ÖZET
Bu makalede günlük hayatın bir parçası olan sözleşmelerin Metaverse’de kurulması ve kurulacak sözleşmelerin unsurları, tabi olduğu hukuk kuralları ve ifasına yönelik bilgi verilmiş, akıllı sözleşmelerin Metaverse’de nasıl kullanıldığına değinilmiş ve Metaverse’de sözleşme kurulurken karşılaşılması muhtemel gizlilik ve güvenlik sorunlarından bahsedilmiştir.
I. GİRİŞ
Birçok farklı şirket ve gerçek kişi tarafından tanımlanan, ancak bunlar arasında genel kabul görmüş bir tanımı bulunmayan Metaverse, kelime olarak “öte-evren” anlamına gelmektedir. Artırılmış gerçeklik (AR) ve sanal gerçeklik (VR) aletleri kullanılarak girilen bu evren, gerçek dünyanın ayna görüntüsünü oluşturur ve blok zincir teknolojisi sayesinde eşi benzeri olmayan bir ekonomik sistem kurar. Meta, Microsoft, Apple gibi büyük teknoloji şirketlerinin yanı sıra LEGO ve Balenciaga gibi markalar da Metaverse’e yatırım yapanlar arasında yer almaktadır. Bu, çok da uzak olmayan bir gelecekte ticaretin Metaverse’de devam edeceği ve birçok hukuki ilişkinin yanı sıra farklı türde uyuşmazlıkların da vuku bulacağı anlamına gelmektedir. Örneğin birçok markanın sanal mağazalarından Metaverse’de alışveriş yapabilmek mümkün olacaktır. Bu da satım sözleşmeleri başta olmak üzere Metaverse’de sözleşmelerin geçerli bir şekilde nasıl akdedileceği sorusunu akıllara getirmektedir. Metaverse hayatımıza henüz çok yeni giren bir kavram olsa da uzak olmayan bir gelecekte hayatımızın içinde bulunacağı şüphesizdir. Dolayısıyla devletlerin, hukuk sistemlerinde bu teknolojiyle uyumlu düzenlemeler yapması gerekmektedir. Bu makalede, öncelikle Metaverse’ün tanımı yapılarak günlük hayatımızda nasıl var olacağı açıklanacak, sonrasında sözleşmenin geçerli bir şekilde kurulması için gereken şartlardan bahsedilerek Metaverse’de sözleşme kurulması ve bu sözleşmelere hangi hukukun uygulanacağı, satım sözleşmelerinden yola çıkılarak ele alınıp akıllı sözleşmelere değinilecektir.
II. TANIM
Metaverse düşüncesinin kökeni bilinmese de bu kavram ilk defa Neal Stephenson tarafından yazılmış olan “Snow Crash” isimli romanda kullanılmış olup Metaverse, “Meta-universe” yani “evren ötesi” anlamına gelmektedir. VR (sanal gerçeklik), AR (artırılmış gerçeklik) ve MR (karma gerçeklik) teknolojileri, Metaverse’ün teknik şartlarından biri olup bunlar sayesinde gerçek ve sanal dünya daha önce hiç olmadığı kadar birbirine yakın hale gelmektedir. Peki, Metaverse hayatımızı nasıl etkileyecektir?
III. METAVERSE’ÜN ETKİSİ
Metaverse’ün etkilemekte olduğu alanlardan biri, iktisadi ticari hayat olacaktır. Biraz önce bahsedildiği gibi büyük teknoloji şirketlerinin yanı sıra farklı alanlarda faaliyet gösteren ticaret şirketleri ve markalar da Metaverse’e yatırım yapmaktadır. Örneğin Louis Vuitton oyuncuların NFT toplayabileceği bir Metaverse oyun başlatmış, Burberry isimli marka Blankos Block Party isimli oyun için markalı NFT aksesuarları yaratmış, Gucci ise en çok bilinen Metaverse’lerden biri olan Roblox oyunundaki avatarlar için NFT olmayan kıyafetler satmıştır1. Video oyunları alanı ise Metaverse’in etkileyeceği ilk alanlardan biridir. Epic Games Şirketine ait Fortnite, Microsoft Şirketine ait Minecraft ve Roblox, halihazırda çevrimiçi etkileşimde bulunma imkanı sunan ve sanal gerçeklik teknolojisi kullanımına uygun olan oyunlardır. Ayrıca, Pokemon Go isimli oyunda olduğu gibi artırılmış gerçeklik kullanan oyunlar da mevcuttur. Metaverse’ün etkileyeceği bir diğer alan ise çalışma hayatıdır. Kullanıcıların Metaverse’de buluşarak toplantı yapmaları veya iş eğitimleri almaları yeni bir yaklaşım olacaktır. Ayrıca Metaverse içinde sosyal etkinlikler gerçekleştirilecektir. Örneğin biraz önce bahsedilen Fortnite oyunu, Travis Scott, Ariana Grande gibi birçok farklı ismin sahne performansına2, Decentraland isimli Metaverse platformu ise Mart 2022’de Metaverse Moda Haftası’na ev sahipliği yapmıştır3.
