ÖZET
İnternetin ticari amaçlarla kullanılmaya başlanması, elektronik ticaret olarak adlandırılan yeni bir ticaret platformunun ortaya çıkmasına sebebiyet vermiştir. Bu doğrultuda ülkemizde, elektronik ticarete ilişkin hukuki altyapı oluşturulmasına yönelik ihtiyaç doğmuştur.
I. GİRİŞ
29.12.2022 tarihli 32058 sayılı Resmî Gazete’de Elektronik Ticaret Aracı Hizmet Sağlayıcı ve Elektronik Ticaret Hizmet Sağlayıcılar Hakkında Yönetmelik (“Yönetmelik”) yayımlanması ile 26.08.2015 tarihli ve 29457 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Elektronik Ticarette Hizmet Sağlayıcı ve Aracı Hizmet Sağlayıcılar Hakkındaki Yönetmelik (“Mülga Yönetmelik”) yürürlükten kaldırılmıştır. Yönetmelik’in hazırlanmasına, 6563 Sayılı Elektronik Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun’un (“Elektronik Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun”) 13. maddesi uyarınca, Ticaret Bakanlığı’na verilmiş olan Elektronik Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun’un uygulanmasına ilişkin yönetmelik hazırlama hakkı dayanak teşkil etmektedir.
II. ELEKTRONİK TİCARETE İLİŞKİN GENEL BİLGİLER
İnternet, uzun yıllardan beri haberleşme, bilgi edinme, ticaret gibi birçok sebeple kullanılmaktadır. İnternetin elektronik ticaret aracı olarak kullanımı ise 1990’lı yıllara dayanmaktadır. Buna bağlı olarak internet, asıl gelişimini ticari olarak kullanımının artması ile sağlamıştır1. İnternetin ticari amaç vasıtasıyla kullanılmaya başlanması, yeni bir ticaret platformunun oluşmasına neden olmuştur. Elektronik ticaret olarak adlandırılan bu yeni platform hem üretim kesimi hem de tüketim kesimi tarafından hızlı bir şekilde benimsenmiş ve gelişmiştir. İnternetin ticarette mesafeleri kaldırması, aynı anda interaktif olarak hem ses hem görüntü hem de yazılı metin iletilmesine olanak sağlaması, elektronik ticaretin her kesim tarafından hızlı bir şekilde benimsenmesine sebep olmuştur2.
Elektronik ticaret kavramına ilişkin olarak birden fazla kaynakta farklı tanımlara yer verilmiştir. Dünya Ticaret Örgütü’ne göre; elektronik ticaret, mal ve hizmetlerin üretim, reklam, satış ve dağıtımlarının telekomünikasyon ağları üzerinden yapılmasıdır3. Ekonomik İş birliği ve Kalkınma Teşkilatı tarafından yapılan tanıma göre ise elektronik ticaret, “genel olarak birey ve organizasyonların metin, ses ve görsel imajları kapsayan dijital verilerin aktarımına dayalı olarak ticari faaliyetleri yerine getirmeleridir”4.
Türkiye’de elektronik ticaretin gelişmesi ve yaygınlaştırılması için Bilim ve Teknoloji Yüksek Kurulu (“BTYK”) tarafından 25 Ağustos 1997 tarihinde gerçekleştirilen toplantıda bir çalışma grubu oluşturulmuş ve bu kapsamda Elektronik Ticaret Koordinasyon Kurulu (“ETKK”) kurulmuştur5. ETTK ise elektronik ticareti “bireylerin ve kurumların, internet veya internet ortamlarında yazı, ses, görüntü biçimindeki sayısal bilgilerin işlenmesi, iletilmesi ve saklanması ve bir değer yaratmayı amaçlayan ticari işlemlerin bütünü” olarak tanımlamıştır6. BTYK, ETKK gibi elektronik ticareti geliştirmek amacıyla çalışan ve bu kapsamda oluşan kurulların yanında 6563 sayılı Elektronik Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun, 23 Ekim 2014 tarihinde Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından (“TBMM”) kabul edilmiş ve 5 Kasım 2014’te 29166 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak 1 Mayıs 2015 tarihinde yürürlüğe girmiştir7.
