ÖZET
İnsansız hava aracı (“İHA”) sivil ve askeri olmak üzere ikiye ayrılmaktadır. Bu makale, Türkiye’de sivil İHA kullanımına ilişkin olarak genel çerçevede bilgi vermek adına yazılmıştır. 01.09.2016 tarihli 674 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Bazı Düzenlemeler Yapılması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname’nin (“KHK”)1 33. maddesi ile 19.10.1983 tarihli ve 18196 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanunu’nun (“TSHK”)2 İHA’lara ilişkin 144. maddesi yeniden düzenlenmiştir. Ayrıca Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü (“SHGM”) tarafından 22.06.2016 tarihinde çıkarılan İnsansız Hava Aracı Sistemleri Talimatı’nın (“Talimat”) ile de sivil İHA kullanımına ilişkin olarak çeşitli düzenlemelere yer verilmiştir. İHA kullanacak kişilere tescil ve kayıt zorunluluğu getiren bu düzenlemeler ile suç işlenmelerinin önüne geçilmek amaçlanmıştır. Bununla birlikte, suçta ve cezada kanunilik ilkesi gereğince, idarenin düzenleyici işlemleri ile suç ve ceza konulamayacağından bahisle söz konusu düzenlemelerin hukuki niteliği tartışılmaktadır.
I. Giriş
Teknoloji ilerledikçe İHA’ların sayısı gün geçtikçe artmıştır. İnsan kaybının olmaması, işletim maliyetinin düşük olması, havada uzun süreli istihbarat-Keşif ve Gözetleme imkanı sağlaması gibi pek çok avantajları sebebiyle 1970’li yıllardan itibaren ağırlıklı olarak askeri alanda kullanılagelen İHA sistemleri (“İHAS”), son yıllarda sivil sektörün de dikkatini çekmiş ve birçok alanda kullanılmaya başlanmıştır. Tarımdan enerjiye, sinema sektöründen reklam sektörüne, doğal hayatın korunmasından posta ve kargo taşımacılığına, madencilikten şehir planlamacılığına uzanan geniş bir yelpazede kullanım potansiyeli olan İHAS, sağladığı bu avantajlara paralel olarak birçok sorunu da beraberinde getirmiştir/ getirecektir3. Bu bağlamda, sivil İHA ve İHAS kullanımına bağlı suç ve cezaya ilişkin düzenlemelerin yapılmadı gerekmektedir. Kanunilik ilkesi doğrultusunda söz konusu düzenlemelerin yapılıp yapılamayacağı hususu tartışmalıdır. Suç ve cezada kanunilik ilkesi modern ceza hukukunun en temel ilkelerinden biridir. Bununla birlikte, yürütme organının düzenleyici işlemleriyle suç ve ceza ihdas edilmesinin kanunilik ilkesini ihlal edip etmediği konusunda Anayasa Mahkemesi’nin farklı kararları olduğu gibi doktrinde de farklı görüşler bulunmaktadır4. KHK’nın 33. maddesi ile TSHK’da değişiklik yapılmak suretiyle insansız hava araçlarını süresi içinde kaydettirmeyenlere, kayıt sırasında gerçeğe aykırı beyanda bulunanlara veya belirlenen kurallara aykırı olarak insansız hava aracı uçuran kişilere idari para cezası verilmesine ilişkin yeniden düzenleme yapılmıştır5. Bu kapsamda çalışmamızda öncelikle olarak İHA tanımlanacak ve unsurlarına değinilecektir. Ardından kayıt ve tescil zorunluluğundan bahsedilecektir. Uçuş izinleri, uçuşa elverişlilik ve uçuşa yasak bölgeler hakkında bilgi verilecektir. Sonrasında suçta ve cezada kanunilik ilkesine, bu ilkenin idareye düzenleme yasağı getirme boyutuna ve 2016 yılı sonrasında Anayasa Mahkemesi’nin bu ilkeye yaklaşımına yer verilmiştir.
II. SİVİL İHA
A. İHA nedir?
Teknik anlamda İHA; uzaktan kumanda, otomatik pilot veya seyrüsefer cihazı ya da bir bilişim sistemi vasıtasıyla otonom veya yapay zeka ile yönetilen, içinde veya üzerinde herhangi bir insan/uçuş personeli/mürettebat olmaksızın havalanabilen ve havada seyredebilen kalabilen hava araçlarına verilen genel ve ortak addır6. Başka bir tanıma göre de İHA’lar en basit tabirle içinde insan olmayan, uzaktan kumanda ile yönlendirilebilen veya otonom olarak kendisini yönlendiren ya da her ikisi bir arada işleyebilen, faydalı yükleri ana gövdesine yüklenip çıkarabilen ve görev sonunda geri dönerek iniş yapabilen araçlardır. Gelişim sürecinde çoklukla sadece “İHA” ifadesi ile bilinen bu yeni insansız araçlar için yakın zamanda İHAS ifadesi kullanılmaya başlanmıştır. Bunun nedeni, İHA ifadesinin sadece uçak platformunu ima etmesi ve onu uçuran sistemin tamamının karşılanmamasıdır7. Talimat’ın 4.maddesinin j bendinde İHA’lar “İHAS’ın bir bileşeni olarak işletilen, aerodinamik kuvvetler aracılığıyla sürekli uçuş yapma yeteneğinde olan, üzerinde pilot bulunmaksızın uzaktan İHA pilotu tarafından planlanarak uçurulan ya da havada kalabilen hava aracı” olarak tanımlanmıştır. İHAS ise Talimat’ın 4. maddesinin k bendinde “İHA ile kontrol istasyonu, komuta ve kontrol veri bağı, kalkış ve iniş sistemi gibi uçuşun sağlanması için gerekli olan, birbirinden ayrı sistem elemanlarının bütünü” olarak tanımlanmıştır. Talimat’ın “Sınıflandırma” başlıklı 5. maddesi kapsamında İHA’lar kalkış ağırlıkları referans alınarak 4 (dört) ayrı sınıfa ayrılmıştır.
• İHA0: Azami kalkış ağırlığı 500 (beş yüz) gram (dahil)- 4 (dört) kilogram aralığında olan İHA’lar
• İHA1: Azami kalkış ağırlığı 4 (dört) kilogram (dahil)- 25 (yirmi beş) kilogram aralığında olan İHA’lar,
• İHA2: Azami kalkış ağırlığı 25 (yirmi beş) kg (dahil)-150 (yüz elli) kilogram aralığında olan İHA’lar
• İHA3: Azami kalkış ağırlığı 150 (yüz elli) kilogram (dahil) ve daha fazla olan İHA’lar.