Yukarıdaki anlatımlarımızdan yola çıkılarak; yakın gelecekte sözleşmelerin Metaverse’de kurulmaya başlanmasının kaçınılmaz olduğu rahatlıkla söylenebilir.
IV. UYGULANACAK HUKUK VE YARGI YETKİSİ
Sanal dünyalar ve çevrimiçi topluluklar ülke sınırlarını aşabildiğinden farklı hukuk sistemlerine tabi Avatarlar arasında akdedilen sözleşmelere uygulanacak hukuk kurallarının ve sözleşmelerin tabi olduğu yargı yetkisinin hangi ülke mahkemelerine ait olduğunun belirlenmesi konusuna ayrıca değinmek gerekir. Uluslararası özel hukuka dair birçok farklı kuralda sözleşme özgürlüğüne yer verilse de hala Metaverse’de hukuk seçimi konusunda yasal düzenlemelere ihtiyaç duyulmaktadır. Uygulanacak hukuk konusunda öncelikli olarak tarafların iradesine bakılmalıdır. Uluslararası Ticari Sözleşmeler için UNIDROIT İlkeleri madde 1.1.’de de öngörülen sözleşme özgürlüğü, sözleşmenin içeriğini belirleme özgürlüğünü ve dolayısıyla sözleşmenin içeriğinde uygulanacak hukukun taraflarca kararlaştırılabilmesini de kapsamaktadır. Aralık 2021 tarihli Hague Uluslararası Özel Hukuk Konferansı Daimi Bürosu Raporu’nda, Metaverse’de yargı yetkisi ve mahkeme seçimi, uygulanacak hukukun belirlenmesi ve hukuk seçimi, hukukun tanınması ve uygulanması, sınır ötesi ve platformlar arası işbirliği mekanizmaları konularında hukuk uygulamasına şiddetle ihtiyaç duyulduğu belirtilmiştir4. Yargı yetkisinin belirlenmesi konusunda verilebilecek örneklerden biri; Bragg v. Linden Research Inc. Davasıdır. Söz konusu davada ABD Pennsylvania Doğu Bölgesi Bölge Mahkemesi, Second Life’ta sanal mülkiyetten doğan bir anlaşmazlık üzerine yargılamaya tabi olup olmadığına karar verirken, tarafların farklı eyaletlerde bulunması ve söz konusu sanal mülkün parasal değer taşıması sebebiyle yargılamaya tabi olduğuna karar vermiştir5. Dolayısıyla Metaverse’de akdedilen sözleşmelerin tabi olduğu hukuk kuralları ve bunlardan kaynaklanan uyuşmazlıklarda yargı yetkisine dair yeni düzenlemelere ihtiyaç duyulsa da uygulamada Metaverse’te kurulan sözleşmelere dair uyuşmazlıklar ortaya çıkmakta ve bu konuda yargı kararları verilmektedir.
V. METAVERSE’DE SÖZLEŞME KURULMASI
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 1. maddesine göre sözleşmenin kurulması için tarafların karşılıklı ve birbirine uygun olarak açık veya örtülü bir şekilde irade açıklamasında bulunması gerekmektedir. İrade açıklaması, iki veya daha fazla tarafın belli bir hukuki ilişkiyi ya da hakkı sağlamaya, değiştirmeye yahut sona erdirmeye yönelik iradelerini karşılıklı ve birbirine uygun olarak açıklamasıdır. Dolayısıyla sözleşmenin unsurları taraflar ve karşılıklı birbirine uygun irade açıklamalarından ibarettir6.