Elektronik ticaretin gelişiminde birçok başka gelişme rol oynamıştır. Bilgisayar, internet gibi ürünlerden oluşan bilişim teknolojilerinin gelişmesi, yaygınlaşması ve ayrıca küreselleşme, elektronik ticaretin gelişmesine ve hızlı bir şekilde büyümesine katkı sağlamıştır8. Aynı zamanda telefon, televizyon, bilgisayar başta olmak üzere elektronik ticaretin birden çok aracı bulunmaktadır. Bu araçlar sayesinde zaman, mekân sınırı olmaksızın ses, görüntü iletimi yapılmaktadır ve ticari işlemler daha kısa bir sürede gerçekleşmektedir9.
Elektronik ticaretin dünyada giderek yaygınlaşmasına bağlı olarak elektronik ticaretin olumlu ve olumsuz birçok etkisi ortaya çıkmıştır. Elektronik iletişimin artması ile üretici, tüketici ve işletmelere ulaşım daha da kolaylaşmış; elektronik ortamda üretim, pazarlama ve dağıtım faaliyetlerinin maliyetleri düşürmesinden kaynaklı olarak tüketicilerin küresel piyasaya girmesi kolaylaşmış, hız ve çeşitlilik artmış ve bu nedenle rekabet artmıştır. Elektronik ticaretin olumlu tarafları olduğu kadar olumsuz tarafları da bulunmaktadır. Elektronik ticaretin yaygınlaşması geleneksel ticarette yer alan birtakım unsurların kalkmasına sebep olmuş ve bu nedenle işgücü fazlası ortaya çıkmış olup işsizlik artmıştır10.
III. TÜRK MEVZUATINDA ELEKTRONIK TICARETIN YERİ
Türkiye’de elektronik ticarete ilişkin hukuki bir altyapının kurulması gereksinimi ile 2008 yılında, Dış Ticaret Müsteşarlığı ve ilgili kuruluşların katkısı ile “Elektronik Ticaret Direktifi Çalışma Grubu” kurulmuştur. Söz konusu grup tarafından, elektronik ticaret kanunu hazırlanması için çalışmalar başlayarak 2010 yılında “Elektronik Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun Tasarı Taslağı” hazırlanmıştır. Bu doğrultuda, Elektronik Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun, TBMM tarafından 2014 tarihinde kabul edilerek 2015 yılında yürürlüğe girmiştir. Bu makalede, Elektronik Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun’a dayanılarak hazırlanan Yönetmelik değerlendirilecektir11.
IV. ELEKTRONIK TICARET ARACI HIZMET SAĞLAYICI VE ELEKTRONIK TICARET HIZMET SAĞLAYICILAR HAKKINDA YÖNETMELIK
A. Yönetmelik’in Amacı
Yönetmelik’in hazırlanmasına dayanak teşkil eden Elektronik Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun hazırlanırken, elektronik ticaretin yaygınlaştırılması amaçlanmış, bu amaç doğrultusunda ilk olarak, kullanıcıların elektronik ticaret sistemine güven duyması hedeflenmiştir. Elektronik ortamda işlem yapanların veya tüketicilerin güveninin sağlanmasının temel gerekliliği ise şeffaflık ve erişilebilirlik şartlarının sağlanmasıdır12. Dolayısı ile Yönetmelik, şeffaflık ve erişilebilirlik şartlarının oluşmasını göz önünde tutarak, elektronik ticaret hizmet sağlayıcı (“ETHS”) ve elektronik ticaret aracı hizmet sağlayıcıların (“ETAHS”) yükümlülükleri düzenlenmiş olup; ETAHS’lerin geç ödeme yapma, belirli kişiden mal veya hizmet teminini zorlama, satıcılara bir hizmet sunmadan ücret talep etme, ETHS’nin kendi markalı ürünlerini haksız bir şekilde ön plana çıkarma gibi haksız uygulamaların önüne geçilmesi amaçlanmaktadır.
