ÖZET
Bitcoin’in, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (“TTK”) çerçevesinde ayni sermaye olarak kabul edilebilmesi için gerekli şartlar sağlansa da Bitcoin’in değerinin öngörülebilir olmaması ve belirli yasal bir dayanağı olmaması bu sürecin önünde önemli engeller oluşturmaktadır.
I. GİRİŞ
Son yıllarda dijital finansal araçların yükselişi, blok zinciri sisteminin gelişimi ve toplumun her alanında dijitalleşmenin hızlanması, kripto paraların/ varlıkların ekonomik ve ticari dünyada önemli bir rol oynamasına yol açmıştır. Global ölçekte kabul gören dijital finansal araç olarak kullanılan kripto varlıklar, şirketlerin sermaye yapılarına da yeni bir boyut kazandırmaktadır. Kripto paraların öncüsü olan Bitcoin’in ticaret şirketlerine sermaye olarak getirilmesi, finansal stratejilerde köklü değişiklikler yaratma potansiyeli taşırken, aynı zamanda hukuki zorlukları da gündeme getirmektedir. Makalemizde, önce kripto paraların ve özellikle Bitcoin’in nitelikleri ele alınacak; ardından, Bitcoin’in ticaret şirketlerine sermaye olarak getirilmesinin koşulları ve Bitcoin’in bu koşullara uygunluğu değerlendirilecektir.
II. KRİPTO PARALAR
Kripto para, online işlem gören ve diğer para birimlerine dönüştürülebilen, merkezileştirilmemiş, eşler arası ağ (peer to peer (P2P) network) tabanlı bir sanal para birimidir1. Kripto para; herhangi bir merkezi otorite ya da kuruma bağlı olmadığından denetlenemez ve internet ortamında kullanılır2. Kripto paralar ile kişi ya da kurumlar, gerçek para ile yaptıkları gibi harcama yapabilmekte ya da para takası gerçekleştirebilmektedirler. Kripto para, şifreleme yönteminin kullanıldığı işlevleri ve sahip olduğu dijital verileri sayesinde ekonomik bir değer ifade eder. Kripto para kavramı Bitcoin, Altcoin ve Token’ları kapsamaktadır3. Altcoin, Bitcoin dışındaki Bitcoin teknolojileri kullanılarak geliştirilen4 tüm kripto paralar anlamına gelmektedir5. Kendi blok zincirini kullanan kripto paralar “Coin” olarak; başka bir Coin’in blok zinciri üzerinde işlem gören kripto paralar ise “Token” olarak adlandırılmaktadır6. Kripto paralar, merkezi elektronik para ve bankacılık sistemlerinden farklı olarak, merkezi olmayan bir yapıya sahiptirler. Merkezi olmayan bu yapının kontrolü ise blok zinciri işlem veri tabanları tarafından sağlanmaktadır7.
A. Bitcoin
Blok zinciri teknolojisi temelinde işleyen bir dijital para birimi olan Bitcoin, ilk ve en yaygın kullanılan kripto para olarak kabul edilmektedir8. Kimliği net olarak bilinmeyen “Satashi Nakamato” takma isimli bir kişi tarafından 2009 yılında yaratılmasından bu yana, Bitcoin’in kullanımı dünya genelinde katlanarak artış göstermeye devam etmektedir9. Bitcoin, merkezi olmayan ve herhangi bir kurum veya kişinin kontrolüne tabi olmayan eşler arası bir bir ağdır. Bitcoin’lerin alım ve satımına ilişkin yapılan her işlem, “block chain” olarak adlandırılan blok zinciri ağına kaydedilmekte olup bu sayede tüm işlemlerin güvenilirliği sağlanmaktadır10. Bitcoin işlemleri, doğrudan bitcoin adresleri arasında gerçekleştirilmektedir11.
Bitcoin edinmek için; “maden çıkarma” (mining) olarak adlandırılan prosedür kapsamında bilgisayarın işlemci gücünü belirli algoritmaları çözmek için kullanarak Bitcoin üretmek, Bitcoin borsalarında yasal para birimleri karşılığında Bitcoin satın almak ya da mal veya hizmet satışı karşılığında bu sanal para birimini kabul etmek gerekmektedir. Bu şekilde edinilen ve “cüzdan” (wallet) adı verilen dijital ortamda saklanan Bitcoin’ler, tamamen anonim olarak diğer hesaplara aktarılabilmektedir. Bu transferler, yetkili bir finansal kuruluşun aracılığı ve gözetimi olmaksızın, para transferleri denetimine tabi olmadan gerçekleştirilebilmektedir12. Tüm bu işlemler, aleni olmalarına rağmen anonim olduklarından dolayı güvenli kabul edilmektedir.
