ÖZET
Metaverse platformlarına yatırımın katlanarak artmaya devam etmesine bağlı olarak kaydedilen gelişmeler ışığında henüz çok yeni olan bu sanal evrenlerde kullanıcıların ne tür hukuk ihlalleriyle karşı karşıya olduğu; daha da önemlisi bu hukuk ihlallerinin geliştiriciler tarafından ne ölçüde giderilebileceği şu an için oldukça merak edilen bir konu. Bu makalede; Metaverse platformlarında yaşanan kişilik hakkı ihlalleri, ihlallere cevap olarak geliştiricilerin ve yargı mercilerinin almış olduğu kararlar ve karşı cevapları araştırılacaktır.
I. GİRİŞ
Metaverse kavramı birçok kişi tarafından ilk kez Facebook CEO’su Mark Zuckerberg’in 28 Ekim 2021’de katıldığı bir etkinlikte Facebook’un adının Meta’ya çevrildiğini açıklamasıyla duyulmuş olsa da bu kavram ilk kez yazar Neal Stephenson’un 1992 yılında yayımlanan bilim kurgu romanı Snow Crash (Kar Kazası) romanında kullanılmıştır1. Yunancada “öte”, “sonraki” anlamlarına gelen “meta” ile evren anlamına gelen “universe” kelimelerinin birleşiminden oluşan metaverse, kullanıcıların sanal gerçeklik gözlükleri gibi cihazlar yardımıyla bilgisayar tarafından oluşturulmuş ve gerçek dünyayı taklit eden sanal ortamlara bağlanarak birbirleriyle etkileşime geçtikleri programlar bütününü ifade etmektedir. Daha basit anlatımıyla metaverse, kullanıcıların başka insanlarla eşzamanlı olarak işe veya okula gidebildikleri, konserler izleyip alışveriş yapabildikleri sanal evrenler olarak anlatılabilecektir.
Her ne kadar Facebook’un adını Meta’ya çevirmesiyle oyun şirketlerinden dev moda markalarına kadar birçok dev kuruluş Metaverse için yaptığı içeriklerle öne çıkmaya başlasa da aslında şu anda Metaverse daha çok bir fikirden ibaret. Bu fikre göre Metaverse, bazıları şimdiden hayatımıza girmiş olan ve bazılarını yeni yeni duymaya başladığımız birçok dijital ve çevrimiçi teknolojilerin yakınsaması ve birleşimi sonucu ortaya çıkacak. Şu an için merkezinde özellikle oyun, yapay gerçeklik, dijital buluşma yerleri, blockchain benzeri dijital varlıklar ve hatta beynin direkt olarak makineyle etkileşime girmesi gibi birtakım çevrimiçi kavramlar bulunsa da Metaverse’in bunlarla sınırlı kalmayacağına kesin gözüyle bakılıyor. Özellikle yapay zekanın ve Nesne İnterneti’nin de dahil olmasıyla birlikte kapsamı ve imkanları büyük oranda artacak olan Metaverse’in bizler için en büyük yeniliği ise bu birleşimden çok bu birleşimin hayatımıza getirecekleri. Bu kavramların birleşiminin düşünüldüğü gibi gerçekleşmesi durumunda Metaverse’in günümüzdeki haliyle internetin yerini alarak kişisel ve ticari etkileşimin merkezi olması ve böylelikle en değerli tüketici datasının kaynağı haline gelmesi beklenmekte2.