B. Yeni Eklenen Tanımlar
Mülga Yönetmelik kapsamında yer alan tanımlamalara ek olarak, Yönetmelik’te birden fazla yeni tanıma yer verilmiş ve bazı tanımların da kapsamı genişletilmiştir. Bunlardan bazıları aşağıdaki gibidir:
1. Elektronik Ticaret Aracı Hizmet Sağlayıcı (ETAHS)
Yönetmelik’in “Tanımlar” başlıklı 4/1(f) bendi uyarınca ETAHS, elektronik ticaret pazar yerinde ETHS’lerin mal veya hizmetlerinin teminine yönelik sözleşme yapılmasına ya da sipariş verilmesine imkân sağlayan aracı hizmet sağlayıcı olarak tanımlanmaktadır. Bu kapsamda; (i) orta ölçekli ETAHS bir takvim yılındaki net işlem hacmi 10.000.000.000 TL’nin (on milyar Türk Lirası) üzerinde olan ETAHS’ler olarak, (ii) büyük ölçekli ETAHS, bir takvim yılındaki net işlem hacmi 30.000.000.000 TL’nin (otuz milyar Türk Lirası) ve iptal ve iadeler hariç işlem sayısı yüz bin adedin üzerinde olan ve orta ölçekli ETAHS’ler için Yönetmelik’te belirtilen yükümlülükleri de haiz ETAHS’ler olarak, (iii) çok büyük ölçekli ETAHS ise, bir takvim yılındaki net işlem hacmi 60.000.000.000 TL’nin (altmış milyar Türk Lirası) ve iptal ve iadeler hariç işlem sayısı yüz bin adedin üzerinde olan ve orta ve büyük ölçekli ETAHS’ler için Yönetmelik’te belirtilen yükümlülükleri de haiz ETAHS’ler olarak tanımlanmıştır.
2. Elektronik Ticaret Hizmet Sağlayıcı (ETHS)
Yönetmelik’in “Tanımlar” başlıklı 4/1(h) bendi uyarınca ETHS, elektronik ticaret pazar yerinde ya da kendine ait elektronik ticaret ortamında mal veya hizmetlerinin teminine yönelik sözleşme yapan ya da sipariş alan hizmet sağlayıcı olarak tanımlanmaktadır. Bu kapsamda; (i) orta ölçekli ETHS, bir takvim yılındaki net işlem hacmi 10.000.000.000 TL’nin (on milyar Türk Lirası) ve iptal ve iadeler hariç işlem sayısı on milyon adedin üzerinde olan ETHS’ler olarak, (ii) büyük ölçekli ETHS bir takvim yılındaki net işlem hacmi 30.000.000.000 TL’nin (otuz milyar Türk Lirası) ve iptal ve iadeler hariç işlem sayısı on milyon adedin üzerinde olan ve orta ölçekli ETHS’ler için Yönetmelik’te belirtilen yükümlülükleri de haiz ETHS’ler olarak, (iii)çok büyük ölçekli ETHS ise, bir takvim yılındaki net işlem hacmi 60.000.000.000 TL’nin (altmış milyar Türk Lirası) ve iptal ve iadeler hariç işlem sayısı on milyon adedin üzerinde olan ve orta ve büyük ölçekli ETHS’ler için Yönetmelik’te belirtilen yükümlülükleri de haiz ETHS’ler olarak tanımlanmıştır.
3. Aracılık Hizmeti
Yönetmelik’in “Tanımlar” başlıklı 4/1(b) bendi uyarınca aracılık hizmeti, elektronik ticaret pazar yerinde elektronik ticaret işlemlerinin gerçekleştirilmesi ve siparişin teslimi amacıyla elektronik ticaret aracı hizmet sağlayıcı tarafından elektronik ticaret hizmet sağlayıcı veya alıcıya sunulan her türlü hizmet olarak tanımlanmıştır.
4. Elektronik Ticaret Bilgi Sistemi (ETB İS)
Yönetmelik’in “Tanımlar” başlıklı 4/1(g) bendi uyarınca elektronik ticaret bilgi sistemi, ETHS ve ETAHS’lerin kayıt altına alınması, elektronik ticaret verilerinin toplanması, bu verilerin işlenerek istatistiki bilgilerin üretilmesi amacıyla Ticaret Bakanlığı tarafından oluşturulan ve Elektronik Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun kapsamında kayıt ve bildirim yapılabilmesine imkân sağlayan bilgi sistemi olarak tanımlanmıştır.