Metaverse’de kurulacak sözleşme türü iki yönlü olarak karşımıza çıkmaktadır. İlk sözleşme türü, kullanıcılar ve platform sağlayıcıları arasındaki hukuki ilişkiyi düzenlerken diğeri kullanıcılar arasındaki etkileşimler gereği kurulması gereken ve yine kullanıcılar arasında akdedilen sözleşmelerdir7. Bu makalede, kullanıcıların kendi arasındaki hukuki ilişkileri düzenleyen sözleşme türleri hakkında açıklamalar yapılacaktır. Bu noktada, sözleşmenin unsurlarının Metaverse’de nasıl hayat bulacağı konusuna değinmek gerekir.
A. Taraflar
Bir sözleşmenin tarafları, gerçek veya tüzel kişiler olabilir. Türk Medeni Kanunu (“TMK”) madde 28 fıkra 1’e göre; “Kişilik, çocuğun sağ olarak tamamıyla doğduğu anda başlar ve ölümle sona erer”. Bu madde, gerçek kişiler yani insanlar için kişiliğin başlangıcını düzenlemektedir. TMK’nın 8. maddesinde her insanın hak ehliyetinin bulunduğu ve tüm insanların hukuk düzeninin sınırları içinde hak ve borçlara ehil olma hususunda eşit olduğu düzenlenmiştir. Yine 28. maddeye göre hak ehliyetine, ana rahmine düşüldüğü andan itibaren sahip olunmaktadır. TMK madde 10’a göre ise; “Ayırt etme gücüne sahip ve kısıtlı olmayan her ergin kişinin fiil ehliyeti vardır”. Tüzel kişiler açısından ise; hak ve fiil ehliyetleri TMK’nın 48 ve 49. maddelerinde düzenlenmiştir. Bu maddeler uyarınca tüzel kişiler, insana özgü niteliklere bağlı olanlar dışında tüm hak ve borçlara ehil olup, kanuna ve kuruluş belgelerine göre gerekli organlara sahip olmakla fiil ehliyetini kazanmaktadırlar.
Metaverse ortamında gerçek kişiler yerine onlar tarafından yönetilen, kendilerine ait ayrı bir iradeye sahip olmayan “Avatarlar” bulunmaktadır. Metaverse’de iki avatar bir sözleşme akdettiğinde bu sözleşmenin tarafı aslında avatarların kendisi değil, onları kontrol eden kişilerdir. Avatarların kendi başına bir kişiliği olmadığından Türk Hukuku uyarınca hak ve fiil ehliyetine sahip olamayacak ve dolayısıyla herhangi bir sözleşmenin tarafı olmayacaklardır8.
Avatar oluşturmak, yalnızca takma ad vermekten çok daha fazlasını içermektedir; tıpkı kimlik kartları ve telefon numaraları gibi. Ancak bu noktada önemle belirtmek gerekir ki, avatar oluşturabilecek varlıklar yalnızca gerçek kişiler değildir. Gerçek kişilerin yanı sıra yapay zeka (AI), nesnelerin interneti (IoT) ve tüzel kişiler de avatara sahip olabilmektedir. Ayrıca bir avatar birden fazla akıllı varlığı bulundurabildiği gibi tek bir akıllı varlık da birden fazla avatar tarafından bulundurulabilmektedir9. Dolayısıyla Metaverse’de bir avatar, gerçek bir kişi tarafından kontrol edilebileceği gibi bir yapay zeka yahut IoT teknolojisine sahip bir nesne tarafından da kontrol edilebilmektedir. Peki ileride Metaverse’de sözleşme kurarken karşı tarafın avatarının yapay zeka yahut gerçek kişi tarafından kontrol edildiği nasıl anlaşılacaktır? Bu kapsamda sorulabilecek bir diğer soru ise, bir kişi öldüğünde bu kişinin avatarının akıbeti ne olacaktır? Metaverse dışında internette bulunan sanal varlıkların miras konusu olduğu örnek davalar mevcut olmakla birlikte Metaverse’de kişinin sanal hayatının kayıt altına alındığı bir ihtimalde bu avatar, ölen kişiye ait kişisel veriler barındırması sayesinde aynı bu kişi tarafından kontrol ediliyormuş gibi hayatına devam edebilir. Bunun çok uç bir örnek olduğu düşünülebilirse de Somnium Space isimli bir Metaverse şirketi, kişinin ölümünden sonra da avatarı vasıtasıyla yaşamına devam edebileceğini duyurmuştur10. Bu örnekte söz konusu avatar, artık gerçek kişi yerine yapay zeka tarafından yönetilmeye başlayacaktır. Dolayısıyla ileride Metaverse’de sözleşme yapmak isteyen gerçek veya tüzel bir kişi; yapay zeka, IoT yahut ölü bir kişiye ait avatar ile sözleşme yapabilecek midir?