1. Sivil İHA’nın Unsurları
TSHK’nın 3. maddesinin b bendinde hava aracını “havalanabilen ve havada seyredebilme kabiliyetine sahip her türlü araç” olarak tanımlanmıştır8.Havalanabilme, motorlu veya motor olmaksızın atmosfere çıkmayı; havada seyredebilme ise hava basıncının tepkisinin sayesinde atmosferde tutunmayı belirtmektedir9. Bunlarla birlikte bir İHA’nın ana unsurları; havalanabilme, havada seyredebilme/kalabilme, insansız (mürettebatsız) olma, sivil nitelik arz etme ve uzaktan veya otonom operasyon ile İHA pilotu tarafından kontrol edilmektir10.
a. Havalanabilme
Havalanabilme, motorlu veya motor olmaksızın atmosfere çıkmayı belirtmektedir11. Havalanabilme, bir hava aracının sabit bir yüzeyde sabit bir konumdayken, bu konumdan ayrılarak uçuş veya havada kalabilme evresine geçme eylemi veya “uçuşa başlama” olarak tanımlanabilir12.
b. Havada Seyredebilme/Kalabilme
Havada seyredebilme ise hava basıncının tepkisi sayesinde atmosferde tutunmayı belirtmektedir13. Ayrıca havada seyredebilme; bir hava aracının atmosfer içindeki bir noktadan yine atmosfer içindeki diğer bir noktaya doğru hareket etmesi şeklinde de tanımlanmaktadır14.
c. İnsansız/Mürettabatsız Olma
Uzaktan kumanda edilerek ya da kendisine tayin edilen rotayı takip ederek otomatik veya manüel olarak uçabilen insansız hava araçlarının en önemli özelliği insansız yani mürettebatsız olmasıdır. İnsansız olmasından kasıt, içinde ve üzerinde insan olmamasıdır15.
d. Sivil Nitelik Arz Etme
Milletlerarası Sivil Havacılık Anlaşması’nın (Sözleşmesi) (Şikago, 07.12.1944) 3. maddesinin b bendinde “Askeri, Gümrük ve Zabıta hizmetlerinde kullanılan hava nakil vasıtaları, Devlet hava nakil vasıtası sayılır.” diye ifade etmiştir16.
TSHK’nın17 3. maddesinin c bendinde Devlet Hava Araçları “Devletin askerlik, güvenlik, gümrük ve orman yangınları ile mücadele hizmetlerinde kullandığı hava araçları” şeklinde tanımlanmıştır. Aynı maddenin d bendinde ise Türk Sivil Hava Aracı ise “Devlet hava araçları tanımı dışında kalan ve mülkiyeti Türk Devletine veya kamu tüzelkişilerine veya Türk vatandaşlarına ait araçlar” şeklinde tanımlanmıştır.
TSHK düzenlemeleri dikkate alındığında; devlet tarafından kanunda sayılan (askerlik, güvenlik, gümrük ve orman yangınları ile mücadele) özgülenmiş hizmetlerine özgülenmiş olanlar dışındaki tüm insansız hava araçları ister mülkiyeti devlete, ister kamu tüzel kişilerine isterse de özel hukuk kişilerine ait olsun, sivil nitelik arz etmektedir18.
Talimat’ın 4.maddesinin 1. fıkrasının ç bendinde devlet İHA’sı “Devletin askerlik, güvenlik, istihbarat, gümrük ve orman yangınları ile mücadele hizmetlerinde kullandığı hava araçları” şeklinde tanımlanmış olup Talimat’ın 2. maddesinin 2. fıkrası uyarınca Talimat kapsamı dışında bırakılmıştır.
e. Uzaktan veya Otonom Operasyon ile İHA Pilotu Tarafından Kontrol Edilme
Günümüzde İHA’ların mutlaka bir komuta sistemi veya kontrol istasyonuna bağlı hareket ettiği kabul edilmektedir. Yer Kontrol İstasyonu, Yer Veri Terminali ve diğer teçhizattan oluşan ve İHA’ların uçuşunu sağlayan sisteme “İHAS” denir19.
B. Sivil İHA’nın Hukuki Mahiyeti
TSHK’nın 65. maddesi “Bu Kanunda aksine bir hüküm bulunmadıkça, hava araçları menkul mal hükümlerine tabidir.” şeklinde düzenlenmiştir. Bu hükümden çıkarılacak sonuç, Kanunda aksine bir düzenleme olmadıkça hava araçlarının herhangi bir ayrıma tâbi tutulmaksızın, gerek 4721 sayılı Türk Medenî Kanunu20 gerek de TSHK anlamında taşınırlara ilişkin hükümlere tâbi tutulacağıdır21.
C. İHA’ların Talimat Kapsamına Girme Şartları
İHA’ların, Talimat’ın 2. maddesine göre Talimat kapsamına girebilmeleri için gereken şartlar aşağıda belirtildiği gibidir;
• Türk Hava Sahasında uçma
• Devlet İHA’larının kapsamına girmeme
• Yalnızca kapalı alanlarda kullanılan İHA ve sistemlerinden olmama
• Yere veya herhangi bir platforma bağlı olan insansız balon ve benzeri sistemlerden olmama
• Azami kalkış ağırlığı 500 (beş yüz) gram’dan az olmama
III. İHA’nın Kayıt ve Tescil Zorunluluğu
A. Kayıt Zorunluluğu
TSHK’nın 144. maddesinin “İnsansız hava aracı satan şirketlerin sorumlu işleticileri ve yöneticileri, satılan araç bilgileri ile satın alanların kimlik bilgilerini usulüne uygun şekilde tutmak ve azami kalkış ağırlığı beşyüz gram (dahil) üzerindeki insansız hava araçları ile ilgili bilgileri, aynı gün içinde Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü tarafından oluşturulan kayıt sistemine kaydetmek zorundadır. Bu kayıtlar, suç işlenmesinin önlenmesi ve suç soruşturmalarında kullanılmak üzere kolluk birimleriyle paylaşılır. Bu yükümlülüğe aykırı hareket edenler ile yurtdışından bireysel olarak getirdiği veya yurtiçinde devraldığı aracı en geç üç gün içinde sisteme kaydettirmeyenlere beşbin Türk Lirası idari para cezası verilir.” hükmü uyarınca, her bir İHA için “kayıt zorunluluğu” mevcuttur22. Ayrıca, bu husus Talimat’ın 11. maddesinin 2. fıkrasında da aşağıdaki gibi düzenlenmiştir; “
a) Ülkemizde üretimi yapılan her bir İHA, üreticisi tarafından aynı gün içerisinde “Kayıt Sistemi”’ne kayıt edilir.
b) İthalatçı firma tarafından satılan her bir İHA’nın bilgileri satın alan kişi bilgileriyle birlikte, satan firmanın sorumlu yöneticileri tarafından aynı gün içerisinde “Kayıt Sistemi”’ne kayıt edilir.
c) Yurt dışından bireysel olarak getirilen veya yurt içinde devir alınan İHA, en geç 3 gün içerisinde “Kayıt Sistemi”’ne kayıt edilir.”