C. Yükümlülükler
1. Elektronik Ticaret Hizmet Sağlayıcının Yükümlülükleri
a. Bilgi Verme Yükümlülüğü
Elektronik Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun’un 3. Maddesinde, hizmet sağlayıcıların; tanıtıcı bilgileri, teknik adımlara ilişkin bilgileri, gizlilik kurallarına ilişkin bilgileri, veri girişinde meydana gelen hataların düzeltilmesi için gerekli olan bilgileri sunmakla yükümlü olduğu belirtilmiştir. Yönetmelik’te ise bilgi verme yükümlülüğü daha ayrıntılı olarak açıklanmış ve eksiksiz olarak bulundurulması gereken bilgiler sırasıyla düzenlenmiştir. Dolayısıyla; tacir için ticaret unvanı, merkezi sicil kayıt sistemi (MERSİS) numarası ve merkez adresi, esnaf ve sanatkâr için adı ve soyadı, vergi kimlik numarası ve merkez adresi, kayıtlı elektronik posta (KEP) adresi, elektronik posta adresi, telefon numarası ve varsa işletme adı ile tescilli markası, mensubu olduğu meslek odası, meslekle ilgili davranış kuralları ve bunlara elektronik olarak ne şekilde ulaşılabileceğine ilişkin bilgiler ETHS’nin kendisine ait elektronik ticaret ortamında eksiksiz olarak bulundurması zorunlu bilgiler kapsamında tutulmuştur.
ETHS; telefon numarası, merkez adresi ve e-posta adresini ETAHS’ye bildirmekle ve bilgilerde bir değişiklik olması durumunda değişikliğin yapıldığı tarihi izleyen günün sonuna kadar ETAHS’ye bildirmekle yükümlü tutulmuştur.
b. Siparişe İlişkin Yükümlülükler
Elektronik Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun’un 4. maddesi uyarınca; hizmet sağlayıcı, siparişin onaylanması aşamasında ve ödeme bilgileri girilmesinden önce sözleşme şartlarının alıcı tarafından açık bir şekilde öğrenilmesini sağlamakla yükümlü tutulmuştur. Elektronik Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun’da hizmet sağlayıcıya verilen yükümlülüklere ilaveten Yönetmelik’in 8. maddesinin (a) bendi kapsamında eklenen bir diğer yükümlülük ile ETHS’ye, ikinci el malların farklı bir bölüme koyularak satılmasını sağlamakla yükümlü olmasının yanında ödeme bilgileri girilmeden önce vergi ve teslimat masrafları da dahil olmak üzere toplam bedeli alıcıya gösterme zorunluluğu getirilmiştir.
Bu kapsamda ETHS; siparişin alınarak işlemin yapıldığını elektronik ticaret ortamı üzerinden ve elektronik posta, kısa mesaj veya telefon araması gibi araçlardan gecikmeden alıcıya bildirmekle yükümlü tutulmuştur.
2. Elektronik Ticaret Aracı Hizmet Sağlayıcının Yükümlülükleri
a. Doğrulama Yükümlülüğü
Yönetmelik’in 6. maddesi uyarınca ETAHS, ETHS’ye ait bilgileri erişime açık elektronik sistemlerinden, sistemlerin mevcut olmaması halinde ise ETHS’den temin edilen belgeler üzerinden doğrulamakla yükümlü tutulmuştur. ETAHS, ancak bilgileri doğrulanan ETHS’ye aracılık hizmeti gerçekleştirebilecektir. İlaveten ETAHS, ETHS’nin bulundurmakla zorunlu olduğu bilgileri gösterebilmesi ve güncelleyebilmesi için gerekli olan imkanları ETHS’ye sağlamakla yükümlü tutulmuştur.
b. Bilgi Verme Yükümlülüğü
Yönetmelik’in 6. maddesi uyarınca ETAHS’nin; tacir için ticaret unvanı, merkezi sicil kayıt sistemi (MERSİS) numarası ve merkez adresi, esnaf ve sanatkâr için adı ve soyadı, vergi kimlik numarası ve merkez adresi, kayıtlı elektronik posta (KEP) adresi, elektronik posta adresi, telefon numarası ve varsa işletme adı ile tescilli markası, mensubu olduğu meslek odası, meslekle ilgili davranış kuralları ve bunlara elektronik olarak ne şekilde ulaşılabileceğine ilişkin bilgiler, ETHS’nin kendisine ait elektronik ticaret ortamında eksiksiz olarak bulundurması zorunlu bilgiler kapsamında sayılmıştır.
c. Siparişe İlişkin Yükümlülükler
Yönetmelik’in 8. maddesi uyarınca ETHS, ikinci el malların farklı bir bölüme koyularak satılmasını sağlamakla yükümlü olmasının yanında ödeme bilgileri girilmeden önce vergi ve teslimat masrafları da dahil olmak üzere toplam bedeli alıcıya göstermekle yükümlü tutulmuştur.