Düşünülenlerin gerçekleşmesi durumunda Metaverse’in hayatımızı ne boyutta etkileyeceğine yönelik varsayımlar 60’lı yıllarda internetin geleceğiyle ilgili konuşmaktan farksız görünse de akla gelen en büyük soru işaretlerinden biri ve belki de en önemlisi, günlük hayatta uygulanan hukukun Metaverse ekseninde adaleti ne boyutta sağlayabileceği. Şu an için Metaverse özelinde düzenleyici kanunların bulunmuyor olması, bazıları için önemli bir eksiklik olarak gözükmemekte. Gerçek hayatta kanun koyucular tarafından kabul edilerek yürürlüğe girmiş olan kanunlar gerçek dünyamızın benzerleri olan yapay dünyalar için de geçerli olacağından, herhangi bir eksiklik ortaya çıkmayacağı ilk bakışta makul ve mantıklı gözükse de birçoğu bu kanunların yeterli olmayacağına inanmakta. Örneğin; Clifford Chance Washington yönetici partneri Megan Gordon’a göre, teknolojik gelişmelerle birlikte Metaverse’in kapsamı genişlemeye ve evrilmeye devam edeceğinden, karşılaşılan yasal ve düzenleyici zorluklar da zaman içinde daha kompleks hale gelecek. Yargı yetkisi, bölgesellik ve kanunlar ihtilafı gibi günümüz internet dünyasında bile tam olarak çözülememiş sorunların, Metaverse gibi birbirine derinlemesine bağlı ve merkeziyetsiz bir yapıda çok daha yüksek derecede etkileşime bağlı olarak farklı bir boyut kazanması kaçınılmaz3.
Bu makalenin konusu, işte tam bu noktada günümüzde uygulanmakta olan hukukun Metaverse ve Metaverse’in hayatımıza getirdiklerine ne boyutta bir uygulama alanı bulacağı. Halen oldukça yeni olan bu fikrin 20 yıl sonra neye evrileceği hakkında kimsenin kesin bir öngörüsü bulunmasa da, geçen kısa zaman içerisinde kullanıcıların Metaverse’de karşılaştıkları olaylar karşısında bulabildikleri çözüm yolları ve hukuki mekanizmaların yapay dünyadaki haksız filler karşısında mağdurları ne ölçüde tatmin edebildiği, hiç kuşkusuz şu an uygulanmakta olan hukukun gelecekte ne ölçüde yeterli olacağına ve hangi alanlarda gelişme ve reformlara ihtiyaç duyulduğuna dair ipuçları verebilecektir. İlerleyen kısımlarda karşılaşılan olaylara ve bu olayların nasıl çözüldüğüne, hangi hukuki ve özel mekanizmalara başvurulduğuna ve alınan sonuçlara özet halinde yer verilecek; kapanış bölümünde ise anlatılan olaylar ışığında güncel durumda hukukun uygulama alanının geçerliliği ve etki alanı değerlendirilecektir.
II. HUKUKİ SORUN ALANLARI
A . Kişisel Veri Koruması ve Gizlilik
Günümüzde yazılım şirketlerinin uygulamalar aracılığıyla kullanıcıların çoğu verisini elde edebildiği, artık pek çok kişi tarafından bilinen bir gerçek. Dev şirketler tarafından geliştirilen ve dünya çapında pek çok kişi tarafından kullanılan web siteleri, uygulamalar gibi yazılımlar, aslında kullanıcılarının ilgili içerikte geçirdikleri süreden, beğenilerinden, yorumlarından ve diğer kullanıcılar ile gerçekleştirdikleri etkileşimlerden kullanıcılar hakkında birçok veriyi elde edebilmekte. Bu veriler sayesinde benzer ilgi alanlarına ve seçimlere sahip kullanıcılar yapay zekaya sahip algoritmalar aracılığıyla gruplandığında, kullanıcılar hakkında ilgi alanlarından siyasi yönelimlerine kadar pek çok özel bilgi elde edilmiş olabiliyor. Bunun en büyük örneği ise Metaverse platformlarına en büyük yatırımları gerçekleştiren Meta, yani eski adıyla Facebook. Detaylarının 2018 yılında ortaya çıktığı Cambridge Analytica skandalında, Brexit referandumu öncesinde yaklaşık 50 milyon kişinin Facebook verilerinin işlenmesi sayesinde tespit edilen hesaplara İngiltere’nin Avrupa Birliği’nden ayrılmasına yönelik propaganda reklamları yapılması, bu sayede seçim sonuçlarına etki edildiği gerekçesiyle uluslararası toplumda oldukça yüksek ses getirmiş ve karmaşık algoritmanın henüz yargı mercileri tarafından tam olarak anlaşılamıyor olması sebebiyle seçimlere olan etkisi tam olarak tespit edilememiş olsa da İngiliz otoriteleri tarafından Facebook’a kullanıcılarının verilerini koruyamamış olmasından kaynaklı olarak 500.000 pound ceza verilmiştir4.