Biraz önce açıklandığı üzere gerçek ya da tüzel kişiler sözleşmenin tarafı olabilirken tek başına bir kişiliğe sahip olmayan avatarların yapay zeka yahut IoT teknolojisine sahip bir nesne tarafından yönetilmesi ya da avatarı yöneten kişinin ölerek kişiliğini kaybetmesi hallerinde sözleşmenin akıbeti ne olacaktır? Tüm bu hallerde söz konusu avatar bir yapay zeka tarafından yönetileceğinden ortada sözleşmenin tarafı olabilecek bir tüzel ya da gerçek kişi bulunmayacaktır. Bu durumda, akla yapay zekanın hukuki statüsüne dair tartışmalar gelecektir. Yapay zeka, hukuken kişilik statüsüne sahip olmalı mıdır?
Yapay zekayı hukuken bir kişi olarak kabul etmeyen görüşlerden birine göre, yapay zeka için kişilik statüsüne gerek yoktur. Ortaya çıkabilecek sorunlar, yapay zekaya kullanım alanına göre sınırlı hak ve sorumluluklar verilerek sigorta sistemlerinin entegre edilmesi ile çözümlenebilecektir. Diğer bir görüşe göre ise yapay zeka, aynı bir köle gibi kullanılabilecektir. Dolayısıyla yapay zekaya bir kişilik atfetmeye gerek bulunmamaktadır11.
Yapay zekaya kişilik verilmesine olumlu bakan görüşlerden birinde, yapay zekaya aynı tüzel kişilikte olduğu gibi özel bir statü verilebileceği savunulmaktadır. Diğer görüşe göre ise yapay zekaya elektronik kişilik statüsü verilebilecektir. Avrupa Parlamentosu’nun 27 Ocak 2017 tarihli raporundaki önerilerinden biri, yapay zekaya gerçek veya tüzel kişiliğin dışında, yeni bir kişilik türü olan elektronik kişiliğin verilmesidir. Bu sebeple rapor, yapay zekaya yönelik kişilik statüsü öneren ilk resmi belge olma özelliğini taşımaktadır. Yapay zekaya farklı türden bir kişilik atfedilmesini destekleyen diğer bir görüş ise yapay zekayı insan olmayan kişi yapma görüşüdür12.
Tüm bu görüşler henüz çok yeni olmakla birlikte, yapay zekaya kişilik verilmesi halinde yapay zekanın çok da uzak olmayan gelecekte, hukuki işlemlerin tarafı olabileceği ve bunlardan kaynaklanan hak ve sorumluluklarının söz konusu olabileceği muhtemeldir. Bu halde, Metaverse’de yapay zeka tarafından kontrol edilen Avatarlar ile sözleşme kurulabilmesi mümkün olabilecektir.
B. İrade Açıklamaları
Türk Borçlar Kanunu 1. maddesi uyarınca sözleşme, tarafların iradelerini karşılıklı ve birbirine uygun olarak açıklamalarıyla kurulur ve irade açıklaması açık veya örtülü olabilir. Biraz önce bahsedildiği üzere, Metaverse’de kişiler, avatarları aracılığıyla sözleşmenin tarafı olmaktadırlar. Dolayısıyla Metaverse’de kurulan sözleşmelerde irade açıklamaları, avatarları kullanan kişilere aittir. Metaverse ortamında geçerli bir şekilde yapılmış bir öneri ve karşı taraftan gelen geçerli ve uygun olan bir kabul beyanı ile sözleşme kurulmuş olur. Tarafların irade beyanlarının varlığı, içeriği, yorumu ve sözleşmenin kurulup kurulmadığı hususlarının tespiti, güven teorisi kapsamında değerlendirilmektedir. Buna göre bir kişi, başka bir kişiye ait avatarın davranışını kendisine yapılmış bir irade beyanı olarak kabul etmekte dürüstlük kuralı uyarınca haklıysa, bu irade beyanının var olduğu kabul edilmelidir. Ayrıca, sözleşmenin geçerli olarak kurulabilmesi için tarafların objektif esaslı unsurlarda anlaşmış olması yeterlidir13.