İlaveten ETHS, siparişin alınarak işlemin yapıldığını elektronik ticaret ortamı üzerinden ve elektronik posta, kısa mesaj veya telefon araması gibi araçlardan gecikmeden alıcıya bildirmekle yükümlü tutulmuştur.
d. Dahili İletişim Sistemine İlişkin Yükümlülükler
Yönetmelik’in 18. maddesi uyarınca ETAHS, aracılık hizmeti vermekle yükümlü olduğu ETHS’ler tarafından yapılan başvuruları almak amacı ile dahili iletişim sistemi kurmak ve kurduğu bu sistem aracılığıyla yapılan başvuruları on beş gün içerisinde bir sonuca ulaştırmakla yükümlü tutulmuştur. İşbu hüküm Yönetmelik’in 35/a maddesi uyarınca, 1 Temmuz 2023 tarihinde yürürlüğe girecektir.
e. ETAHS’nin Markalarını Satışa Sunamama Kısıtlaması
Yönetmelik’in 19. maddesi uyarınca; ETAHS, kendisinin veya bağlantısı bulunan kişilerin markalarının bulunduğu malları, elektronik ticaret pazar yerlerinde satışa sunamayacak ve satışa sunulmasına aracılık edemeyecektir. Toplam hasılatın yarısından çoğunu elektronik ticaret dışında satışlardan elde eden markalara ait mallar ve dergi gibi süreli yayınlar ile elektronik kitapların dijital kopyalarının okunmasına, dinlenmesine imkân sağlayan cihazlar, söz konusu 19. maddenin dışında tutulmuştur.
D. Elektronik Ticarette Hukuka Aykırı İçerik ve Haksız Ticari Uygulamalar
1. Hukuka Aykırı İçerik
Yönetmelik’in 10. maddesi uyarınca; ETHS tarafından hukuka aykırı içerikler sunulması halinde, aksine bir hüküm olmadığı sürece, ETAHS söz konusu hukuka aykırı içeriklerin kullanımından ve varlığından sorumlu tutulmamıştır. Taklit ürünler ve başkalarına ait olan marka hakkı, endüstriyel tasarım, fikir ve sanat eseri niteliğindeki ürünlerin haklarına tecavüz niteliğindeki içerikler bu kapsamda hukuka aykırı içerikler olarak kabul edilmektedir. Nitekim Elektronik Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun’un 9. maddesi uyarınca da, sunulan içeriklerde hukuka aykırılık teşkil eden bir husus olması halinde, aksine bir hüküm olmadığı sürece, aracı hizmet sağlayıcının söz konusu hukuka aykırı içeriklerden sorumluluğunun olmadığı düzenlenmiştir. ETAHS’nin hukuka aykırı içeriklere dair sorumluluğu ise Yönetmelik’in 10/2. maddesinde düzenlendiği üzere bilgi sahibi olduğu andan itibaren, söz konusu içeriği kırk sekiz saat içerisinde kaldırma ve ETHS ile ilgili kurum ve kuruluşlara hukuka aykırılığı bildirmekten ibarettir.
2. Haksız Ticari Uygulamalar
Elektronik Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun’da yer alan Ek Madde 1 kapsamında ve Yönetmelik’in 11. maddesi uyarınca; elektronik ticaret kapsamında haksız faaliyetlerde bulunulması yasaklanmıştır.
ETHS’nin ticari faaliyetlerini önemli ölçüde bozarak makul bir şekilde karar verme yeteneğini azaltan veya bir karar almaya zorlayan, normalde taraf olmayacağı bir ticari ilişkinin tarafı olmasına sebep olan uygulamaların haksız olduğu kabul edilmiştir.
Elektronik Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun’da hangi durumların haksız ticari uygulama sayılacağı düzenlenmiştir. Yönetmelik’te ise Elektronik Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun’da haksız ticari uygulama sayılan durumlara ilaveten iki durum daha eklenmiştir. Buna göre; ETAHS tarafından önceden ETHS’nin onayı alınmadan 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun’da yer alan süreler üzerinde cayma hakkı sürelerinin belirlenmesi ve ETAHS tarafından ETHS’lere, kendi ürün ve faaliyetleri hakkında gerçeği yansıtmayan yanıltıcı açıklamalarda bulunulması haksız ticari uygulama olarak kabul edilmiştir.
E. Fikri ve Sınai Mülkiyet Hakkı İhlali
Yönetmelik’in 12. maddesinde fikri ve sınai mülkiyet hakkı ihlaline karşı şikâyette bulunulması ve usulü düzenlenmiştir. Şikâyet, noter veya kayıtlı elektronik posta (KEP) yoluyla ürünü yayımdan kaldırılan ETHS tarafından ETAHS’ye yapılmaktadır.
