DOĞAL GAZ İTHALAT LİSANSI

ÖZET

Sanayinin ve teknolojinin gelişmesiyle birlikte artan nüfus oranına bağlı olarak toplumlar enerji ihtiyaçlarını kömür, petrol ve doğal gaz gibi yakıtlardan gidermiş ve günümüzde de bu kaynaklardan gidermeye devam etmektedir. Doğal gaz rezervi bulunmayan ülkeler dahi bu kapsamda, enerji kaynağı olarak doğal gazı tercih ederek doğal gaz ithal etmektedirler. Ülkemizde de doğal gaza olan talebin artış göstermesiyle birlikte doğal gaz farklı ülkelerden ithal edilmekte olup, doğal gaz ithalatına ilişkin başvuru şartı ve koşulları hukuki bir zemine kavuşturulmuştur. Bu kapsamda, doğal gaz ithalat lisansına ilişkin başvuru koşulları, 4646 numaralı ve 18.04.2021 tarihinde kabul edilen Doğal Gaz Piyasası Kanunu ile 07.09.2002 tarihli, 24869 sayılı Resmî Gazete’de yayınlanan Doğal Gaz Piyasası Lisans Yönetmeliği’nde düzenlenmiştir. Makalemizde ilk olarak doğal gaz piyasası faaliyetleri ve doğal gaz ithalatı değerlendirilecek olup, akabinde doğal gaz piyasasında lisans türleri ve alınabilecek ithalat lisansları, ithalat lisansı alma şartları ve başvuru süreci, lisans başvurusunun kabulü ve lisans genel esasları Türk hukuk mevzuatı çerçevesinde değerlendirilecektir.

Doğal gaza olan talebin artış göstermesi ile birlikte doğal gaz rezervi bulunmayan ülkeler, doğal gaz rezervi bulunan ülkelerden doğal gaz ithal eder olmuş, bu hususta kilometrelerce iletim şebekesi sistemi kurulmuştur. 

I. GİRİŞ

Doğal gaz ilk olarak aydınlatma maksatlı kullanılmaya başlanmış, sokakların ve evlerin aydınlatılmasında doğal gazdan yararlanılmıştır1. Sonrasında doğal gazın kullanımının yaygınlaşması ve iletim şebekelerinin artış göstermesi ile birlikte yerleşim merkezlerinde, endüstride, sanayide ve elektrik üretiminde yakıt olarak kullanılmaya başlanmıştır. Doğal gaz iletim şebekelerinin artış göstermesi ile birlikte doğal gazın ticari amaçla uzun mesafelere nakledilmesi, bir ülkeden diğer ülkeye taşınması kolaylaşmıştır. Gelişen teknoloji ile birlikte doğal gazın nakledilmesi sadece iletim şebekeleri ile sınırlı kalmamış, doğal gaz sıvılaştırılarak tankerler ve gemiler ile taşınmaya başlanmıştır. Bu şekilde doğal gazın dünya çapında yaygınlaşması ve yapısı gereği; renksiz, kokusuz ve havadan hafif bir gaz olması ve çevreye en az zararı veren enerji kaynağı olarak anlaşılması ile birlikte doğal gaza olan talep artarak devam etmiş olup, doğal gaz gelişmiş ülkelerde tüketilen yakıtlar arasında ilk sırayı almıştır. Doğal gaza olan talebin artış göstermesi ile birlikte doğal gaz rezervi bulunmayan ülkeler, doğal gaz rezervi bulunan ülkelerden doğal gaz ithal eder olmuş, bu hususta kilometrelerce iletim şebekesi sistemi kurulmuştur. 

Bu şekilde bir ülkeden diğer ülkeye iletim şebekesi yoluyla ithal edilmek istenilen doğal gaza ilişkin ülkeler çeşitli hukuki düzenlemeleri haiz olup, bu düzenlemeler uyarınca doğal gaz ithal edilmektedir. Ülkemizde de yeteri kadar doğal gaz rezervi bulunmaması sebebiyle; iletim şebekeleri vasıtasıyla çeşitli ülkelerden doğal gaz ithal edilmekte olup, doğal gaz ithalatına ilişkin düzenlemeler hukukumuzda düzenlenmektedir. 