Bu düzenlemeye göre, ülkemizde üretim yapılan, yurtdışından bireysel olarak getirilen veya ithalatçı firmalardan satın alınan her bir İHA 7 (yedi) gün içerisinde “Kayıt Sistemi”’ne kayıt edilmek zorundadır23.
Anılan maddenin 3. fıkrasına kapsamında Kayıt Sistemi’ne aşağıdaki bilgiler girilir:
• İHA ve sistemlerinin üreticisi, marka ve modeli, seri numarası,
• İHA ve sistemlerinin üretim yeri ve tarihi, • İHA’nın maksimum kalkış ağırlığı,
• İHA ve sistemleri sahibinin /işleticisinin adı, TC Kimlik Numarası/Vergi Numarası, adresi ve iletişim bilgileri,
• İHA ve sistemlerinin sahibine ve pilotuna ait arşiv kayıtlı Adli sicil kaydı,
• 18 (on sekiz) yaşından küçükler için ileride doğabilecek hukuki ve cezai sorumlulukları kabul ettiklerine dair kanuni mümessillerince noterde tanzim ve tasdik edilmiş taahhütname. SGHM’nin resmi internet sayfasında24, kayıt işlemleri, bireysel işlemler ve ticari işlemler olmak üzere ikiye ayrılmıştır.
1. Bireysel Kayıt İşlemleri 25
a) Kayıt
İHA’nın ağırlığının 500 (beş yüz) gram ve üzeri olması durumunda Kayıt Sistemi’ne kayıt gereklidir.
b) Satın Alınan İHA’nın Kaydı
İHA’nın bir kişiden veya mağazadan (online alışveriş dahil olmak üzere) satın alınması durumunda kayıt, Satın Alınan İHA sayfasından yapılacaktır. Anılan sayfada İHA’nın görüntülenebilmesi, İHA’yı satan şirketin satış kaydı yapmış olmasıyla mümkün olacaktır. Kullanılmayacak durumda olan aracın hurdaya ayrılması gerekecektir.
c) İHA’nın Satış Kaydı
Bireysel kullanıcılar ayrıca İHA satışlarını “İHA Satış Kaydı” sayfasından kayıt edebileceklerdir.
d) İHA’nın Üretim ve İthalat Kaydı
Bir İHA’nın üretilmesi durumunda kayıt, İHA Üretim ve İthalat Kaydı sayfasından yapılacaktır. Kayıt esnasında üretilen İHA’ya özgü bir seri numarasının girilmesi zorunlu kılınmıştır. Bu işlem SHGM’nin onayına tabidir.
e) İHA’nın Yurtdışından Getirme Kaydı
Yurtdışından getirilen İHA’ların da kaydı İHA Üretim ve İthalat Kaydı sayfasından yapılacaktır. İlgili sistemde yurtdışından getirme işlemi “seyahat” ve “gümrük” olmak üzere ikiye ayrılmaktadır. Bu bağlamda şayet İHA bir seyahat sırasında getirildiyse “seyahat” seçeneği, kargo yolu ile satın alındıysa “gümrük” seçeneği işaretlenecektir. Bu işlem de SHGM onayına tabidir.
f ) Pilotların Kayıt Sistemi’ne Kaydı
Ayrıca, Kayıt Sistemi’ne pilotların da kaydolması gerekmektedir. 500 (beş yüz) gram ağırlığın üzerinde İHA kullanan herkes bu sisteme kaydolmalıdır. Kaydolacak kişiler ilk olarak kullanmak istedikleri İHA’nın tipini seçeceklerdir. Gerekli evrakların sisteme yüklenmesini müteakip başvuru SHGM’nin onayına gönderilecektir. İHA0 ve İHA1 kullanıcılarına otomatik olarak kayıt numarası verilecektir. İHA2 ve İHA3 kullanıcılarının ise lisanslarının taranmış hallerini yüklemeleri, lisans numaraları ve son geçerlilik tarihlerini girmeleri yeterli olacaktır. İHA0 kullanıcıları için de İHA1 kullanıcıları için de bireysel kullanım için eğitim gerekliliği söz konusu değildir.
Bireysel kullanıcıların pilotluk yetkileri araçlarına otomatik olarak atanacaktır. Herhangi bir nedenden dolayı İHA’nın başkası tarafından kullanılması durumunda tanımlı pilotun ilgili veri kutusuna TC kimlik numarası girilerek değiştirilmesi gerekmektedir. Atanacak pilot sisteme kayıtlı ve SHGM tarafından onaylanmış olmalıdır. Ticari işletmeler doğrudan pilot kaydı yapamayacak olup ancak kayıtlı bir pilotu ticari işletmeye ekleyebileceklerdir. Ancak bu durumda da bu işlemin eklenen pilotça onaylanması beklenmektedir.
g) İHA’nın Uçuşa Hazır Hale Getirilmesi
Satın alınan ve satış amaçlı olarak kaydedilen İHA’nın uçuşa hazır hale getirilmesi için Kayıt Sistemi’nde “Kullanmak İstiyorum” seçeneğinin seçilmesi gerekmektedir. Ardından İHA’ya ilişkin açıklama girilmesi, fotoğraf yüklenmesi ve pilot tanımlanması adımları söz konusu olacaktır. Pilot tanımlanmadan, diğer adımların tamamlanmasını müteakip İHA’nın SHGM onayına gönderilmesi mümkün olsa da, pilot tanımlanmadan kare kod oluşmayacağından İHA uçuşa hazır hale gelmeyecektir.
İHA, SHGM tarafından onaylandığında sistem İHA için bir kare kod oluşturacaktır. Kare kod indirme adımı olan dördüncü adımın ardından ilgili kare kodun basılıp İHA’nın düz bir yüzeyine yapıştırılması gerekmektedir. Bunun ardından İHA uçuşa hazır hale gelecektir.
h) Uçuş İzni Talebi
Uçuşa yasaklı ve meskun mahal, kalabalık veya çok kalabalık bölgelerde uçmak için uçuş izni alınması zorunludur. İzin başvurusu sayfasına, sistemde “İHA’larım” ve “Uçuş İzni Talep Et” sayfalarından ulaşılabilmektedir.