ETAHS, şikâyet başvurusunu almasını takiben en geç kırk sekiz saat içerisinde şikâyete konu ürünü yayımdan kaldırarak söz konusu durumu ETHS’ye ve hak sahibine bildirmekle yükümlü tutulmuştur.
Fikri ve sınai mülkiyet hakkı ihlaline karşı başvurulacak yol olarak şikâyet yolu yer almaktadır. Bu kapsamda itiraz, ürünü yayımdan kaldırılan ETHS tarafından dahili iletişim sistemi, kayıtlı elektronik posta (KEP) veya noter aracılığıyla ETAHS’ye yapılmaktadır. ETAHS, 13. maddede belirtilen hususları içermeyen itiraz başvurularını işleme almayacaktır. ETHS’nin şikâyet başvurusunda haklı olduğunun anlaşılması halinde, itiraz başvurusunun kendisine ulaşmasından itibaren en geç yirmi dört saat içerisinde ürünü yeniden yayımlayacak ve durumu hak sahibi ile ETHS’ye bildirecektir.
F. Aracılık Sözleşmesi
Aracılık sözleşmesi kapsamında, ETHS ve ETAHS arasında gerçekleşecek ticari ilişkinin koşulları yazılı bir şekilde veya elektronik ortamda yapılan sözleşme ile belirlenmektedir. ETHS’ye sunulan aracılık hizmeti bilgileri, aracılık hizmetinin kısıtlanmasına, askıya alınmasına, sonlandırılmasına ilişkin aracılık sözleşmesinin asgari unsurlarına dair düzenlemelere Yönetmelik’in 15. maddesinde yer verilmiştir.
Ayrıca orta, büyük ve çok büyük ölçekli ETAHS tarafından yapılacak aracılık sözleşmelerinde bulunması gerekli olan bazı ek unsurlar Yönetmelik’in 15/2. maddesinde sayılmıştır. Buna göre Yönetmelik’in 21/c maddesinde sayılan bilgilerin ETHS tarafından bedelsiz ve etkin şekilde taşınabileceğine ve aracılık sözleşmesi süresince bu verilere erişim sağlamasına yönelik gerekli teknik imkân sunulacağına ilişkin bilgi ve ayrıca ETHS tarafından veri erişim ile veri taşıma taleplerinin alıcı bilgileri anonimleştirilerek on beş gün içinde karşılanacağına ilişkin bilgi sözleşmede bulunması gerekli olan ek unsurlardandır.
Aracılık sözleşmesinde yapılan değişikliklere ilişkin bildirimler ETAHS tarafından ETHS’ye yapılmaktadır. Yönetmelik’in 16/2. maddesi uyarınca, değişiklikler bildirim tarihinden itibaren on beş gün içerisinde uygulamaya konulmaktadır. ETHS tarafından teknik geliştirme yapılacak hallerde, komisyon oranlarının ve diğer hizmet bedellerinin artırılmasında, aracılık hizmetinin kısıtlanmasında, askıya alınmasında, sonlandırılmasında, ETHS’ye yeni cezai şart getirilmesinde, hak ve menfaat dengesinin ETHS aleyhine bozulması gibi sonuçlar doğuran hallerde söz konusu olan on beş günlük süre, otuz günü bulmaktadır. ETHS, otuz günlük sürenin dolmasından önce dahili iletişim sistemi üzerinden bildirimde bulunmak şartı ile aracılık sözleşmesini tazminatsız feshedebilme hakkına sahiptir.
Yönetmelik’in 17/1. maddesinde düzenlendiği üzere, ETAHS aracılık sözleşmesinde yer alan nesnel ölçütlerin gerçekleştiği durumlar hariç olmak üzere, aracılık hizmetini kısıtlayıp askıya alamamakta veya sonlandıramamaktadır. ETAHS, aracılık hizmetinin kısıtlanmasını, askıya alınmasını veya sonlandırılmasını gerektiren durumların varlığı halinde ise ETHS’den en az üç iş günü içerisinde açık ve anlaşılır bir şekilde açıklama yapmasını talep etmektedir; açıklamanın yetersiz olması halinde açıklamanın kendisine ulaştığı tarihten itibaren yedi iş günü içerisinde veya açıklamanın yapılmaması halinde ise açıklama için verilen üç iş gününün sonunda ETHS’ye bildirilerek aracılık hizmeti kısıtlanabilmekte, askıya alınabilmekte, sonlandırılabilmektedir. ETHS’ye bildirimin yapıldığı an, aracılık sözleşmesi feshedilmiş sayılmaktadır.