II. DOĞALGAZ PİYASASI FAALİYETLERİ VE DOĞALGAZ İTHALATI

A. Genel Olarak Doğal Gaz Piyasası Faaliyetleri

4646 numaralı ve 18.04.2021 tarihinde kabul edilen Doğal Gaz Piyasası Kanunu’nda2 (“Kanun”) doğal gaz piyasasında faaliyet göstermek isteyen tüzel kişilerin lisans almak kaydı ile yerine getirebilecekleri faaliyet türleri sınırlı olarak ifade edilmektedir. Kanun’un 4. maddesine göre doğal gaz piyasa faaliyetleri; ithalat, üretim, iletim, depolama, dağıtım, toptan satış, ihracat ve sıkıştırılmış doğal gaz (CNG) dağıtımı ve iletimi olarak sekiz kısma ayrılmaktadır. Kanun’da sayılan bu sekiz faaliyet türü dışında bir faaliyet yapılamamaktadır. Kanun’da sınırlı sayıda ifade edilen faaliyetlere ve bu faaliyetleri yerine getirecek tüzel kişilere ilişkin olarak 07.09.2002 tarihli, 24869 sayılı Resmî Gazete’de yayınlanan Doğal Gaz Piyasası Lisans Yönetmeliği’nin3(“Yönetmelik”) 4. maddesi aşağıdaki tanımları haizdir: 

“Tanımlar 

Madde 4 –19) İthalatçı şirket: doğal gazın toptan satış şirketlerine, serbest tüketicilere veya ihracatçı şirketlere satışı veya yurt dışına doğrudan satışı amacıyla yurt dışından LNG veya gaz formunda doğal gaz temin edilmesi faaliyetlerini gerçekleştiren tüzel kişiyi, 

4-43) Üretim: Doğal gazın 7.3.1954 tarihli ve 6326 sayılı Petrol Kanunu kapsamında Türkiye'de yer altında bulunan yataklarından yer üstüne çıkarılmasını, temizlenmesini ve arıtılmasını, toplama hatlarıyla iletim hatlarına kadar taşınmasını, 

4-16) İletim: Üretime mahsus toplama hatları ve dağıtım şebekeleri haricindeki gaz boru hattı şebekesi veya sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) taşıma vasıtalarıyla gerçekleştirilen doğal gaz naklini, 

4-10) Depolama: Günlük ve mevsimlik değişiklikleri karşılamak ve doğal gaz temininin azalması veya durması ile meydana gelen doğal gaz açığını gidermek amacıyla doğal gazın, sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) veya gaz olarak depolanmasını, 

4-7) Dağıtım: Doğal gazın müşterilere teslim edilmek üzere mahalli gaz boru hattı şebekesi ile naklini ve perakende satışını, 

4-37) Toptan satış: Doğal gazın dağıtım şirketlerine ve serbest tüketicilere yapılan satışını, 

4-15) İhracatçı şirket: Üretim şirketi ve toptan satış şirketlerinden veya ithalatçı şirketlerden satın aldığı gazı yurt dışına pazarlayan tüzel kişiyi, 

4-28) Sıkıştırılmış doğal gaz (CNG) satışı, iletimi ve dağıtımı: Doğal gazın kuyubaşı, ulusal iletim şebekesi veya şehir içi dağıtım sisteminden satın alınıp sıkıştırılması, basınçlı kaplara doldurulması ve satılması; sıkıştırılmış haldeki doğal gazın şehirler arasındaki özel vasıtalarla taşınması, CNG dolum tesisinden temin edilen ve/veya üretim yapan toptan satış şirketlerinden kuyubaşında satın alınarak taşıma vasıtası üzerindeki sıkıştırma ekipmanlarıyla sıkıştırılan ve basınçlı kaplara doldurulan sıkıştırılmış doğal gazın iletim şebekelerinin ulaşamadığı yerlerde basıncının düşürülerek satılması ve taşıtlarda yakıt olarak satışı faaliyetlerini, ifade eder.” 