Kullanıcılarından sadece sınırlı bilgiler elde edebilen sosyal medya platformlarının elindeki verilerle neler yapılabileceği Cambridge Analytica skandalı ile ortaya çıkarılmışken, Metaverse gibi kullanıcılarından çok daha yüksek oranda veri akışı sağlayabilecek platformların kötüye kullanılması sonucunda ortaya çıkabilecek sonuçların çok daha büyük olmasına kaçınılmaz gözüyle bakılıyor5. Geleneksel sosyal medya platformlarıyla kıyaslandığında Metaverse, kullanıcılarının çok daha özel bilgilerini elde edecek. Şirketler, kullanıcılarının metaverse evreninde verdikleri psikolojik tepkilerini; yüz mimiklerini, ses tonu veya kalp ritmi, nefes alışveriş sıklığı gibi biyometrik verilerini elde edebilecek. Bu verilere tekil olarak bakıldığında bir anlam ifade etmeyecekleri düşünülebilir. Ancak tüm bu veriler milyonlarca kullanıcıdan toplanarak işlendiğinde, kullanıcıların davranışları ve yaşam tarzlarına ilişkin anlamlı bilgiler verebilecek ve bu bilgiler reklamların kişiselleştirilmesine veya siyasi bir propagandanın en işlevsel şekilde yayılmasına zemin hazırlayabilecektir.
Bahsedilenler ışığında, kullanıcıların en özel bilgilerini elde edebilecek bu yeni nesil platformların geleneksel sosyal medya platformlarına kıyasla çok daha sıkı bir biçimde denetlenmesi gerekecek. Bariz olan bu gereksinim haricinde ise halen cevaplanmaya muhtaç birçok soru bulunmakta. Örneğin, bu yeni nesil platformların bir merkezi olmadığı düşünüldüğünde, kullanıcıların verilerini işlemekten kim sorumlu olacak? Veya bir veri ihlali veya veri hırsızlığı gerçekleştirildiğinde bunun sorumlusu kim olacak ve ne ölçüde cezalandırılacak6?
B. Cinsel Şiddet
Metaverse platformlarına ilgi özellikle son zamanlarda artmış olsa da bu platformlar şimdiden birçok taciz ve tecavüz iddialarıyla çalkalanmakta. SumOfUs isimli bir kâr amacı gütmeyen hukuk organizasyonunun yayımladığı rapora göre yirmi bir yaşında ismini vermek istemeyen bir kadın, Metaverse’de geçirdiği ilk bir saat içerisinde online tecavüze maruz kaldı7. İddiasına göre Meta’nın online toplantı gerçekleştirmek, oyun oynamak ve “yapay dünya” tasarlanması için geliştirdiği “Horizon Worlds” (“Ufuk Dünyaları”) isimli uygulamaya davet edilen kadın, uygulamada geçirdiği 1 saat içerisinde başka bir grubun tecavüzüne uğramış. Anlatılanlara göre olay sırasında başka insanlar da yaşananları görebilmiş ve hatta bazıları gülüşerek sanal içki içmiş.
Metaverse platformlarına bağlanmak için kullanılan gözlüklerin yanında, kullanıcıların çevrelerindeki objeleri tutma hissini hissedebilmeleri için özel eldivenler tasarlanmış durumda. Titreşim veren aksanlar aracılığıyla elde edilen bu his, aynı zamanda başka kullanıcıların sanal ‘avatarlarına’ dokunulduğunda da alınabiliyor. Mağdur tarafından aktarılanlara göre, “Bahsedilene benzer bir saldırı esnasında ise bu titreşimlerin hissedilmesi, her ne kadar yapılanların gerçek olmadığı bilinse de yine de oldukça rahatsız edici bir durum”.
Yaşanan olayların akabinde Meta (Facebook) tarafından yapılan açıklamaya göre geçtiğimiz şubat ayında gelen güncelleme ile birlikte kullanıcıların avatarları çevresinde görünmez bir balon oluşturmaları mümkün. Bu sayede, diğer kullanıcıların avatara bir metreden fazla yakınlaşmalarının mümkün olmayacağı veya titreşim hissinin aktarılmayacağı bildirilse de platformlara girecek milyonlarca kullanıcı sebebiyle bu sistemin de suistimal edilebileceğini düşünenlerin sayısı bir hayli fazla8.