Sınırlı sayıda üretilebilen Bitcoin’in değeri, piyasa arz ve talebine göre belirlenmekte olup bu değere, hiçbir şekilde, herhangi bir merkez, otorite veya kuruluş tarafından müdahale edilmesi mümkün değildir13. Bu nedenle, piyasadaki tüm risklere açık olma ve değer dengesizliği gibi Bitcoin’in olumsuz yönleri de bulunmaktadır14.
B. Kripto Paraların Türk Hukukundaki Niteliği
16.04.2021 tarihli ve 31456 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Ödemelerde Kripto Varlıkların Kullanılmamasına Dair Yönetmelik (“Yönetmelik”) m. 3/1 ile kripto varlığın tanımı hukukumuzda ilk kez yapılmıştır. Bu maddeye göre “…dağıtık defter teknolojisi veya benzer bir teknoloji kullanılarak sanal olarak oluşturulup dijital ağlar üzerinden dağıtımı yapılan, ancak itibari para, kaydi para, elektronik para, ödeme aracı, menkul kıymet veya diğer sermaye piyasası aracı olarak nitelendirilmeyen gayrimaddi varlıklar…” kripto varlık olarak tanımlanmaktadır. Bu tanımın yalnızca bu yönetmeliğin uygulanmasına yönelik yapıldığı belirtilmiş olsa da tanım Türk Hukuku açısından emsal teşkil etmektedir. Bahsi geçen tanım uyarınca kripto paralar, hukuken resmi bir para birimi veya nakit olarak kabul edilmemektedir15.
III. TİCARET ŞİRKETLERİ VE SERMAYE UNSURU
TTK’nın 127. maddesi, ticaret şirketlerine sermaye koyma borcunu düzenlerken, sermaye olabilecek değerleri oldukça geniş bir biçimde sıralamaktadır. Ancak, bu hükümde belirtilen değerler sınırlı sayı (numerus clausus) ilkesine tabi değildir. Kural olarak kanunda aksi bir hüküm bulunmadığı sürece, ekonomik değer taşıyan ve başkasına devredilebilen her şey ticaret şirketlerine sermaye olarak getirilebilmektedir16. Şirkete konulan sermayelerin, şirketin faaliyet amacını gerçekleştirmeye elverişli olması ve şirketin devamlılığını sağlaması gerekmektedir. Zira, ticaret şirketlerinin amacı sürekli kâr elde etmek olup şirketler bu hedef doğrultusunda devamlılıklarını korumaya çalışırlar.
Doktrinde sermaye; nakdi, ayni ve emek ile fikir sermayesi olmak üzere tür olarak temelde üç gruba ayrılmaktadır. Sermaye, para olarak getiriliyorsa nakdi sermayeden söz edilmektedir17. TTK m. 127/1-a’da düzenlenen para, yasal ödeme aracı olarak kullanılan konvertibl parayı (convertible money) ifade etmektedir. Konvertibilite ise birimlerin birbirine çevrilebilmesini ifade etmektedir. Bu noktada dövizler arası dönüştürülebilirlik kabiliyeti esas alınmaktadır. Kanun kapsamındaki para, devlet tarafından tedavülü sağlanan ve ülke içinde ödeme aracı olarak kullanılan, üzerinde değeri yazılı kâğıt ya da metal nesne olarak tanımlanmaktadır18.
TTK, birçok maddesinde ayni sermaye kavramını kullanmış olmakla birlikte, bu kavramı açıkça tanımlamamıştır. TTK m. 128/2 uyarınca, şirket sözleşmesinde veya esas sözleşmede, bilirkişice belirlenen değeri ile yer alan taşınmazlar, tapuya şerh verildiğinde, fikri mülkiyet hakları ile diğer değerler, varsa özel sicillerine kaydedildiklerinde ve taşınırlar güvenilir bir kişiye tevdi edildiklerinde ayni sermaye olarak değerlendirilmektedir. Dolayısıyla, nakit sermaye dışında kalan tüm malvarlığı unsurları ayni sermaye olarak kabul edilmektedir19.