C. Sözleşmenin Konusu
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun sözleşme özgürlüğü başlıklı 26. maddesine göre; “Taraflar, bir sözleşmenin içeriğini kanunda öngörülen sınırlar içinde özgürce belirleyebilirler”. Yalnızca borçlar hukukunda geçerli olan sözleşme özgürlüğü, diğer bir adıyla sözleşme serbestisi, sadece sözleşmenin içeriğini belirleme özgürlüğünü değil aynı zamanda sözleşme yapıp yapmama özgürlüğü, sözleşmenin karşı tarafını seçebilme özgürlüğü, dilediği sözleşmeyi yapma özgürlüğü ve sözleşmenin içeriğini dilediği gibi değiştirebilme özgürlüğünü de içermektedir. Ancak elbette bu özgürlüğün de bir sınırı bulunmaktadır. Türk Borçlar Kanunu’nun 27. maddesinin birinci fıkrasına göre; “Kanunun emredici hükümlerine, ahlaka, kamu düzenine, kişilik haklarına aykırı veya konusu imkansız olan sözleşmeler kesin olarak hükümsüzdür”. Dolayısıyla taraflar, sözleşmenin konusunu belirlerken özgür olmakla birlikte kanunun 27. maddesindeki sınırlamalara uymak zorundadır.
En yaygın sözleşme türü satım sözleşmesi olsa da kişilerin Metaverse’de gerçek hayatta yapabileceklerinin neredeyse tamamını yapabilmeleri sebebiyle farklı türde sözleşmelerle de karşılaşılması oldukça mümkündür. Örneğin Metaverse’de gerçek kişilerin farklı alanlarda çalışacağı ve dolayısıyla iş sözleşmeleri akdedileceği kolaylıkla öngörülebilmektedir. Ya da bir kişinin Metaverse’de avatarının yaşadığı ev için başka bir gerçek kişi ile anlaşarak bir tablo yaptırması söz konusu olabilecektir. Gerçek hayatta yapabildiğimiz çoğu şeyi Metaverse’de de yapabileceğimiz düşünüldüğünde, gerçek hayatta karşımıza çıkan geleneksel sözleşmelerin konularının Metaverse’de de karşımıza çıkacağı, bunun da ötesinde farklı sözleşme türlerinin akdedileceği kaçınılmaz bir gerçektir.
D. Sözleşmenin Şekli
Türk Borçlar Kanunu’nda sözleşme serbestisi ilkesi geçerlidir. Kanunun emredici hükümlerine, ahlaka, kamu düzenine ve kişilik haklarına aykırı olmaması koşullarıyla kişiler istedikleri konuda, içerikte ve şekilde sözleşme yapabilirler. Dolayısıyla gerçek kişiler tarafından yönetilen avatarların Metaverse’de bir araya gelerek geçerli bir sözleşme ile bağlanması, yürürlükteki Türk Hukuku açısından mümkün görünmektedir. Nitekim TBK madde 4’ün ikinci fıkrasına göre “telefon, bilgisayar gibi iletişim sağlayabilen araçlarla doğrudan iletişim sırasında yapılan öneri, hazır olanlar arasında yapılmış sayılır” denilmek suretiyle farklı araçlarla yapılan sözleşmelerin geçerliliğini ve hazırlar arasında yapıldığını telefon ve bilgisayar gibi araçları örnek göstererek sağlamıştır.
Ancak bu noktada belirtmekte fayda vardır ki, kanunda resmi şekilde yapılması düzenlenen sözleşmelerin kurulması Metaverse’de mümkün görünmemektedir. Örneğin taşınmaz satış sözleşmesinin Metaverse’de yapılması mümkün değildir. Fakat bu noktada, sözleşmenin konusuna göre bir ayrım yapılmalıdır. Gerçek dünyada yer kaplayan bir taşınmazı, Metaverse’de satım sözleşmesinin konusu yapmak mümkün olmasa da Metaverse’de bulunan taşınmazı yine Metaverse’de kurulan bir sözleşme ile satabilmek mümkündür. Bunun sebebi, Metaverse’de bulunan ve taşınmaz olarak nitelediğimiz varlığın aslında NFT niteliğinde bir sanal dijital varlık yani taşınır nitelikli bir gayri maddi varlık olmasıdır15.