Benzer bir diğer olay ise yine Metaverse’in gelişmesiyle birlikte popüler hale gelen nişancılık oyunu Population One’da (Nüfus: 1) yaşanmıştır. Siggens isimli kadının VR gözlükleri ile bağlanarak oynadığı oyun esnasında başka bir kullanıcı Siggens’in avatarını önce taciz etmiş ve daha sonra ise sanal vücut salgılarını üzerine dökmüş. Siggens durmasını istediğinde ise “Burası Metaverse, burada her istediğimi yaparım” cevabını almış. Siggens, aktarılanlara göre ona bu saldırıyı yapan hesabı daha sonra bir form doldurarak oyun yöneticilerine bildirmiş olsa da yöneticilerden gelen cevap; “Kullanıcıya cezai işlem uygulanmıştır” olmuş. Ancak halen, cezai işlemin ne olduğuna veya bu işleme kim tarafından ne şekilde karar verildiğine yönelik bir açıklama yapılmamıştır9.
C. Fiziksel Yaralamalar
Her ne kadar kulağa oldukça enteresan gelse de geliştirilmeye başlandığı bu kısa zaman içerisinde Metaverse platformlarında hukuk büroları şimdiden açılmaya başlandı. Bu hukuk bürolarının birçoğunun ise ilgilendiği öncelikli konu, Metaverse kaynaklı fiziksel yaralanmalar10. Fiziksel yaralanmalar kapsamında Metaverse’de açılan ilk hukuk bürosu olan New Jersey merkezli hukuk bürosunun sahibi Richard Grungo, JR, “Birçok avukat ve avukatlık bürosu, bunun çok gereksiz ve show amaçlı yapıldığını düşünüyor olabilir. Ancak aynı avukat ve avukatlık büroları, 2000’lerin sonlarında internet henüz avukatların müvekkilleriyle etkileşimlerini tamamıyla değiştirmeden önce de sosyal medya sitelerini bu gözle görüyorlardı. Biz aynı etkinin Metaverse ile yineleneceğini düşünüyoruz ve tam olarak bu sebeple bayrağımızı Metaverse’e diktik” diyerek bu girişimlerinin arkasındaki mantığı açıklıyor. Ancak bu mantığın ne kadar doğru olduğu, sadece zamanla anlaşılabilecek.
Tamamıyla sanal dünyalar olan Metaverse platformlarında bir insanın fiziksel olarak yaralanabilmesi çok da mümkün gözükmese de sanılanın aksine yaralanmak oldukça kolay. Bunun sebebi ise beynimizi tamamen farklı bir yerde olduğumuza sürekli olarak inandırmaya çalışan aygıtlar. Metaverse platformlarına girebilmek için kullanılan aygıtların en popüleri, Sanal Gerçeklik (VR) gözlükleri. Kullanıcıların bu gözlükleri takmasıyla birlikte dış dünyaya dair görsel algıları tamamen kapanırken, aygıtlar onlara ilettiği görseller ile sanki tamamen farklı bir gerçeklikte bulunuluyormuş hissi uyandırmakta. Dolayısıyla gözlüklerinden çimenlik bir alanda yürüdükleri hissini alan kullanıcılar, aslında dış dünyalarında bir merdivenin hemen kenarında olabilir veya sanal tenis müsabakasında oyun oynayan herhangi bir oyuncu aslında o sırada sivri bir cismin hemen yanında gözleri kapalı bir şekilde hareket ediyor olabilir. Gözlüklerden iletilen görüntüler ise şimdiden oldukça gerçekçi gözükmekte. Forbes tarafından yayınlanan bir rapora göre, “Kullanıcıların %30’u, VR gözlükleri iki kulenin ortasına gerilmiş bir ip üzerinde yürüdükleri bir simülasyon gösterdiğinde odalarının bir ucundan diğer ucuna yürüyememekte”11. Dolayısıyla sadece hafif zedelenmeler değil, kalp krizlerine kadar varabilecek ciddi yaralanmaların yaşanması da mümkün gözükmekte12.