IV. BITCOIN’ İN TİCARET ŞİRKETLERİNE SERMAYE OLARAK GETİRİLEBİLMESİ
Bitcoin’in TTK m.127/1-a uyarınca para (nakdi sermaye) kabul edilebilmesi için bir tedavül özelliğine sahip olması gerekmektedir. Bitcoin ise bir gayrimaddi varlık o lup merkezi bir otoriteye bağlı olmaması, yaygın bir şekilde kullanılmaması ve sabit bir değer ihtiva etmemesi sebebiyle nakdi sermaye olarak değerlendirilememektedir. Ayrıca, Yönetmelik hükümleri gereğince, kripto para ile doğrudan veya dolaylı olarak nakdi ödeme yapılamayacağı veya bu yönde bir hizmet sunulamayacağı belirtilmiş olduğundan, Bitcoin’in nakdi sermaye olarak kullanılması da teknik olarak mümkün görünmemektedir. İlaveten, kripto para borsalarındaki kur değişkenliği, kripto paraların tedavülü sağlanan paralar ile aynı statüde değerlendirilmesine engel teşkil etmektedir20.
Şahıs şirketi niteliğindeki kollektif şirketler açısından, TTK’da bu hususta özel bir sınırlama veya koşul öngörülmediği için genel hüküm olan TTK m. 127 geçerlidir. Kollektif şirketlerde tüm pay sahiplerinin sorumluluğu sınırsız olup pay sahipleri şirket alacaklılarına karşı tüm malvarlığı ile sorumludur21. Komandite ve komanditer olmak üzere iki tür ortak bulunan komandit şirketlerde, komanditer ortak bakımından komandit şirketlere sermaye olarak getirilebilecek değerler TTK m. 307/2’de düzenlenmiştir22. Bu madde uyarınca, komanditer ortak, kişisel emeğini veya ticari itibarını şirkete sermaye olarak koyamaz. Bitcoin, kişisel emek veya ticari itibar olarak değerlendirilemeyeceğinden, bu yasak kapsamında yer almamaktadır. Dolayısıyla, Bitcoin’in kollektif ve komandit şirketlere sermaye olarak konulması önünde bir engel bulunmamaktadır.
Sermaye şirketi niteliğindeki anonim şirketlerde ve limited şirketlerde ise sermaye olarak şirkete getirilecek unsurlar, şahıs şirketlerine kıyasla sınırlıdır. TTK m. 329/2 uyarınca anonim şirketlerde pay sahiplerinin sorumluluğu yalnızca taahhüt etmiş olduğu payların tutarı ile sınırlandırılmış olup doktrinde bu husus “sınırlı sorumluluk ilkesi” olarak isimlendirilmektedir23. Ayrıca, TTK m. 332’de anonim ve limited şirketlerin kurulabilmesi için asgari sermaye tutarı öngörülerek, sınırlı sorumluluk ilkesi ve asgari sermaye tutarı kuralı uyarınca, anonim ve limited şirketlerinin pay sahiplerinin bu şirketlere koyabileceği sermayeler sınırlandırılmıştır. TTK m. 342/1 uyarınca anonim şirketlerde, “Üzerlerinde sınırlı ayni bir hak, haciz ve tedbir bulunmayan, nakden değerlendirilebilen ve devrolunabilen, fikrî mülkiyet hakları ile sanal ortamlar da dâhil, malvarlığı unsurları ayni sermaye olarak konulabilir”. Ancak, “… Hizmet edimleri, kişisel emek, ticari itibar ve vadesi gelmemiş alacaklar sermaye olamaz”. Limited şirketlere sermaye konulmasına ilişkin düzenlemeleri içeren TTK’nın 581. maddesi de bu kuralları benimsemekte olup, ilaveten, adların da ayni sermaye olarak konulabileceğini düzenlemiştir. Bitcoin, hizmet edimi, kişisel emek, ticari itibar veya vadesi gelmemiş alacak olarak değerlendirilemeyeceğinden, bu yasak kapsamına girmemektedir. TTK m. 342/1 ve 581 uyarınca, Bitcoin’in sermaye olarak getirilebilmesi için bir malvarlığı değeri teşkil etmesi, nakden değerlendirilebilmesi ve devredilebilmesi gerekmektedir. Nakden değerlendirilebilme, getirilen ayni değerlerin ortak bir ölçü birimine dönüştürülebilir yani parayla/ nakden ifade edilebilir olması anlamına gelmektedir24. Bitcoin’in resmi olarak bir ülke parasına denk gelen kurları mevcut olup, Bitcoin kripto para borsasında satılarak resmi bir ülke parasındaki değerine çevrilebilmektedir. Dolayısıyla, Bitcoin ayni sermaye olarak getirildiğinde, şirket tarafından kullanılabilir ve yararlanılabilir bir malvarlığı olarak kabul edilebilecektir25.