İlgili maddede doğal gaz piyasasında yapılabilecek faaliyetlerin kapsamı ifade edilmiş olup, alınacak lisanslara ilişkin ayrıntılara yer verilmektedir. 

Doğal gaz piyasasında yer alan faaliyetlerin niteliği incelendiğinde; Kanun’da söz konusu faaliyetlere ilişkin herhangi bir nitelendirilmede bulunulmamış olduğu görülmekte olup, bu itibarla niteliğin belirlenmesinde Kanun’da yer alan düzenlemelerin değerlendirilmesi gerekmektedir. Kanun’da doğal gaz piyasasında yer alan herhangi bir faaliyet türü için açıkça “kamu hizmeti” nitelemesinde bulunulmamıştır. Kanun’un 4. maddesinde sayılan doğal gaz piyasası faaliyetleri arasında yer alan bazı faaliyetler, kamu hizmeti niteliğinde piyasa faaliyeti olarak değerlendirilmektedir. Bu kapsamda, doğal gaz piyasası faaliyetlerinden; dağıtım, iletim ve depolama, nitelikleri itibariyle birer kamu hizmeti faaliyeti olarak nitelendirilmektedir4 . İthalat faaliyetinin ise, farklı görüşler bulunmakla birlikte, mutlak surette kamu hizmeti olarak kabul edilmesinin mümkün görünmediği belirtilmektedir5.

B. Doğal Gaz İthalatı

Doğal gaz ithalatı; doğal gazın toptan satış şirketlerine, serbest tüketicilere veya ihracatçı şirketlere satışı veya yurt dışına doğrudan satışı amacıyla yurt dışından LNG veya gaz formunda doğal gaz temin edilmesi faaliyetidir. Doğal gaz ithalatı, doğal gazın sıvılaştırılmasıyla (LNG) taşınarak ya da gaz formunda iletim şebekeleri ile temin edilmesi ile gerçekleştirilmektedir. İthalatçı şirketler; ayrıca ithal yoluyla ve yurt içinden temin ettikleri doğal gazı satış sözleşmesi ile devredebilecekleri gibi, ihracat lisansı almak kaydıyla yurt dışına da pazarlayabilir. 

Doğal gazın yukarıda ifade edildiği şekilde ithal edilmek istenmesi durumunda, ithalat yapmak isteyen şirketin bu hususta Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu’na (“Kurum”) gerekli bilgi ve belgeleri sunarak başvuru yapması gerekmektedir. Başvuru sonrası gerekli şartların yerine getirildiğine Kurum tarafından karar verilmesiyle birlikte, tüzel kişiye ithalat lisansı verilerek tüzel kişinin doğal gaz ithalatı faaliyetini yapmasına müsaade edilir. Lisans alma yükümlülüğü Kanun’un 4. maddesinde ve Yönetmelik’in 5. maddesinde aşağıdaki şekilde ifade edilmektedir: 

“Doğal gaz piyasa faaliyetleri 

Madde 4 – 4-a) İthalat: Doğal gazın ithalat yoluyla temin edilmesi ithalat lisansına göre yapılır.” 

“Lisans ve lisans alma yükümlülüğü Madde 5 – (Değişik fıkra: RG-17/4/2018- 30394) Lisans, tüzel kişilere piyasa faaliyetinde bulunabilmeleri amacıyla Kurul/Kurum tarafından her bir piyasa faaliyeti için verilen izin belgesidir. Doğal gaz piyasa faaliyetinde bulunmak isteyen tüzel kişiler Kurumdan lisans almak zorundadır.”