Mülki idareler emniyet gerekçesiyle bazı bölgelerde çeşitli dönemlerde uçuş yasağı ilan edebilir.
Uçuş izni talebine ilişkin yukarıdaki bilgiler, ticari kayıt işlemleri açısından da geçerlidir.
2. Ticari Kayıt İşlemleri
a) Kayıt
İHA’nın ağırlığının 500 (beş yüz) gram ve üzeri olması durumunda bu sisteme kaydedilmesi gerekmektedir. Ticari kayıtlarda kayıt tipi seçiminden ticari kullanıcının seçilmesi gerekmektedir. Bir şirketin kaydını ilk defa oluşturan kişi o şirketin yetkili yöneticisi olarak tanımlanacaktır. Bu kişi yönetici yetkisiyle şirkete başka çalışanlar ekleyebilecek, onları yetkilendirebilecektir.
Kişilerin ticari kayıt yaparken ilgili şirket adına işlem yapma yetkilerinin olup olmadığını ve bunun hukuki sonuçlarını mutlaka değerlendirmeleri gerekecektir.
b) Satın Alınan İHA’nın Kaydı
İHA’nın bir kişiden veya mağazadan (online alışveriş dahil olmak üzere) satın alınması durumunda kayıt, Satın Alınan İHA sayfasından yapılacaktır.
İlgili sayfada İHA’nın görüntülenebilmesi için İHA’yı satan şirketin satış kaydı yapması gerekmektedir. “Bilgilerim- Şirket Bilgileri”/“İHA’larım – Şirket İHA’ları” sayfasından İHA’nın durumu görüntülenebilecek ve İHA’yla ilgili işlemler gerçekleştirilebilecektir.
c) İHA’nın Satış Kaydı
Ticari kullanıcılar İHA’ların satışlarını “İHA Satış Kaydı” sayfasından gerçekleştirebileceklerdir.
Kaydın düzgün bir şekilde gerçekleştirilebilmesi için şirketlerin vergi numaralarının doğru girilmesi önem arz etmektedir. Yurtiçinde İHA satan şirketler, 500 (beş yüz) gram ve üzeri azami kalkış ağırlığındaki İHA’ların satışını aynı gün içerisinde İHA Kayıt Sistemine kaydetmek zorundadırlar.
d) İHA’nın Üretim ve İthalat Kaydı
Ticari Kayıt İşlemleri’nde İHA’nın Üretim ve İthalat Kaydı, Bireysel Kayıt İşlemleri ile paralellik göstermektedir.
e) Pilotların Kayıt Sistemi’ne Kaydı
Ticari Kayıt İşlemleri’nde Pilotların Kayıt Sistemi’ne kaydı genel olarak Bireysel Kayıt İşlemleri ile paralellik göstermektedir. Bununla birlikte İHA0 kullanıcılarına ticari kullanım için 12 (on iki) saatlik eğitim gerekliliği söz konusu iken, İHA1 kullanıcılarına ticari kullanım için 36 (otuz altı) saatlik eğitim gerekliliği söz konusudur.
f ) İHA’nın Uçuşa Hazır Hale Gelmesi
İHA’nın uçuşa hazır hale gelmesi genel olarak Bireysel Kayıt İşlemleri ile paralellik göstermektedir Ticari amaçlı uçuşlarda sisteme kayıtlı İHA’larla yapılacak tüm uçuşlar için uçuş izni gerekmektedir.
B. Tescil Zorunluluğu
Talimat’ın 12. maddesi uyarınca, İHA2 ve İHA3 sınıfındaki İHA’lar, SHGM tarafından hava aracı siciline kaydedilerek tescil işareti atanır.
Tescile alınacak İHA2 ve İHA3 sınıflarındaki İHA’ların tescil işareti rezerv başvurusunda sunulması zorunlu olan evraklar aşağıdaki gibidir;
• Sahibi veya Noter onaylı vekalet verilen şahıs tarafından imzalı dilekçe,
• Rezerv başvuru formu,
• Sahibi tüzel kişi ise ticari unvanı, sermaye ve ortaklık yapısını gösterir Ticaret Sicil Gazetesi,
• Gerçek kişi ise Noter onaylı nüfus cüzdanı örneği,
• Gerçek kişiler için Noter onaylı imza beyanı, Tüzel kişiler için Noter onaylı imza sirküleri,
• Mülkiyet durumu taahhütnamesi."
IV. İHA TALİMATINDA UÇUŞ İZİNLERİ, UÇUŞA ELVERİŞLİLİK VE UÇUŞA YASAK BÖLGELER
A. Uçuş İzinleri
SHGM tarafından yayımlanan Hava Aracı ve İlgili Ürün, Parça ve Cihazın Uçuşa Elverişlilik ve Çevresel Sertifikasyon Talimatı Ek-1’de yer alan Tablo-13’te azami kalkış kütlesi 4 (dört) kilogram’dan 150 (yüz elli) kilogram’a kadar olan İHA’ların uçuş faaliyetleri için özel uçuş izni almalarının gerekmekte olduğu düzenlenmiştir.
Fakat Talimat’ın 8. maddesinin 1. fıkrası “İHA0 sınıfındaki İHA için Genel Müdürlük tarafından Tahditli Tıp Sertifikası, Uçuşa Elverişlilik Sertifikası veya SHY-21 kapsamında Özel Uçuş İzni Belgesi düzenlenmez.” hükmünü havidir.
İlgili maddenin 2. fıkrasında ise “İHA1 sınıfındaki İHA için Genel Müdürlük tarafından Tahditli Tıp Sertifikası, Uçuşa Elverişlilik Sertifikası ve Özel Uçuş İzni Belgesi düzenlenmemekle birlikte bu evrakların yerine Genel Müdürlük resmi internet sayfasında örnekleri verilen Emniyet ve Uygunluk Beyanları kabul edilmektedir.” denilmektedir.
İlgili madde uyarınca Emniyet Beyanı’nın geçerli olabilmesi için yerine getirilecekler aşağıdaki gibidir;
• İmalatçı/ithalatçı tarafından düzenlenen Uygunluk Beyanı eklerinde, İHA ve sistemlerinin imalatında kullanılan standardlar belirtilir.