Aracılık hizmetinin kısıtlanması, askıya alınması veya sonlandırılması durumunda ETHS, yalnızca mevcut siparişlerine yönelik iş ve işlemleri devam ettirmek zorunda bulunmaktadır.
G. Elektronik Ticaret Lisansı
Yönetmelik’in 30. maddesinde; bir takvim yılındaki net işlem hacmi 10.000.000.000 TL’nin (on milyar Türk Lirası) ve iptal ve iadeler hariç işlem sayısı yüz bin adedin üzerinde olan ETAHS, büyük ölçekli ve çok büyük ölçekli ETAHS ile orta, büyük ve çok büyük ölçekli olup toplam satış hasılatının yarısından fazlasını elektronik ticaret satışlarından elde eden ETHS, faaliyetine devam edebilmek için Ticaret Bakanlığı’ndan lisans almak ve lisansını yenilemek zorunda olduğu ifade edilmiştir.
Lisans alma ve yenileme başvurusu, ücret peşin yatırılarak Elektronik Ticaret Bilgi Sistemi (“ETB İ S”) üzerinden yapılmaktadır. Başvuru sürecinde olan ETHS ve ETAHS elektronik ticaret faaliyetine söz konusu sürede devam edebilmektedir ve başvuru sürecinin on beş gün içerisinde sonuçlandırılması gerekmektedir.
Ödenecek lisans ücreti ve parasal eşiklerin nasıl hesaplanacağına ilişkin hususlar, Yönetmelik’in 31. maddesinde ayrıntılı bir şekilde hükme bağlanmıştır. Söz konusu hükümler, Yönetmelik’in 35/c maddesi uyarınca 01 Ocak 2024 tarihinde yürürlüğe girecektir.
H. Diğer Hükümler
Yönetmelik’in 20. maddesinde; ETHS veya EATHS, önceden olumlu irade beyanlarını almadan ekonomik bütünlük içinde bulunmadığı kişilerin ETBİS’e kayıtlı alan adlarının münhasıran ana unsurunu oluşturan tescilli markalarından oluşan anahtar kelimelere reklam vererek çevrimiçi arama motorlarında pazarlama ve tanıtım faaliyetinde bulunmasının mümkün olmadığı ifade edilmiştir.
Orta, büyük, çok büyük ölçekli ETAHS’ler, elde ettiği verileri kullanırken, Yönetmelik’in 21. maddesi ile belirlenen usul ve esaslara uymakla yükümlü tutulmuş olup, hüküm Yönetmelik’in 35/c maddesi uyarınca 1 Ocak 2024 tarihinde yürürlüğe girecektir.
Yönetmelik’in 28. ve 29. maddelerinde reklam ve indirim bütçesi düzenlenmiştir. Her türlü araç kullanılarak gereğinden fazla yapılan reklam faaliyetleri sebebi ile oluşan olumsuzlukların kalkması için ETAHS ve ETHS’nin reklam bütçelerinin kısıtlanması hüküm altına alınmıştır. Yönetmelik’in 29. maddesine göre; ETAHS’nin, alıcı ve ETHS’ler adına; ETHS’nin ise alıcılar adına katlandığı maliyetler, bunlara sağlanan promosyon, ödül, puan, kupon, hediye çeki ve benzeri imkânlar ile diğer ekonomik menfaatler indirim bütçesi içinde değerlendirilmiştir.
Yönetmelik’in 26. maddesine göre ise; EATHS’nin aracılık hizmeti sunduğu satışlarda, ETHS olarak yaptığı satışlar ve elektronik ticaret dışındaki satışları hariç olmak üzere eşya taşımacılığı, taşıma organizatörlüğü, posta hizmet sağlayıcı faaliyetlerinde bulunamayacak olup bu düzenleme, 1 Ocak 2024 tarihinde yürürlüğe girecektir.
İşbu yönetmeliğin 35. maddesinde özel olarak sayılmayan diğer tüm hükümleri 01 Ocak 2023 tarihinde yürürlüğe girmiştir.