C. Özel Bir Düzenleme Olarak Doğal Gaz Piyasası Kanunu’nun Geçici 2. Maddesi

Kanun’un geçici ikinci maddesine göre; Boru Hatları ile Petrol Taşıma Anonim Şirketi’nin (“BOTAŞ”) doğal gaz ithalat oranı, ulusal doğal gaz tüketiminin yüzde yirmisinin altına düşmedikçe, BOTAŞ, sıvılaştırılmış doğal gaz (“LNG”) ithalatı haricinde yeni doğal gaz alım sözleşmesi yapamayacak olup, BOTAŞ 2009 yılına kadar olan toplam yıllık ithalat miktarını yıllık ulusal tüketimin yüzde yirmisine düşürünceye kadar, mevcut doğal gaz alım veya satım sözleşmelerinin kısmi veya bütün olarak tüm hak ve yükümlülüklerini ithalat lisansı sahibi tüzel kişilere devredecektir. İlgili husus aşağıdaki şekilde düzenlenmektedir: 

“Geçici Madde 2 – (Değişik birinci fıkra: 16/6/2005-5367/2 md.) (Değişik birinci cümle: 9/7/2008-5784/20 md.) BOTAŞ, bu Kanunun yayımlandığı tarihten sonra ithalatı ulusal tüketimin yüzde yirmisi oranına düşünceye kadar, sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) ithalatı haricinde yeni doğal gaz alım sözleşmesi yapamaz. 

2009 yılına kadar toplam yıllık ithalat miktarını yıllık ulusal tüketimin yüzde yirmisine düşürünceye kadar, mevcut doğal gaz alım veya satım sözleşmelerinin kısmi veya bütün olarak tüm hak ve yükümlülükleri ile devredilmesi için istekli olan diğer ithalat lisans yeterlilik sahibi ve satıcı şirketten sözleşme devri hususunda ön onay alan şirketlerin katılacağı devir için BOTAŞ tarafından ihale yapılır. İhalede birinci olan şirketten başlamak üzere satıcı tarafla görüşmek ve yeni sözleşmeyi imzalamaya yönelik satıcı onayını temin etmek üzere BOTAŞ tarafından tüzel kişilere sırayla muvafakat verilir. […]” 

İlgili tüzel kişinin, sözleşmenin satıcı tarafı ile devredilecek miktar için yeni sözleşme yapmasından sonra devir yürürlüğe girecektir. Tüzel kişi, BOTAŞ’ın mevcut sözleşmesinin olmadığı ülkelerden doğal gaz ithal etmek istemesi durumunda ise Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu’na (“Kurul”) müracaat etmek ve Kurul’dan müsaade almak suretiyle doğal gaz ithalatında bulunabilecektir. Fakat ilgili tüzel kişi, BOTAŞ’ın sözleşmesinin bulunduğu ve bu sözleşmesinin yürürlükte olduğu ülkeler ile yeni bir doğal gaz alım sözleşmesi imzalayamaz. İlgili husus aşağıdaki şekilde düzenlenmiştir: 

“Geçici Madde 2 – (Değişik birinci fıkra: 16/6/2005-5367/2 md.) (Değişik birinci cümle: 9/7/2008-5784/20 md.) Ayrıca, BOTAŞ'ın mevcut sözleşmelerinin var olduğu ülkeler dışındaki ülkelerden yapılacak ithalat için yapılacak müracaatlarda Kurul, piyasada rekabet ortamının oluşturulması, mevcut sözleşmelerden doğan yükümlülükleri ve ihracat bağlantılarını dikkate alarak belirleyeceği usul ve esaslar dahilinde müracaatları değerlendirerek ithalata müsaade edebilir. Ancak, BOTAŞ'ın mevcut sözleşmelerinin var olduğu ülkeler ile bu sözleşme süreleri sona erinceye kadar bu ülkeler ile hiçbir ithalatçı şirket tarafından yeni gaz alım sözleşmeleri yapılamaz. Söz konusu mevcut sözleşmelerin sona erdiği tarihten itibaren aynı miktarlar için yeni ithalat sözleşmeleri yapılabilir. Ancak, ihraç amaçlı veya Kurumca tespit edilecek yurt içi doğal gaz arz açığının olması durumunda söz konusu ülkelerle yeni gaz alım bağlantıları yapılabilir.” 