Bitcoin’in fiyatının, arz ve talebe bağlı olarak yıllara göre büyük oranda dalgalanması ve kurunun stabil olmaması, özellikle anonim ve limited şirketler bakımından sorun yaratabilmektedir. Zira 25.11.2023 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan 7887 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile, TTK m. 332’de öngörülen anonim ve limited şirketlerin kurulabilmesi için asgari sermaye tutarı arttırılmış olup bu tutar anonim şirketlerde 250.000 TL (iki yüz elli bin Türk Lirası), kayıtlı sermaye sistemini kabul eden anonim şirketlerde 500.000 TL (beş yüz bin Türk Lirası) ve limited şirketlerde ise 50.000 TL (elli bin Türk Lirası) olarak belirlenmiştir. Anonim veya limited şirkete sermaye olarak yalnızca Bitcoin’in getirilmesi durumunda, Bitcoin’in kurundaki hızlı değişiklikler nedeniyle şirket sermayesine konulan tutarın ilgili asgari tutarların altında kalma riski ortaya çıkabilmektedir. Dolayısıyla, Bitcoin’in sermaye olarak konulması, sermayenin şirketin faaliyet amaçlarını karşılayabilmesi açısından sorun teşkil edebilecektir. Bu doğrultuda, değeri hızlı değişen Bitcoin’in sermaye olarak kullanılması, ticari şirketlerin devamlılık ilkesine aykırılık oluşturma potansiyeli ihtiva etmektedir.
V. SONUÇ
Bitcoin’in ticaret şirketlerine sermaye olarak getirilmesi hususu tartışmalı bir konu olarak varlığını sürdürmektedir. TTK’nın hazırlanması ve yürürlüğe girmesi sürecinde, Bitcoin’in dünya ekonomisinde aktif bir rol oynamaması ve popülerliğini o dönemde henüz kazanmamış olması sebebiyle, kanun koyucu tarafından Bitcoin’e ilişkin herhangi bir düzenleme öngörülmemiştir. Bu bağlamda, yeni bir yasal düzenlemeye ihtiyaç duyulduğu açıktır. Bitcoin’in merkezi olmayan yapısı ve dijital doğası, ekonomik açıdan kullanılabilirliğini cazip kılarken, değerinin dalgalanması ve hukuki belirsizlikler gibi unsurlar ciddi riskler teşkil etmektedir. Bitcoin, nakdi sermaye olarak getirilemeyeceği için ticaret şirketlerine ancak ayni sermaye olarak getirilebilecektir. Ancak, ayni sermaye olarak getirilebilmesi için gerekli şartların sağlandığı ileri sürülebilse de, bu durum beraberinde hukuki sorunları da getirmektedir.
KAYNAKÇA
ABDURRAHMAN ÇARKACIOĞLU, Kripto-Para Bitcoin, Sermaye Piyasası Kurulu Araştırma Dairesi, (Araştırma Raporu), Aralık, 2016.
BETÜL ÜZER, “Sanal Para Birimleri”, Uzmanlık Yeterlik Tezi, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Ödeme Sistemleri Genel Müdürlüğü, Ankara 2017.
BURCU GEDİZ ORAL/YUSUF YEŞİLKAYA, “Kripto Para İkilemi: Karapara Aklama ve Bitcoin”, Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi Yıl: 2021/1, Sayı: 39.
CEM AŞICI, Bitcoin, Filiz Kitabevi, İstanbul, 2019.
ÇAĞLAR MANAVGAT/ İSMAİL KIRCA/ FEYZAN HAYAL ÇELİK, Anonim Şirketler Hukuku, C. 1, Banka ve Ticaret Hukuku Araştırma Enstitüsü, Ankara, 2013.
FATİH BİLGİLİ/ M. FATİH CENGİL, “Bitcoin Özelinde Kripto Paraların Ticaret Şirketlerine Sermaye Olarak Getirilmesi”, Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi C. XXIII, Y. 2019,
Sa. 3. HAVVA GÜLTEKİN/ ADİL OĞUZHAN, “Sermaye Piyasası ile Sanal Para Bitcoin Arasındaki Nedensellik İlişkisi: Türkiye Örneği”, Finans Ekonomi ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, C. 6 S. 4, Aralık, 2021.
KADİR CENGİZ, “En Popüler Kripto Para Birimi: Bitcoin”, Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi (BANÜSAD), 2018; 1(2).
M. HALİL ÇONKAR, Anonim Ortaklıkta Ayni Sermaye, On İki Levha Yayıncılık, İstanbul, 2016. MEHMET BAHTİYAR, Ortaklıklar Hukuku, Beta Basım Yayın, 2019.
MURAT BALCI/KERİM ÇAKIR, Kripto Para ve Elektronik Para Suçları, Adalet Yayınevi, 2023.