• İHA ve sistemlerinin belirtilen teknik özelliklere, ekipmanlara ve sistem bileşenlerine çalışır halde sahip olduğu, bakımlarının uygun şekilde yerine getirildiği hususunda İHA pilotu tarafından Emniyet Beyanı yayınlanır ve bu beyan her yıl yenilenir.
• İHA ve sistemlerinde kullanılacak frekanslar için, 05.11.2008 tarihli ve 5809 sayılı Elektronik Haberleşme Kanunu27 kapsamında Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumundan gerekli kullanım izinleri İHA işleticisi/ sahibi/pilotu tarafından alınır. Emniyet Beyanı’nda, alınan frekans kullanım izninin tarihi, sayısı, tahsis edilen frekans bilgileri yer alır. İzin verilen frekansın kullanılması, her türlü girişime karşı gerekli tedbirlerin alınması İHA pilotu sorumluluğundadır. İHA ve sistemlerinde kullanılacak elektronik haberleşme cihazları Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu tarafından belirlenen teknik düzenlemelere uygun olur.
• Bakım onarımı yapan gerçek/tüzel kişinin ismi ve iletişim bilgileri de Emniyet Beyanı’nda yer alır.
İHA2 sınıfındaki İHA’lara ilişkin olarak ise, anılan maddenin 3. fıkrasında, İHA1 sınıfı için uygulanan kurallar ile birlikte, fıkrada belirtilen bakım ve tamir kayıtları, teknik özelliklerini açıklayan İHA ve sistemlerine ait ürün kataloğu gibi doküman ve belgelere göre güvenli ve emniyetli operasyon yapma kabiliyeti değerlendirilerek 3 (üç) yıl süreli Özel Uçuş İzni Belgesi düzenleneceği belirtilmiştir.
Talimat’ın 17. maddesinin 1. fıkrası uyarınca İHA0 ve İHA1 sınıfı İHA’lar için ticari faaliyetler dışında gerçekleşecek sportif ve amatör amaçlı uçuşlarda, Talimat’ın 18. maddesinde belirtilen bölgeler haricinde Genel Müdürlükten uçuş izninin alınması gerekmemektedir. Bununla birlikte bu sınıflar için de mahallin en büyük mülki idare amiri tarafından yasaklanan yer ve zamanlarda uçuş yapmak yasaktır. İlgili fıkranın c bendi bağlamında, meskun mahal, kalabalık veya çok kalabalık bölgelerde, yapılacak her türlü uçuşlarda 5 (beş) iş günü öncesinden SHGM resmi internet sayfasında bulunan Uçuş İzni Talep Formu (“Form”) ile birlikte başvuru yapılacaktır.
İHA0 ve İHA1 sınıfı İHA’lar’ın ticari amaçlı uçuşları bakımından ise, meskun mahal, kalabalık veya çok kalabalık bölgeler dışında kalan bölgelerde, Talimat’ta belirtilen gerekliliklere uyulması şartıyla uçuş izni alınması gerekmemektedir.
İHA2 ve İHA3 sınıfı İHA’lar açısından, Talimat’ın 17. maddesinin 2. fıkrası uyarınca, ticari faaliyetler hariç olmak üzere sportif ve amatör amaçla gerçekleştirilecek İHA uçuşlarında gerekli olan koordinasyonun yapılabilmesi adına 10 (on) iş günü öncesinden SHGM’e Form ile başvuru yapılacaktır. Ticari amaçlı uçuşlara ilişkinse 15 (on beş) iş günü öncesinden SHGM’ye başvuru yapılacaktır.
Yabancı operatör/işletici/pilot tarafından Türk Hava Sahasında uçuş gerçekleştirme talebi olması durumunda ise gerekçeleri ile birlikte diplomatik kanallarla 20 (yirmi) iş günü öncesinden SHGM resmi internet sayfasındaki Form-İngilizce ile SHGM’ye başvurulacaktır. Türk Hava Sahası, TSHK’nın 3. maddesinin a bendinde “Türkiye Cumhuriyetinin egemenliği altındaki ülke ile Türk karasuları üzerindeki saha” olarak tanımlanmıştır.
B. Uçuşa Elverişlilik
Talimat’ın 8. maddesinin 4. fıkrası “İHA3 sınıfındaki İHA için Genel Müdürlük tarafından Uçuşa Elverişlilik Sertifikası düzenlenir ve her 3 yılda bir yenilenir.” hükmünü havidir. Anılan maddede, Uçuşa Elverişlilik Sertifikası’nın başka bir kişiye devredilmesi halinde SHGM’ye yazılı olarak bilgi verilmesi gerektiği düzenlenmiştir. Söz konusu belgelerin devri, SHGM’nin onayının ardından mümkün olabilecektir.
C. Uçuşa Yasak Bölgeler
Talimat’ın 18. maddesinde belirtilen aşağıdaki uçuşa yasak bölgelerde risk analizi yapılmadan ve SHGM’den izin alınmadan herhangi bir sınıftaki İHA ile uçuş yapılması yasaklanmıştır;
• İrtifaya bağlı olmaksızın havalimanlarında, en yakında bulunan pistin kenarından 9 (dokuz) kilometre mesafeden daha yakın sahada,
• İrtifaya bağlı olmaksızın seyrüsefer yardımcı cihazları, heliport, heliped, hava parkı, SHGM resmi internet sitesinde yayınlanmış olan denize iniş/kalkış alanları vb. merkez olmak üzere 9 (dokuz) kilometre yarıçaplı sahada,
• İrtifaya bağlı olmaksızın çok kalabalık bölgeler ve kalabalık bölgeler üzerinde,
• Türkiye Havacılık Bilgi Yayını ENR 5.1 bölümünde yer alan “Yasak, Tahditli ve Tehlikeli Sahalar”’da,
• Askeri binalar ve tesisler, cezaevi, akaryakıt depoları ve istasyonları, silah/fişek fabrika ve depoları gibi kritik yapı, tesis ve varlıkların çevresinde,
• NOTAM28 ile ilan edilen sahalarda.
Ayrıca mahallin en büyük idari amiri de, yetkili olduğu sınırlar içerisinde, uçuşları yasaklayabilecektir29. Türkiye’nin çeşitli yerlerinde söz konusu olan bu yasaklardan dolayı, uçuş gerçekleştirilmeden önce gerçekleştirilecek alanda yasağın bulunup bulunmadığı kontrol edilmelidir.