İlgili maddeden de anlaşılacağı üzere; tüzel kişi, ilgili ülkeler ile BOTAŞ’ın mevcut sözleşmelerinin sona ermesi ile birlikte aynı miktarlar için yeni ithalat sözleşmeleri yapabilir. Fakat tüzel kişi, ihraç amaçlı olması ya da yurt içinde doğal gaz arz açığının bulunması durumunda ilgili ülkelerden, gaz alım bağlantısı kurmak suretiyle doğal gaz ithalatı yapabilecektir. 

Önemle belirtmek gerekir ki, aynı geçici madde uyarınca söz konusu hükümler; LNG, spot boru gazı ve CNG ithalatı için uygulanmayacaktır.

III. DOĞAL GAZ PİYASASINDA LİSANS TÜRLERİ VE İTHALAT LİSANSLARI

Kanuna göre; doğal gaz piyasasında faaliyette bulunacak kişiler, faaliyetlerine başlamadan önce Kurum’dan ilgili faaliyet türüne göre lisans almak zorundadır. Lisans verme işlemi; doğal gaz faaliyetinin başlangıcı öncesinde gerçekleşmekte ve bir ön denetim niteliğini haizdir, zira bu aşamada, faaliyeti gereği gibi yürütebilecek nitelikte olan kişilere Kurum tarafından lisans verilmektedir6.

A. Doğal Gaz Piyasasında Lisans Türleri

Doğal gaz piyasasında faaliyet göstermek isteyen tüzel kişiler, gerekli bilge ve belgeleri toplayarak bu hususa ilişkin Kurum’a başvuru yapmak zorundadır. Başvuru sonrası herhangi bir eksikliğin bulunmaması durumunda Kurum, ilgili faaliyet alanına göre tüzel kişiye lisans vermektedir. Doğal gaz piyasasında yapılabilecek faaliyetlere ilişkin lisans türleri Yönetmelik’in 6. maddesinde aşağıdaki şekilde yer almaktadır: 

“Lisans türleri 

Madde 6 - Faaliyet konularına göre Kurumdan alınabilecek lisans türleri şunlardır: 

a) İthalat lisansı, 

b) İletim lisansı, 

c) Depolama lisansı, 

d) Toptan satış lisansı, 

e) Dağıtım lisansı, 

f) Sıkıştırılmış doğal gaz (CNG) lisansı, 

g) İhracat lisansı.” 

Tüzel kişiler, faaliyet türlerine göre Kurum’a başvuru yaparak yukarıda sayılan lisansları alabilirler. Alınacak lisansların süresine ilişkin olarak ise yine Yönetmelik’te belirli bir süre tayin edilmiş olup, ilgili husus Yönetmelik’in 7. maddesinde aşağıdaki şekilde düzenlenmektedir: 

“Lisans süresi 

Madde 7 - Lisanslar bir defada en az on, en fazla otuz yıllık süre ile verilir.” Bu maddeden de anlaşılacağı üzere; lisanslar Kurum tarafından belirli bir süre için verilmekte olup, lisansın yenilenmemesi durumunda, sürenin sona ermesi ile tüzel kişi yapmış olduğu faaliyeti artık yerine getiremeyecektir.  

B. Doğal Gaz Piyasasında İthalat Lisansları

Doğal piyasasında ithalat faaliyeti ile ilgilenecek tüzel kişiler, ithalat lisansına ilişkin olarak Kurum’dan faaliyet alanına ilişkin it - halat lisansı başvurusunda bulunabilirler. Tüzel kişiler spot olarak temin etmeyecekleri doğal gaz için ithalat lisansı almakta olup, bu ithalat lisansı boru hattı ithalatı ve LNG ithalatı için ayrı ayrı alınmaktadır. Yönetmelik’in 19. maddesinin 1. fıkrası uyarınca ithalatçı şirketler, yapacakları her ithalat bağlantısı için ayrı bir lisans almak zorundadır. 

