us, https://www.goodhousekeeping.com/life/entertainment/a27820212/central-park-five-now/.
DİPNOT
1 When They See Us, https://www.netflix.com/tr/title/80200549 Access: 11.06.2023.
2 Çiğdem Subaşı, “When They See Us: Central Park Beşlisi” http://adba.tv/okunmali/when-they-see-us/ Access: 11.06.2023.
3 When They See Us, https://www.imdb.com/title/tt7137906/ Access: 11.06.2023.
4 Awards & Nominations, https://www.emmys.com/shows/when-they-see-us Access: 11.06.2023.
5 When They See Us Dizisi Hakkında Bilinmesi Gerekenler, https://www.neoldu.com/when-they-see-us-dizi-incelemesi-39232h.htm Access: 11.06.2023.
6 Tuğba Bayraktar/ Ufuk Ramazan Çakmak, İnsan Hakları Hukuku, Ankara 2022, p. 89.
7 Birleşmiş Milletler Genel Kurulu, İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi, m.5.
8 İlke hakkında detaylı bilgi için bkz. Nur Centel/ Hamide Zafer, Ceza Muhakemesi Hukuku, 18. Baskı, İstanbul 2020, s. 833.
9 Ertuğrul Ünal, Ceza Muhakemesi Hukukunda Silahların Eşitliği İlkesi, Ankara 2021, p. 64.
10 Claretta Bellamy, “Exonerated Central Park Five Member Mocks Trump with Ad of his Own After Indictment”, 5 Apr 2023, https://www.nbcnews.com/news/nbcblk/exonerated-central-park-five-member-mocks-trump-ad-indictment-rcna78389 Access: 11.06.2023.
11 Centel/ Zafer, Ceza Muhakemesi Hukuku, 18th Edition, İstanbul 2020, p. 253.
12 Centel/ Zafer, p. 180.
13 “Korey Wise - Time Served: 12 years”, https://innocenceproject.org/cases/korey-wise/ Access: 11.06.2023.
14 Ray Sanchez/ Allie Malloy, New York City comptroller approves $40 million settlement for Central Park Five,27 June 2014 https://edition.cnn.com/2014/06/26/justice/new-york-central-park-five-settle/index.html Access: 11.06.2023.
15 Kevser Ceylan Koca, Osmanlı Hukuk Sisteminde Kadılık Kurumu, Ankara 2019, p. 57.
16 Mustafa Özen, Ceza Muhakemesi Hukuku Temel Bilgiler, Ankara 2022, p. 101.
17 Where Are the Central Park Five Now? What to Know After Watching “When They See Us”, https://www.goodhousekeeping.com/life/entertainment/a27820212/central-park-fivenow/ Access: 11.06.2023.
18 Korey Wise Innocence Project, https://www.colorado.edu/law/academics/public-service/korey-wise-innocence-project Access: 11.06.2023.
19 Where Are the Central Park Five Now? What to Know After Watching “When They See Us”, https://www.goodhousekeeping.com/life/entertainment/a27820212/central-park-fivenow/ Access: 11.06.2023.
20 Where Are the Central Park Five Now? What to Know After Watching “When They See Us”, https://www.goodhousekeeping.com/life/entertainment/a27820212/central-park-fivenow/ Access: 11.06.2023.
21 Where Are the Central Park Five Now? What to Know After Watching “When They See Us”, https://www.goodhousekeeping.com/life/entertainment/a27820212/central-park-fivenow/ Access: 11.06.2023.
22 Where Are the Central Park Five Now? What to Know After Watching “When They See Us”, https://www.goodhousekeeping.com/life/entertainment/a27820212/central-park-fivenow/ Access: 11.06.2023.
23 The Central Park Five: “We Were Just Baby Boys”, https://www.nytimes.com/2019/05/30/arts/television/whenthey-see-us.html Access: 11.06.2023.
24 Yargıtay CGK, E. 2017/8-753 K. 2019/497 T. 25.06.2019.