V. İDARENİN DÜZENLEYİCİ İŞLEMLERİYLE SUÇ VE CEZA KONULAMAMASI
A. Suçta ve Cezada Kanunilik İlkesi
Suçta ve cezada kanunilik ilkesine göre suç ve cezalar ancak kanunla oluşturulurlar. Buna göre yasama organı suç ve cezaların belirlenmesinde tek yetkili organdır. Bu belirleme ise ancak kanunla yapılabilir. Yani hangi fiillerin suç teşkil ettiği ve bu fiillerin işlenmesi durumunda hangi yaptırımın uygulanacağının kanunda açıkça gösterilmesi zorunludur. Yani ceza normunun kaynağı kanun olacaktır30.
Bu ilke Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın (“Anayasa”)31 38. maddesiyle, Türkiye’nin 20.03.1952 tarihinde imzaladığı Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin 7. maddesiyle ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun (“TCK”)32 2.maddesiyle Türk Hukukunda güvence altına alınmıştır33.
B. Suçta ve Cezada Kanunilik İlkesinin İdare’ye Düzenleme Yasağı Getirme Boyutu
Suçta ve cezada kanunilik ilkesinin bir sonucu olarak ceza hukukunun kaynağı bakımından “kanunun tekelciliği ilkesi” benimsenmiştir. Bu ilke genel olarak hukukun kaynaklarından farklı olarak, ceza hukukunda sadece yazılı olmayan kaynakları değil, kanundan başka yazılı kaynakları, yani idarenin düzenleyici işlemlerini de ceza hukukunun kaynakları dışında tutmayı, böylece ceza hukukunun kaynaklarını da yalnızca kanunla sınırlamayı amaçlamaktadır. Ceza hukukunun güvence fonksiyonu kapsamında “kanun” kavramıyla ifade edilen husus, ülkedeki anayasal düzen açısından teknik olarak kanun niteliği taşıyan yasama tasarruflarıdır34.
Anayasa’nın 7.maddesi “Yasama yetkisi Türk Milleti adına Türkiye Büyük Millet Meclisinindir. Bu yetki devredilemez.” şeklindedir. Bu nedenle de yasal düzenlemeler yapma yetkisini açıkça Türkiye Büyük Millet Meclisi’ne (“TBMM”) verir. Anacak bu ifadeden, yasal düzenleme yapma yetkisinin sadece TBMM’de olduğu sonucu çıkmamalıdır. Anayasa’nın 91. maddesi kanun hükmünde kararnameleri, 115. maddesi tüzükleri ve 124. maddesi yönetmelikleri düzenlemiş ve bu maddeler ile açıkça idarenin düzenleyici işlemler yapma yetkisi kabul edimiştir. Türk Hukuku’nun en temel ilkelerinden olan kanunilik ilkesinin düzenlendiği TCK’nın 2.maddesinin 2. fıkrası, açıkça, idarenin düzenleyici işlemleriyle suç ve ceza konulamayacağını belirtir35.
Anayasa Mahkemesi’nin farklı kararlarında “Anayasa’nın 91. maddesinde TBMM’nce Bakanlar Kurulu’na kanun hükmünde kararname çıkarma yetkisinin verilebileceği öngörülmekte ve KHK ile düzenlenemeyecek konular sayılmaktadır. “Anayasa’nın suç ve cezalara ilişkin esaslar” başlığını taşıyan 38. maddesi, kanun hükmünde kararnamelerle düzenlenemeyecek yasak alan kapsamına girmektedir. Yürütme organının KHK ile suç oluşturmasına Anayasa’da izin verilmez iken düzenleme olanakları ve biçimleri KHK’lere göre çok daha kolay olan ve hukuk kuralları hiyerarşisinde daha sonra gelen idarî düzenlemelerle kimi eylemlerin suç sayılması açıklanan Anayasa kurallarına aykırı düşer.” ifadesine yer verilmiştir36.
C. Kanunilik İlkesinin Talimat Üzerindeki Etkisi
Talimat, idarenin atipik düzenleyici işlemlerindendir ve dolayısıyla kanunilik ilkesine tabidir. Talimat’ın 26. maddesinde “Genel Müdürlükten izin almayı gerektiren operasyonlar için izin almadan İHA uçuşu yapılması ve verilen yetkiler ile belirlenen hava sahaları dışında operasyon gerçekleştirilmesi hallerinde ilgili şahıs ve işletmeye 2920 sayılı Kanunun 5 inci kısmında yer alan ceza hükümleri uygulanır.”, 27. maddesinin 1. fıkrasında “bu Talimatın aksine hareket edilmesi, SHY-İPC kapsamında cezai yaptırımlara tabiidir.”, 4. fıkrasında ise “İHA sahibi ve pilotu özel hayatın gizliliği ve mahremiyeti konusuna özen gösterir. Aksi halde 26/09/2014 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanununun ilgili Maddeleri kapsamındaki hükümler uygulanır.” denilmektedir.
Yukarıdaki hükümlerde, daha önce kanunlarla düzenlenmiş olan suçlar için öngörülen yine kanunlarla belirlenmiş cezaların uygulama alanı genişletilmektedir. Talimat’a uymamak kapsamında yeni suçlar oluşturulmuş ve suçlara cezai yaptırımlar öngörülmüştür37.
Her ne kadar Talimat ceza hükümleri için kanunlara atıf yapmış olsa, getirdiği yükümlülükler (yani suç oluşturan eylemler) bir Kanun’a dayanmadığı için, SHGM tarafından uygulanacak bir yaptırıma karşı iptal davası açılması halinde, hem Talimat hem de bu Talimat’a yapılacak olan idari işlem iptal ile karşı karşıya kalma riskini barındırmaktadır38.
D. Anayasa Mahkemesinin 2016 Yılından Sonra Yaklaşımı
Bakanlar Kurulu, 2016/9064 sayılı kararı ile 21.07.2016 tarihinden geçerli olmak üzere ülke genelinde olağanüstü hal ilan etmiştir. Olağanüstü hal ilan edilmesinin ardından çeşitli kanun hükmünde kararname kabul edilmiştir. Çıkarılan kanun hükmünde kararnamelerde kabahat nevinden fiillere ve uygulanacak yaptırımlara ilişkin yapılan düzenlemeler arasında, kayıt ve tescil yükümlülüğüne aykırı davrananlara idari para cezası verilmesini öngören KHK da bulunmaktadır39.