Ancak spot ithalat ve CNG ithalatı için ayrı bir düzenleme öngörülmüş olup, Yönetmelik’in 19. maddesinin 8. fıkrası aşağıdaki şekildedir: 

“İthalat lisansı sahibi şirketlerin hak ve yükümlülükleri Madde 19 – 8 (Değişik fıkra: RG-6/4/2019-30737) Spot sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG), spot boru gazı ve sıkıştırılmış doğal gaz (CNG) ithalatı faaliyetinde bulunacak tüzel kişilerin ithalat (Spot) lisansı almaları şarttır. Spot sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG), spot boru gazı ve sıkıştırılmış doğal gaz (CNG) ithalat faaliyetinde bulunacak şirketler yapacakları bu faaliyetlere konu ithalat bağlantıları için tek bir ithalat (Spot) lisansı alırlar. […]” 

İlgili düzenlemede belirtilmiş olduğu üzere; spot LNG, spot boru gazı ve CNG ithalatı için tek bir ithalat (spot) lisansı alınması yeterlidir. 

IV. DOĞAL GAZ PİYASASINDA İTHALAT LİSANSI ALMA USULÜ

A. Lisans Başvurusu

Tüzel kişinin yurtdışından doğal gaz ithal edebilmesi için, Kurum tarafından verilecek olan ithalat lisansına sahip olması gerekmektedir. Kurum, ithalat lisansının alınabilmesi için başvuruda bulunacak tüzel kişiler nezdinde belli birtakım özelliklerin ve şartların mevcut olmasını aramaktadır. Başvuru koşulları Yönetmelik’in sekizinci maddesinde düzenlenmiştir. Buna göre; öncelikle piyasada faaliyet gösterecek tüzel kişilerin anonim veya limited şirket olarak kurulmaları halinde, hisselerin tamamının nama yazılı olması gerekmektedir. 

Bu koşulu sağlayan tüzel kişiler, Yönetmelik’te belirlenen ve başvuru esnasında Kurum’a ibraz edilmesi gerekli olan bilge ve belgeleri Kurum’a ibraz ederek ithalat lisansı başvurusunda bulunabileceklerdir. Bu kapsamda Yönetmelik’in 8. maddesinin 2. fıkrasında ifade edilen “Lisans Başvuru Dilekçesi”, Taahhütname” ve Yönetmelik’in Ek-3’ünde (Tüzel Kişilerin Lisans Başvurusunda Sunmaları Gereken Bilgi Ve Belgeler) belirtilmiş olan bilgi ve belgelerin ithalat lisansı alınabilmesi için Kurum’a ibrazı gerekmektedir. Ek-3’te tüm lisans başvurularında sunulması gereken belge ve bilgilerin yanı sıra, her faaliyet türüne özgü sunulması gereken bilgi ve belgelere de yer verilmiştir. Bu kapsamda ithalat lisansı için aşağıda belirtilen bilgi ve belgelerin ayrıca sunulması gerekmektedir. · 

Doğal gaz arz emniyetinin temini için ithal edilecek doğal gazın kaynağı, rezervi, üretim tesisleri ve iletim sistemi hakkında kesin bilgi ve garanti, 

· Talep edilen lisans için öngörülen süre boyunca, her takvim yılı için ithal edilecek doğal gaz miktarları ve bu gazın kimden satın alınacağı, 

· Her takvim yılı için ithal edilecek doğal gazın Kurul tarafından belirlenen oranı kadar miktarının ulusal topraklarda yer altı depolama tesislerinde depolanması imkânına sahip olunmasına ilişkin kira sözleşmeleri veya beş yıl içerisinde yurt içinde bu miktarlar için yer altı depolama imkânlarının sağlanacağına dair depolama faaliyeti yapacak tüzel kişilerle yapılmış ön sözleşmeler veya bu tüzel kişilerden alınmış taahhütnameler, 

· Ulusal iletim sisteminin gelişmesine ve güvenliğine katkıda bulunabilme yeterliliğine sahip olduğunu, bu amaçla ekonomik yeterliliği ölçüsünde, sistemin gelişmesini gerçekleştirecek tüzel kişilerin yatırımlarına makul ölçüde ekonomik destek sağlayacağına dair beyanı, 

· Yapacakları ve yaptıkları ithalat sözleşmelerinde yer alan sözleşme süreleri ve süre uzatımları, doğal gaz özellikleri (kimyasal kompozisyon, üst ısıl değer vb.), sınır değerleri ile öngörülen yıllık ve mevsimlik ithalat miktarlarına ilişkin bilgi ve belgeler. 