VI. SÖZLEŞMEDEN DOĞAN BORÇLARIN İFASI
Sözleşmeler, tek tarafa borç yükleyen ve iki tarafa borç yükleyen sözleşmeler olarak ikiye ayrılmaktadır. En çok karşılaşılan sözleşmelerin başında satım sözleşmesi geldiğinden bu sözleşme türünden örnekle Metaverse’de borçların ifasından bahsedilecektir. Karşılıklı iki tarafa borç yükleyen bu sözleşme türünde, taraflardan birinin diğer tarafa mal veya hizmet borcu bulunmakta, diğer tarafın ise bunun karşılığında bir bedel ödemesi gerekmektedir. Peki taraflar bu borçlarını ve sözleşmeden kaynaklanan yükümlülüklerini Metaverse ortamında nasıl yerine getirecektir?
Satım sözleşmesinde taraflardan birinin sağladığı mal veya hizmet karşılığında ödenecek bu bedel bir para olduğundan Metaverse’de bu bedelin nasıl ödeneceği, ne tür bir paranın söz konusu olacağını ayrıca incelemek gerekir. Metaverse’e dışarıdan para birimi (Türk Lirası, Amerikan Doları gibi) giremez, bunun yerine her bir Metaverse’de farklı bir para birimi kullanılmaktadır. Örneğin Second Life isimli Metaverse’de “Linden Doları”, Roblox isimli Metaverse’de “Robux” ve Decentraland isimli olanda ise “MANA” kullanılmaktadır. Üstelik Linden Doları ve Robux, gerçek hayatta Amerikan Doları ile takas edilebilmektedir. Second Life’ta ürettiği NFT’yi satarak veya burada oyun oynayarak Linden Doları kazanan kişiler, yine buradaki döviz bürosundan bunları Amerikan Dolarına çevirerek banka hesabına aktarıp para kazanabilmektedirler16. Bir Metaverse’e katılmadan önce, kullanıcıların kendilerine kripto para birimleri, NFT’ler veya Linden Doları, Robux gibi Metaverse’de kullanılan para birimlerini (token) yatırabilecekleri dijital cüzdan oluşturması gerekmektedir17.
Şimdiye kadar bahsedilenler, geleneksel sözleşmelerin Metaverse’de akdedilmesi halinde söz konusu olan hususlardır. Bir de tarafların karşılıklı ve birbirine uygun irade açıklamalarını elektronik iletişim araçları ile açıkladığı elektronik sözleşmeler vardır ki, bunların da kuruluş yöntemi dışında geleneksel sözleşmelerden bir farkı bulunmamaktadır18. Ancak Metaverse’de akıllı sözleşme akdedilmesi de mümkündür ve hatta bu durumda taraflar arasındaki hukuki ilişkinin daha pratik şekilde kurulması sağlanabilmektedir.
VII. METAVERSE’ DE AKILLI SÖZLEŞMELER
Genellikle blok zincir teknolojisi üzerinde çalışan akıllı sözleşmeler, belirli koşulların yerine getirilmesi halinde otomatik olarak yürürlüğe giren ve kendiliğinden icra edilen dijital sözleşmelerdir. Bu özellikleri sebebiyle otomatlara benzetilen akıllı sözleşmeler, yazılım programlarından ibarettir. Belirli bir blok zinciri ortamında derlenebilen herhangi bir dilde programlanabilmekle birlikte, akıllı sözleşmeler için en önde gelen platform Ethereum’dur19.
Sanal dünyalar ve dijital ekonomilerden oluşan bir platform olan Metaverse’de kullanıcılar dijital varlıkları alıp satarken, hizmet sunarken ve çeşitli etkileşimler kurarken akıllı sözleşmeler tüm bunları otomatikleştirmekte ve güvence altına almaktadır. Metaverse’de ticaret ve takas akıllı sözleşmeler aracılığıyla düzenlenir.