Çıkarılan kanun hükmünde kararnamelerle özellikle kanunlarda yapılan kalıcı nitelikteki değişikliklerin Anayasa Mahkemesi’nin yukarıda değinilen kararlarına uygun olmadığı görülmektedir. Ancak Anayasa Mahkemesi 668, 669, 670 ve 671 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameler’in, iptali amacıyla açılan davalarda, olağanüstü hal kanun hükmünde kararnamelerin Anayasa’ya aykırı düzenlemeler içerdiğinin ileri sürülmesi, bunların anayasallık denetimine tabi tutulmaları için yeterli olmadığı, olağanüstü hal kanun hükmünde kararnamelerinin Anayasa Mahkemesi tarafından denetlenebilmesi için bu yöndeki bir anayasal yetkinin açıkça tanınması gerektiği, Anayasa’nın 148. maddesinin lafzı, Anayasa koyucunun amacı ve ilgili yasama belgeleri göz önünde bulundurulduğunda, olağanüstü dönem kanun hükmünde kararnamelerinin herhangi bir ad altında yargısal denetime tabi tutulamayacağının açık olduğu, buna rağmen yapılacak yargısal denetim, Anayasanın bağlayıcılığı ve üstünlüğünü düzenleyen Anayasa’nın 11. maddesiyle ve hiç kimse veya organın kaynağını Anayasa’dan almayan bir Devlet yetkisi kullanamayacağına ilişkin Anayasa’nın 6. maddesiyle bağdaşmayacağı gerekçesiyle içtihat değişikliğine giderek, Anayasa’nın 148. maddesinin 1. fıkrasındaki “Ancak, olağanüstü hallerde, sıkıyönetim ve savaş hallerinde çıkarılan kanun hükmünde kararnamelerin şekil ve esas bakımından Anayasaya aykırılığı iddiasıyla, Anayasa Mahkemesinde dava açılamaz.” hükmü uyarınca, kanun hükmünde kararnamelerin hükümlerinin esasına geçilerek yargısal denetiminin yapılamayacağına, bu nedenle yetkisizlik nedeniyle taleplerin reddine karar vermiştir40.
VI. SONUÇ
TSHK’da son yapılan güncellemeler ile İHA’ların sivil kullanımında kayıt ve tescil zorunluluğu getirilmiştir. Bu husus Talimat ile de daha detaylı olarak düzenlenmiştir. Genel olarak makalemizde de vurgulandığı üzere, İHA’lar sınıflarına göre farklı düzenlemelere tabi tutulmuşlardır. Sınıflandırmalar açısından İHA’nın kalkış ağırlığı büyük önem arz etmektedir. Fakat farklı sınıflar açısından farklı şekillerde kendini gösteren bu tescil ve kayıt zorunluluğu genel olarak işlenen suçların önüne geçmeyi amaçlamaktadır. Suç ve cezaların idare tarafından düzenlenmesinin sonuçları ise tartışmalıdır. Her ne kadar Anayasa uyarınca suçta ve cezada kanunilik ilkesi söz konusu olsa da, yine Anayasa’nın 148. maddesinin 1. fıkrası uyarınca olağanüstü hal kanun hükmünde kararnameleri açısından yargısal denetim yapılması mümkün değildir. Bununla beraber Talimat açısından böyle bir sınırlandırma bulunmamaktadır.
KAYNAKÇA
Çağlar Altun, İnsansız Hava Aracı Sistemlerine (İHAS) İlişkin Ulusal ve Uluslararası Düzenlemeler, Adalet Yayınevi, Ankara, 2017.
Ekrem Çetintürk, Anayasa Mahkemesi Kararları Işığında İdarenin Düzenleyici İşlemleriyle Suç ve Ceza Konulamaz İlkesi, Uyuşmazlık Mahkemesi Dergisi, Sayı 9, Haziran, 2017.
Halid Özkan, İnsansız Hava Araçlarının/Drone’ların Türk Sivil Havacılık Hukukuna Göre Statüsü, Unsurları ve Ceza Hukuku Boyutuyla Güncel Sorunlar, Türkiye Barolar Birliği Dergisi, Yıl: 2016, Sayı:125.
Mustafa Dikmen, İnsansız Hava Aracı (İHA) Sistemlerinin Hava Hukuku Bakımından İncelenmesi, Savunma Bilimleri Dergisi, Mayıs, 2015, Cilt:14, Sayı:1.
Nuri Can Fırat, Havayolu Kazalarından Doğan Kanunlar İtilafı, Ankara, 2010.
Doç. Dr. D. Funda Kurtuluş, Hava Aracı İpoteği, Başkent Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Cilt:3, Sayı:1, Ocak, 2017.
Convention on International Civil Aviation Done At Chicago on the 7th Day of December 1944 , https://www.icao.int/publications/Documents/7300_orig.pdf (Erişim Tarihi: 04.12.2017).
Gülen Sinem Tek, Ulaşım Araçlarının İpoteği, Temmuz, 2011.
Serdar Hızır, Alisher Turaev, Türk Hukuku’nda Hava Araçları Üzerinde İpotek Tesis Edilmesi, Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Cilt:57, Sayı:3,Yayım Yılı:2008.
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, T.01.07.2009, E. 2009/-19256, K.2009/300.
https://iha.shgm.gov.tr/public/yardim.html (Erişim Tarihi: 06.12.2017).
https://iha.shgm.gov.tr/public/bireysel-islemler.html (Erişim Tarihi: 06.12.2017).
https://iha.shgm.gov.tr/public/ticari-islemler.html (Erişim Tarihi: 06.12.2017).
M. Balkan Demirdal, Hukukun Temel İlkelerinin Tanımı ve İşlevleri, Hukuka Giriş, 2017.
Anayasa Mahkemesi, T.27.09.1994, E. 1993/42, K 1994/72.
Anayasa Mahkemesi, T.18.01.1996, E. 1995/28, K. 1996/2.
Anayasa Mahkemesi, T.02.11.2016, E. 2016/171, K.2016/164.
Anayasa Mahkemesi, T.12.10.2016, E. 2016/166, K.2016/159.
DİPNOT
1 01.09.2016 tarih, 29818 sayılı Resmi Gazete (RG).
2 19.10.1983 tarih ve 18196 sayılı Resmi Gazete (RG).
3 Çağlar Altun, İnsansız Hava Aracı Sistemlerine (İHAS) İlişkin Ulusal ve Uluslararası Düzenlemeler, Adalet Yayınevi, Ankara, 2017, s.26.
4 Ekrem Çetintürk, Anayasa Mahkemesi Kararları Işığında İdarenin Düzenleyici İşlemleriyle Suç ve Ceza Konulamaz İlkesi, Uyuşmazlık Mahkemesi Dergisi, Sayı 9, Haziran, 2017, s.39-54.