Bunların haricinde ise metaverse evreninde algılanan gerçeklik ile vücut hareketlerinin uyuşmaması durumunda kusma, aşırı vakit geçirilmesi sonucu Metaverse’e bağımlı hale gelme veya maruz kalınan bir olay sonucu travma geçirilmesi, hatta gözlükler aracılığıyla aktarılan ışık efektleri ve flashlar sebebiyle kriz geçirilmesine sebebiyet veren sanal ortamlar şimdiye kadar yapılan şikayetlerden sadece birkaçı13. Durum böyleyken, Metaverse yazılımları geliştiren şirketlerin kullanım şartlarını oldukça detaylı ve iyi düşünülmüş şekilde kaleme almamaları durumunda bu tür yaralanmalar sonucu tazminat talepleriyle karşılaşmamaları için hiçbir sebep bulunmuyor14.
D. İtibar ve Deepfake
Deepfake, bilinirliği konu hakkında yapılan bilinçlendirmeler sayesinde artsa da uluslararası toplumun halen oldukça yabancı olduğu bir kavram. Deepfake, yapay zeka yazılımının herhangi bir videodaki herhangi bir kişinin yüzünü değiştirerek sanki başka bir kişiymiş izlenimi sağlamasını ifade ediyor15. Bunu yapmak için ise öncelikle Deepfake görüntüsünün yerleştirileceği bir hedef video ve yüzü canlandırılmak istenen kişinin yüzünün ve mimiklerinin gözüktüğü birkaç video olması yeterli16. Bu videoların benzer yerde çekilmiş veya benzer açılarda olması ise gerekmiyor. Yapay zeka tüm bu görüntüleri insan yardımına ihtiyaç duymadan işleyebilmekte ve istenen formatta videoyu hazır bir şekilde dizayn edebilmekte. Günümüz teknolojisinde bu videolar o kadar inandırıcı olabiliyor ki eski Amerika Birleşik Devletleri Başkanı Barack Obama’nın Deepfake kullanılarak üretilen ve video paylaşım sitelerinde rahatlıkla bulunabilen videosunun orijinal olmadığı, uzmanlar tarafından bile kolaylıkla anlaşılamamıştır. Yanlış bilginin doğru bilgiye kıyasla çok daha hızlı yayılabildiği günümüz şartlarında Deepfake, doğası gereği dijital dünyada görüntüsü bulunan bir kişiye ait bilgilerin doğruluğunu rahatlıkla tehdit edebilmekte. Ancak bu tehdit, bir kişiye ait tüm dijital imajın, görüntülerin ve hareketlerin rahatlıkla kaydedilebildiği Metaverse platformlarında katlanarak artmakta.
Metaverse platformlarında görüntüleri bulunan bir kişinin bu görüntüler kullanılarak üretilen Deepfake görüntülerinin pornografik videolara eklenmesi veya siyasi amaçlarla kişinin söylemediği sözlerin sanki ağzından çıkmış gibi gösterilmesi hiç de zor olan bir durum değil17. Tüm bu olasılıklar ise kamu tarafından tanınan kişiler başta gelmek üzere herhangi bir kişinin itibarına ve özel hayatının gizliliğine derinlemesine zarar verebilecek boyutta. Bir kişinin hiç yapmadığı veya hiç söylemediği bir şeyin sanki yapmış ve söylemiş gibi gösterilebilmesi ve bunun gerçeğinden ayırt edilemeyecek profesyonellikte yapılabilmesi, hiç kuşkusuz mahkeme huzurunda dinlenen iddia ve kullanılan kanıtlara kadar birçok konunun güvenilirliğine gölge düşürecek. Ancak diğer taraftan, gerçekten suç işlemiş bir kişinin suça konu fiili işlerken görüntülerinin bulunması da suçlunun kanıt olarak sunulan görüntülerin sahte olduğunu iddia etmesini oldukça kolaylaştırabilir18.