VIII. GİZLİLİK VE GÜVENLİK
Geleneksel sözleşmelerin akdedilmesinde de büyük önem arz eden gizlilik ve güvenlik hususlarının, Metaverse gibi dijital bir üründe akdedilen sözleşmelerde ayrıca dikkat edilmesi gerekliliği tartışılamaz bir gerçektir. Nitekim siber güvenlik konusu Metaverse’ün önündeki en büyük engellerden biri olarak durmaktadır. Metaverse’de en çok karşılaşılan siber güvenlik tehditleri ise; oltalama yoluyla yapılan saldırılar, fidye yazılım saldırıları, meta veri güvenliği, avatar korsanlığı, NFT (Nitelikli Fikri Tapu) sahtekarlığıdır. Tüm bu siber güvenlik tehditleri makale konusunun dışında kalmakla birlikte, metaverse’de kurulan sözleşmeler için büyük tehdit oluşturmaktadır20. Örneğin avatar korsanlığında, kişiye ait avatarın başkaları tarafından kullanılması söz konusu olmaktadır. Bu durumda söz konusu suçtan zarar gören kişinin avatarı ile durumun farkında olunmadan sözleşme kurulması halinde sözleşmenin akıbeti ne olacaktır? Yahut bir sözleşmenin ifası kapsamında bu avatara yapılan kazandırmaların sonucu ne olacaktır? Tüm bu sorulara henüz cevap bulunamamakla birlikte gizlilik ve güvenlik sorununun yalnızca gerçek kişiler değil, aynı zamanda Metaverse’ün kendisi için de geçerli olduğu belirtilmelidir.
Bunun yanı sıra, Metaverse açıklık ve şeffaflık ilkelerine dayalı olarak düşünüldüğünden bilgi paylaşımı koşulsuzdur. Metaverse, kişisel veriler de dahil olmak üzere kullanıcıların devasa boyutlardaki verilerini depolamakta ve yönetmektedir21. Peki ama Metaverse’de bu konuda uyulması gereken kurallar nedir? Farklı ülkelerden gerçek ve tüzel kişilerin yer aldığı bu evrende kişilerin gizlilik ve güvenliği hangi hukuk kurallarına uyularak sağlanacaktır?
IX. SONUÇ
Metaverse hayatımıza yeni girmiş olsa da çok kısa zaman içinde günlük hayatımızda büyük yer kaplayacağı kuşkusuzdur. Bunun yanı sıra ticari ve ekonomik hayatı da derinden etkilemesi kesin olan bu öte-evrende tarafların etkileşimleri sonucunda belirli anlaşmalar sağlanacak ve sözleşmeler kurulacaktır. Gerçek kişiler, tüzel kişiler, nesneler ve yapay zeka tarafından kontrol edilebilecek olan avatarların kurduğu sözleşmeleri düzenleyen hukuk kurallarının varlığına ihtiyaç duyulmakla birlikte, bu boşluk şimdilik günümüz geleneksel hukuk kuralları ile kapatılmaktadır. Bu makalede günümüz hukuk kuralları tahtında Metaverse’de sözleşme kurulmasından bahsedilse de bu öte-evrenin tekdüzeleştirilmesi ve ulaşılabilirliği arttıkça bu konuda yeni hukuk kurallarına duyulan ihtiyaç da artmaktadır.
KAYNAKÇA
AHMET CEMAL RUHİ, Sözleşmeler Hukuku, Ağustos 2013.
ANONİM, BBC News: Ariana Grande Sings in Fortnite’s Metaverse https://www.bbc.com/news/av/technology-58146042.
ANONİM, Metaverse White Paper, 2017.
AURORA JILLENA MELIALA, Akbar Kurnia Putra, Tacit Choice of Law in Metaverse: What Law Applies?, 2023.
CEMAL ARAALAN, Metaverse Teknolojisinin Sözleşmeler Hukukunda Sebep Olacağı Değişimlere İlişkin Değerlendirmeler, 2022.
ELIZABETH HOWCROFT, Crypto Fashion: Why People Pay Real Money for Virtual Clothes, Reuters, https://www.reuters.com/business/finance/crypto-fashion-why-people-pay-real-money-virtual-clothes-2021-08-12/.
GÖKÇEN YÜCEL/ MUSTAFA AYKUT, Metaverse’ün Hukuk Sistemleri Üzerindeki Muhtemel Etkileri ve Global Metaverse Pazarı, BEYDER, 2022.