V. SONUÇ
Yönetmelik ile, yürürlükten kaldırılan Elektronik Ticarette Hizmet Sağlayıcı ve Aracı Hizmet Sağlayıcılar Hakkındaki Yönetmelik’te yer almayan ancak önem arz eden birçok tanımlamaya, ETHS ve ETAHS arasındaki ilişkiye ve uymaları gereken yükümlülüklere, hukuka aykırı içerik ve haksız ticari uygulamalar söz konusu olduğunda ETHS ve EATHS’nin yükümlülüklerine, fikri ve sınai mülkiyet hakkı ihlallerini engellemek için alınması gereken önlemlere, aracılık sözleşmesinin tanımına ve kısıtlama, askıya alma, sona erdirme hallerine, elektronik ticaret lisansı alma ve yenileme başvuru süreçlerine, gereğinden fazla faaliyet yapılmaması için reklam ve indirim bütçesine, Yönetmelik’te yer alan hükümlerin yürürlük tarihlerine yer verilmiştir. Yönetmelik ile amaçlanan, teknolojinin her geçen gün gelişmesi neticesinde elektronik ticarette yaşanan gelişmelerin kapsamına değinilerek; söz konusu gelişmeler ile uyum içerisinde hareket edilmesidir.
KAYNAKÇA
CANER DEL İTAY, Elektronik Ticaret: Türkiye’nin İhracatı Açısından Değerlendirilmesi, Yüksek Lisans Tezi, Ankara 2020.
GAZANFER ERBAŞLAR/ ŞÜKRÜ DOKUR, Elektronik Ticaret E-Ticaret, 2. Baskı, Ankara 2012.
LÜTFÜ BAŞÖZ/ RAMAZAN ÇAKMAKCI, Gerekçeleri, Komisyon Raporları ve TBMM Tutanakları ile Birlikte Elektronik Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun ve İlgili Kanunlar, 1. Baskı, İstanbul 2015.
MEHMET DEM İRDÖĞMEZ/ N İHAT GÜLTEK İN/ HACI YUNUS TAŞ, “Türkiye’de E-Ticaret Sektörünün Yıllara Göre Gelişimi”, OPUS-Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi, C. 8, S. 15, Ankara 2018.
NESL İHAN COŞKUN, “Elektronik Ticaretin Gelişiminde Temel Dinamikler ve Gelişimi Önündeki Engeller”, Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, C. 13, S. 2, Adana 2004.
ÖNDER CANPOLAT, E-Ticaret ve Türkiye’deki Gelişmeler, Tüketicinin ve Rekabetin Korunması Genel Müdürlüğü Raporu, Ankara 2001.
DİPNOT
1 Gazanfer Erbaşlar/ Şükrü Dokur, Elektronik Ticaret E-Ticaret, 2. Baskı, Ankara 2012, s. 3.
2 Neslihan Coşkun, “Elektronik Ticaretin Gelişiminde Temel Dinamikler ve Gelişimi Önündeki Engeller”, Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, C. 13, S. 2, Adana 2004, s. 243-245.
3 Caner Delitay, Elektronik Ticaret: Türkiye’nin İhracatı Açısından Değerlendirilmesi, Yüksek Lisans Tezi, Ankara 2020, s. 3’ten naklen, ASO, Asomedya, Ağustos 1998, s. 29.
4 Delitay, s. 3’ten naklen, Çak, M. Dünyada ve Türkiye’de Elektronik Ticaret ve Vergilendirmesi, İTO Yayınları, İstanbul 2022, s. 76.
5 Delitay, s.47’den naklen, ekonomi. gov.tr.
6 Erbaşlar/ Dokur, s. 4.
7 Delitay, s. 52.
8 Coşkun, s. 256.
9 Önder Canpolat, E-Ticaret ve Türkiye’deki Gelişmeler, Tüketicinin ve Rekabetin Korunması Genel Müdürlüğü Raporu, Ankara 2001, s. 14.
10 Canpolat, s. 21-22.
11 Mehmet Demirdöğmez/ Nihat G ültekin/ Hacı Yunus Taş , “Türkiye’de E-Ticaret Sektörünün Yıllara Göre Gelişimi”, OPUS-Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi, C. 8, S. 15, 2018, s. 2223.
12 Lütfü Başöz/ Ramazan Çakmakcı, Gerekçeleri, Komisyon Raporları ve TBMM Tutanakları ile Birlikte Elektronik Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun ve İlgili Kanunlar, 1. Baskı, İstanbul 2015, s. 9.