III. SONUÇ
Hiç şüphesiz, Metaverse’in hayatımıza getireceği birçok yenilik bulunuyor. Bu yenilikler arasında işletmelerin müşterileriyle etkileşimlerini kökten değiştirecek fırsatlar bulunurken diğer taraftan da kişilik haklarının oldukça ciddi düzeyde ihlal edilmesi oldukça kolay hale gelecek. Hayatımızdaki yerini şimdiden genişletmeye başlayan Metaverse platformlarının sadece yararlarını kullanıcılarla buluştururken potansiyel zararlarını ise en alt düzeyde tutmak, ancak ilerleyen dönemde siyasetçilerin ve kanun koyucuların konu hakkında yoğun mesai harcamasına; hatta yazılım ve bilgisayar bilimlerini derinlemesine bilen kuruluşların parlamentolarla yakın çalışması sonucu yürürlüğe sokulan ve olabilecek her türlü ihlal noktasını en verimli şekilde kapatan kanuni düzenlemeler sonucu mümkün olabilecek19. Bu kapsamda Avrupa Birliği Komisyonu başı çekmekte. Nisan 2022’de politik anlaşmaya varılan Digital Markets Act (Dijital Piyasalar Kanunu) ile, kullanıcıların temel haklarının korunması ve tüm geliştiriciler için eşit bir piyasa sağlanması suretiyle daha güvenli bir dijital ortam sunulması hedeflenmekte. Benzer kanuni düzenlemelerin ilerleyen yıllarda diğer ülke ve örgütler tarafından da yürürlüğe konulacağına kesin gözüyle bakılırken bu düzenlemelerin sanal evrenlere ne düzeyde etki edebileceği ve ne ölçüde adalet sağlayabileceği ise ancak zaman içinde ve teknolojik gelişmelere bağlı olarak anlaşılabilecek.
KAYNAKÇA
ADRIANA DIAZ, Disturbing reports of sexual assaults in the metaverse: ‘It’s a free show’, (Erişim: 01.06.2022), https:// nypost.com/2022/05/27/women-are-being-sexually-assaulted-in-the-metaverse/.
ANDREW MCCOLLUM, The Metaverse’s Dark Side: Here Come Harassment And Assaults, (Erişim: 03.06.2022), https:// newsupdate.uk/the-metaverses-dark-side-here-come-harassment-and-assaults/.
CAROLYN PEPPER/ JONATHAN ANDREWS, Reed Smith Guide To The Metaverse, (Erişim: 31.05.2022) https://www. reedsmith.com/en/perspectives/metaverse.
CHRIS MORRIS, The metaverse gets its first personal injury lawyer, (Erişim: 01.06.2022), https://fortune.com/2021/12/13/ metaverse-personal-injury-lawyer/.
DAVE JOHNSON, What is a deepfake? Everything you need to know about the AI-powered fake media, (Erişim: 04.06.2022) https://www.businessinsider.com/what-is-deepfake.
GUDEN INTERNATIONAL LAW FIRM, Metaverse: What Legal Issues Can We Expect In The Next Chapter Of The Internet?, (Erişim: 03.06.2022) https://guden.av.tr/metaverselaw.
IMRAN AHMAD/ TIANA COROVIC, Privacy in a Parallel Digital Universe: The Metaverse, (Erişim: 02.06.2022), https:// www.dataprotectionreport.com/2022/01/privacy-in-a-parallel-digital-universe-the-metaverse/.
MEGAN GORDON, The Metaverse: What Are The Legal Implications, Clifford Chance, (Erişim: 03.06.2022), https:// www.cliffordchance.com/insights/resources/hubs-and-toolkits/talking-tech/en/articles/2022/02/the-metaverse--what-are-the-legal-implications-.html.
SAM TABAHRITI, Meta Is Putting A Stop To Virtual Groping İn İts Metaverse By Creating 4-Foot Safety Bubbles Around Avatars, (Erişim: 05.06.2022), https://www.businessinsider. com/meta-metaverse-virtual-groping-personal-boundary-safety-bubble-horizons-venues-2022-2.
SCHUYLER MOORE, Law In The Metaverse, (Erişim: 06.06.2022) https://www.forbes.com/sites/schuylermoore/2021/12/22/law-in-the-metaverse/?sh=6b3f656a45d1.