5 A.g.e., s. 110.
6 Halid Özkan, İnsansız Hava Araçlarının/Drone’ların Türk Sivil Havacılık Hukukuna Göre Statüsü, Unsurları ve Ceza Hukuku Boyutuyla Güncel Sorunlar, Türkiye Barolar Birliği Dergisi, Yıl: 2016, Sayı:125,s. 344’den naklen Sinan Sami Akkurt, Türk Sivil Havacılık Mevzuatı ve Uluslararası Konvansiyonlar Kapsamında Sivil Havayolu ile Yolcu Taşımacılığından Kaynaklanan Hukuki Sorumluluk, 1. Baskı, Ankara, Ekim, 2014, s.82-83.
7 Mustafa Dikmen, İnsansız Hava Aracı (İHA) Sistemlerinin Hava Hukuku Bakımından İncelenmesi, Savunma Bilimleri Dergisi, Mayıs, 2015,
Cilt:14 Sayı:1, s. 147’den naklen Cengiz Karaağaç, İnsansız hava aracı sistemleri: Gökyüzünün Yeni Yırtıcı Kuşları, (Erişim: 01.12.2017) https://www.academia. edu/2004387/%C4%B0nsans%C4%B1z_ Hava_Arac%C4%B1_Sistemleri_G%C3 %B6ky%C3%BCz%C3%BCn%C3%B Cn_Yeni_Y%C4%B1rt%C4%B1c%C4%B1_ Ku%C5%9Flar%C4%B1.
8 Nuri Can Fırat, Havayolu Kazalarından Doğan Kanunlar İtilafı, Ankara, 2010, s 63; Özkan, s,355’ten naklen Hasan İşgüzar, Türk Sorumluluk Hukukuna Göre Sivil Hava Aracı İşletenin Akit Dışı Sorumluluğu, Ankara, 2003, s.62-63, Ayhan Sorgucu, Hava ve Uzay Hukuku, Gözden Geçirilmiş ve Güncellenmiş 2. Baskı, Ankara, 2014, s.28, Akkurt, s.63, İnci Kaner, Hava Hukuku (Hususi Kısım), Gözden Geçirilmiş 2. Bası, İstanbul, 2004,s.14.
9 Doç. Dr. D. Funda Kurtuluş, Hava Aracı İpoteği, Başkent Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Cilt:3, Sayı:1, Ocak, 2017,s.164.
10 Özkan, s. 355.
11 Kurtuluş, s. 164; Gülen Sinem Tek, Ulaşım Araçlarının İpoteği, Temmuz, 2011, s.10,11.
12 Özkan, s. 355.
13 Kurtuluş. s. 164, Tek, s. 10, 11.
14 Özkan, s. 356’dan naklen Akkurt, s. 65.
15 A.g.e, s.357.
16 Convention on International Civil Aviation Done At Chicago on the 7th Day of December 1944, https://www.icao.int/publications/Documents/7300_ orig.pdf (Erişim Tarihi: 04.12.2017); Milletlerarası Sivil Havacılık Anlaşması (Sözleşmesi) (Şikago, 07.12.1944) http://ua.mfa.gov.tr/ (Erişim Tarihi: 04.12.2017).
17 19.10.1983 tarih ve 18196 sayılı Resmi Gazete (RG).
18 Özkan, s.358’den naklen Akkurt, s.67.
19 Özkan, s. 359’dan naklen Salih AkyürekMehmet Ali Yılmaz-Mustafa Taşkıran, İnsansız Hava Araçları Muharebe Alanında ve Terörle Mücadelede Devrimsel Dönüşüm, BİLGESAM, Rapor No:53, Ankara, Aralık, 2012, s.1.
20 08.12.2001 tarihli ve 24607 sayılı Resmi Gazete (RG).
21 Serdar Hızır, Alisher Turaev, Türk Hukuku’nda Hava Araçları Üzerinde İpotek Tesis Edilmesi, Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Cilt:57, Sayı:3,Yayım Yılı:2008, s.378; Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, T.01.07.2009, E. 2009/-19256, K.2009/300.
22 19.10.1983 tarih ve 18196 sayılı Resmi Gazete (RG).
23 Özkan, s. 367.
24 https://iha.shgm.gov.tr/public/yardim.html (Erişim Tarihi: 06.12.2017).
25 https://iha.shgm.gov.tr/public/bireysel-islemler. html (Erişim Tarihi: 06.12.2017).
26 https://iha.shgm.gov.tr/public/ticari-islemler.html (Erişim Tarihi: 06.12.2017).
27 10.11.2008 ve 27050 sayılı Resmi Gazete (RG).
28 NOTAM, Talimat’ın 4. maddesinin 1. fıkrasının ö bendinde “Uçuş harekatı ile ilgili görevlileri, herhangi bir havacılık hizmetine, kolaylığına, yönetimine veya tehlikesinin varlığına, koşullarına ya da bunlardaki herhangi bir değişikliğe ilişkin bilgilerden zamanında haberdar etmek amacıyla özel bir formatta hazırlanmış havacılara uyarı yayını” olarak tanımlanmıştır.
29 TC Ankara Valiliği Özel Kalem Müdürlüğü 12.04.2016 tarihli ve 42860840/889-198 sayılı Valilik Genelgesi.
30 M. Balkan Demirdal, Hukukun Temel İlkelerinin Tanımı ve İşlevleri, Hukuka Giriş, 2017, s. 201’den naklen Ömer Anayurt, Avrupa İnsan Hakları Hukukunda Kişisel Başvuru Yolu, Ankara, 2004, s.112-113.
31 09.11.1982 tarih ve 17863 sayılı Resmi Gazete (RG).
32 12.10.2004 tarihli ve 15611 sayılı Resmi Gazete (RG).
33 Demirdal, s.201.
34 Çetintürk, 52’den naklen İzzet Özgenç, Türk Ceza Hukuku Genel Hükümler, Seçkin Yayınevi, Ankara, 2008, s. 106.
35 Serap Zuvin, Ömer Bulgak, İnsansız Hava Aracı Sistemleri Talimatı: Öngörülebilir Cezalar Uygulanabilir mi?, İstanbul Barosu Dergisi, Cilt 90, Sayı 6, s.179.
36 T.27.09.1994, E. 1993/42, K 1994/72; T.18.01.1996, E. 1995/28, K. 1996/2.
37 Zuvin/Bulgak, s.178-179.
38 A.g.e., s.181.
39 Çetintürk, s.110; T.02.11.2016, E. 2016/171, K.2016/164; T.12.10.2016, E. 2016/166, K.2016/159.
40 A.g.e., s.112.