ÖMER BATUHAN UÇMAK, “Kripto Paralar Ticaret Şirketlerine Sermaye Olarak Getirilebilir mi?”, Hukuk ve Bilişim Dergisi (E-Dergi), 2023.
DİPNOT
1 Avrupa Merkez Bankası’nın (ECB), Ekim 2012’de konuya ilişkin hazırladığı raporda sanal para birimi “Genellikle geliştiricileri tarafından ihraç ve kontrol edilen, belli bir sanal ortamın üyeleri tarafından kabul edilen ve kullanılan, kanunlarla düzenlenmemiş dijital bir para çeşidi” şeklinde tanımlanmıştır. (ECB, 2012, s.5) Bkz. Betül Üzer, “Sanal Para Birimleri”, Uzmanlık Yeterlik Tezi, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Ödeme Sistemleri Genel Müdürlüğü, Ankara 2017, s. 9.
2 Kadir Cengiz, “En Popüler Kripto Para Birimi: Bitcoin”, Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi (BANÜSAD), 2018; 1(2), s. 90.
3 Fatih Bilgili/ M. Fatih Cengil, “Bitcoin Özelinde Kripto Paraların Ticaret Şirketlerine Sermaye Olarak Getirilmesi”, Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi C. XXIII, Y. 2019, s. 3.
4 Abdurrahman Çarkacıoğlu, Kripto-Para Bitcoin, Sermaye Piyasası Kurulu Araştırma Dairesi, (Araştırma Raporu), Aralık, 2016, s. 54.
5 Utku Erdinç/ Nurbanu Bursa, “Covıd-19 Pandemi Sürecinde Twitter Yorumları ile Altcoın Kripto Para Piyasası Arasındaki Nedenselliğin Duygu Analizi ile İncelenmesi: Ripple Örneği”, Yönetim ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, C. 19, S. 4, 2021, s. 363.
6 Bilgili/ Cengil, s. 4.
7 Çarkacıoğlu, Kripto-Para Bitcoin, Sermaye Piyasası Kurulu Araştırma Dairesi, (Araştırma Raporu), Aralık, 2016, s. 8.
8 Bilgili/ Cengil, s. 3.
9 Burcu Gediz Oral/ Yusuf Yeşilkaya, “Kripto Para İkilemi: Karapara Aklama ve Bitcoin”, Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi Yıl: 2021/1, Sayı: 39, s. 211.
10 Havva Gültekin/ Adil Oğuzhan, “Sermaye Piyasası ile Sanal Para Bitcoin Arasındaki Nedensellik İlişkisi: Türkiye Örneği”, Finans Ekonomi ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, C. 6 S. 4, Aralık, 2021, s. 879.
11 Murat Balcı/ Kerim Çakır, Kripto Para ve Elektronik Para Suçları, Adalet Yayınevi, s. 58.
12 Cem Aşıcı, Bitcoin, Filiz Kitabevi, İstanbul, 2019.
13 Havva/ Oğuzhan, s. 879.
14 Ö. F. Güleç/ E. Çevik/ N. Bahadır, “Bitcoin ile Finansal Göstergeler Arasındaki İlişkinin İncelenmesi”, Kırklareli Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 7(2), 2018, s. 20-21.
15 Ömer Batuhan Uçmak, “Dijital Çağda Yansımalar: Kripto Paralar Ticaret Şirketlerine Sermaye Olarak Getirilebilir mi?”, Hukuk ve Bilişim Dergisi (E-Dergi), 2023 (Son Erişim Tarihi: 11.08.2024).
16 Mehmet Bahtiyar, Ortaklıklar Hukuku, Beta Basım Yayın, 2019, s. 54.
17 Hasan Pulaşlı, Şirketler Hukuku Şerhi, C. I, 3. Baskı, Adalet, Ankara, 2018, s. 179.
18 Uçmak
19 Mehmet Bahtiyar, Ortaklıklar Hukuku, Beta Basım Yayın, 2019, s. 54.
20 Uçmak.
21 Bahtiyar, s. 8.
22 Bilgili/ Cengil, s. 9.
23 Bahtiyar, s. 9.
24 Çağlar Manavgat/ İsmail Kırca/ Feyzan Hayal Çelik, Anonim Şirketler Hukuku, C. 1, Banka ve Ticaret Hukuku Araştırma Enstitüsü, Ankara, 2013, s. 351.
25 M. Halil Çonkar, Anonim Ortaklıkta Ayni Sermaye, On İki Levha Yayıncılık, İstanbul, 2016, s. 75.