SEAN MURPHY/ LARA WHITE, Et Al, The Metaverse: The evolution of a universal digital platform, (Erişim: 07.06.2022), https://www.nortonrosefulbright.com/en-us/knowledge/publications/5cd471a1/the-metaverse-the-evolution-of-a-universal-digital-platform.
TOM HUDDLESTON JR, This 29-year-old bookd predicted the ‘metaverse’ – and some of Facebook’s plans eerly similar, (Erişim: 02.06.2022), https://www.cnbc.com/2021/11/03/ how-the-1992-sci-fi-novel-snow-crash-predicted-facebooks-metaverse.html.
DİPNOT
1 Tom Huddleston Jr., This 29-year-old bookd predicted the ‘metaverse’ – and some of Facebook’s plans eerly similar, CNBC, 03.11.2021 https://www.cnbc.com/2021/11/03/ how-the-1992-sci-fi-novel-snow-crash-predicted-facebooks-metaverse. html.
2 Sean Murphy/ Lara White, Et Al, “The Metaverse: The evolution of a universal digital platform”, Norton Rose Fulbright, Temmuz 2021, https:// www.nortonrosefulbright.com/en-.us/ knowledge/publications/5cd471a1/ the-metaverse-the-evolution-of-a-universal-digital-platform.
3 Megan Gordon, “The Metaverse: What Are The Legal Implications, Clifford Chance”, 13.02.2022, https:// www.cliffordchance.com/insights/resources/hubs-and-toolkits/talking-tech/en/articles/2022/02/the-metaverse--what-are-the-legal-implications-. html.
4 Wikipedia, “Facebook – Cambridge Analytica Data Scandal”, 02.06.2022, https://en.wikipedia.org/wiki/Facebook%E2%80%93Cambridge_Analytica_data_scandal.
5 Imran Ahmad/ Tiana Corovic, “Privacy in a Parallel Digital Universe: The Metaverse”, 25.01.2022, https://www.dataprotectionreport. com/2022/01/privacy-in-a-parallel-digital-universe-the-metaverse/.
6 Guden International Law Firm, “Metaverse: What Legal Issues Can We Expect In The Next Chapter Of The Internet?”, https://guden.av.tr/ metaverselaw.
7 Adriana Diaz, “Disturbing reports of sexual assaults in the metaverse: ‘It’s a free show’”, NYPost, 27.05.2022, https://nypost.com/2022/05/27/ women-are-being-sexually-assaulted-in-the-metaverse/.
8 Sam Tabahriti, “Meta Is Putting A Stop To Virtual Groping İn İts Metaverse By Creating 4-Foot Safety Bubbles Around Avatars”, BusinessInsider, 05.02.2022, https://www businessinsider.com/meta-metaverse-virtual-groping-personal-boundary-safety-bubble-horizons-venues-2022-2.
9 Andrew McCollum, “The Metaverse’s Dark Side: Here Come Harassment And Assaults”, News Update, 30.12.2021, https://newsupdate.uk/ the-metaverses-dark-side-here-come-harassment-and-assaults/.
10 Chris Morris, “The metaverse gets its first personal injury lawyer”, Fortune, 13.12.2021, https://fortune. com/2021/12/13/metaverse-personal-injury-lawyer/.
11 Schuyler Moore, “Law In The Metaverse”, Forbes, 22.12.2022, https:// www.forbes.com/sites/schuylermoore/2021/12/22/law-in-the-metaverse/?sh=6b3f656a45d1.
12 Ibid.
13 Ibid.
14 Guden International Law Firm, “Metaverse: What Legal Issues Can We Expect In The Next Chapter Of The Internet?”, https://guden.av.tr/ metaverselaw.
15 Dave Johnson, “What is a deepfake? Everything you need to know about the AI-powered fake media”, Business Insider, 01.22.2022, https:// www.businessinsider.com/what-is-deepfake.
16 Ibid.
17 Carolyn Pepper/ Jonathan Andrews, “Reed Smith Guide To The Metaverse”, ReedSmith, Mayıs 2021, https://www.reedsmith.com/en/perspectives/metaverse.
18 Ibid.
19 Guden International Law Firm, “Metaverse: What Legal Issues Can We Expect In The Next Chapter Of The Internet?”, https://guden.av.tr/ metaverselaw.