MARIA KALYVAKI, Navigating the Metaverse Business and Legal Challenges: Intellectual Property, Privacy, and Jurisdiction, Journal of Metaverse, 2023.
MEVCİ ERGÜN, Sözleşmeler Hukuku Genel Hükümler Cilt 1, 2024. Metaverse Fashion Week: https://mvfw.org/.
PRIMAVERA DE FLIPPI/ CHRIS WRAY/ GIOVANNI SILENO, Smart Contracts, Internet Policy Review, 2021.
SAFARI KASIYANTO/ MUSTAFA R. KILINÇ, The Legal Conundrums of the Metaverse, Journal of Central Banking Law and Institutions, 2022.
SEDA KARA KILIÇARSLAN, Yapay Zekanın Hukuki Statüsü ve Hukuki Kişiliği Üzerine Tartışmalar, Yıldırım Beyazıt Hukuk Dergisi, 2019.
ŞERAFETTİN EKİCİ, Metaverse ve Metaverse’de Sözleşmelerin Kurulması, Akdeniz Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 2023.
ŞERAFETTİN EKİCİ, Metaverse Hukuku, Ekim 2023
DİPNOT
1 Elizabeth Howcroft, Crypto Fashion: Why People Pay Real Money for Virtual Clothes, Reuters, https://www. reuters.com/business/finance/crypto-fashion-why-people-pay-real-money-virtual-clothes-2021-08-12/ (Son Erişim Tarihi: 07.07.2024).
2 Anonim, BBC News: Ariana Grande Sings in Fortnite’s Metaverse https://www.bbc.com/news/av/technology-58146042 (Erişim Tarihi: 14.07.2024).
3 Metaverse Fashion Week: https:// mvfw.org/ (Erişim Tarihi: 14.07.2024).
4 Aurora Jillena Meliala, Akbar Kurnia Putra, Tacit Choice of Law in Metaverse: What Law Applies?, 2023.
5 Maria Kalyvaki, Navigating the Metaverse Business and Legal Challenges: Intellectual Property, Privacy, and Jurisdiction, Journal of Metaverse, 2023.
6 Mevci Ergün, Sözleşmeler Hukuku Genel Hükümler Cilt 1, 2024.
7 Safari Kasiyanto/ Mustafa R. Kılınç, The Legal Conundrums of the Metaverse, Journal of Central Banking Law and Institutions, 2022.
8 Şerafettin Ekici, Metaverse ve Metaverse’de Sözleşmelerin Kurulması, Akdeniz Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 2023.
9 Metaverse White Paper, 2017.
10 Gökçen Yücel/ Mustafa Aykut, Metaverse’ün Hukuk Sistemleri Üzerindeki Muhtemel Etkileri ve Global Metaverse Pazarı, BEYDER, 2022.
11 Seda Kara Kılıçarslan, Yapay Zekanın Hukuki Statüsü ve Hukuki Kişiliği Üzerine Tartışmalar, Yıldırım Beyazıt Hukuk Dergisi, 2019.
12 Kara Kılıçarslan, Yapay Zekanın Hukuki Statüsü ve Hukuki Kişiliği Üzerine Tartışmalar, Yıldırım Beyazıt Hukuk Dergisi, 2019.
13 Ekici, Metaverse ve Metaverse’te Sözleşmelerin Kurulması, Akdeniz Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 2023.
14 Ekici, Metaverse Hukuku, Ekim 2023.
15 Ekici, Metaverse ve Metaverse’de Sözleşmelerin Kurulması, Akdeniz Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 2023.
16 Ekici, Metaverse Hukuku, Ekim 2023.
17 Kasiyanto/ Kılınç, The Legal Conundrums of the Metaverse, Journal of Central Banking Law and Institutions, 2022.
18 Cemal Araalan, Metaverse Teknolojisinin Sözleşmeler Hukukunda Sebep Olacağı Değişimlere İlişkin Değerlendirmeler, 2022.
19 Primavera De Flippi/ Chris Wray/ Giovanni Sileno, Smart Contracts, Internet Policy Review, 2021.
20 Ekici, Metaverse Hukuku, Ekim 2023.
21 Kasiyanto/ Kılınç, The Legal Conundrums of the Metaverse, Journal of Central Banking Law and Institutions, 2022.