Burada önemle belirtmek gerekir ki, ithalat lisansı için ayrıca sunulması öngörülen söz konusu bilgi ve belgeler, Yönetmelik’in Ek-3’ünün 10. maddesinin Not kısmının 5. bendi uyarınca, ithalat (spot) lisans başvurularında Kurum tarafından talep edilmemektedir. 

Başvuru sırasında tüzel kişilerden istenen belgelerin ilgili mevzuata uygun olarak teslim edilip edilmediği hakkındaki değerlendirme; sunulan belgelerin Kurum merkez evrakına giriş tarihini izleyen on iş günü içerisinde tamamlanır ve değerlendirme sonuçları ilgili tüzel kişiye yazılı olarak bildirilir. İlgili mevzuata uygun olarak yapılmadığı tespit edilen lisans başvurularındaki eksiklik veya yanlışlıklar, yazılı bildirim tarihinden itibaren on iş günü içerisinde giderilmediği takdirde başvuru yapılmamış sayılır ve başvuru evrakı iade edilir. 

Yönetmelik’in 8. maddesinin 6. fıkrası uyarınca, lisans başvuruları için talep edilen belge ve bilgilerin elektronik ortamda da sunulabileceği ve hangi lisans türleri için elektronik ortamda başvuru yapılabileceğinin Kurul kararı ile belirleneceği düzenlenmiştir. Ancak, Kurul’un 8522 numaralı ve 04.04.2019 tarihli kararı kapsamında ithalat lisansı, elektronik ortamda başvurusu yapılabilecek lisanslar arasında sayılmamıştır. Bu itibarla, ithalat lisansı başvuruları elektronik ortam üzerinden yapılamamaktadır.

B. Lisans Başvurularının İncelemeye Alınması

Kurum tarafından lisans için gerekli olan bilgi ve belgelerin eksiksiz olarak ibraz edildiğinin tespiti sonrasında, Yönetmelik’in 9. maddesi uyarınca, başvuruların inceleme ve değerlendirmeye alınabilmesi için başvuru sahiplerine yazılı bildirimde bulunulur ve lisans alma bedelinin yüzde birinin, bildirim tarihinden itibaren on iş günü içinde Kurum hesabına yatırılması istenir. Bu yükümlülüğün yerine getirilmemesi halinde başvuru yapılmamış sayılır ve başvuru evrakı başvuru yapan tüzel kişiye iade edilir. Tüzel kişi tarafından lisans alma bedelinin yüzde birinin Kurum hesabına yatırıldığının ibraz edilmesi akabinde lisans başvurusu Kurum tarafından inceleme ve değerlendirmeye alınır. Tüzel kişilerin Kurum hesabına yatırmak zorunda oldukları ve bir sonraki yıl için geçerli olacak lisans alma bedeli, her yılın Aralık ayının sonuna kadar Kurul tarafından belirlenerek Resmî Gazete’de yayımlanır ve Kurum internet sayfasında duyurulur. Lisans alma bedelleri faaliyetin türüne göre maktu olarak belirlenir ve Yönetmelik hükümlerine göre ödenir. 

C. Lisans Başvurularının Değerlendirilmesi

Kurum, tüzel kişi tarafından yapılan lisans başvurusunu incelerken ve değerlendirirken ilgili lisans türüne göre temel olarak aşağıdaki hususları göz önünde bulundurur: 

· İlgili mevzuatta öngörülen amaçlara uygunluk, 

· Tüketici haklarının korunması ile rekabetin ve piyasanın gelişimine olan etki, 

· Tüzel kişinin ve/ veya ortaklarının mali gücü ve finansman kaynakları, 

· Başvuruda bulunan tüzel kişinin ve/ veya ortaklarının; varsa, yurt içi ve yurt dışı piyasalardaki deneyim ve performansı. 

Başvuruyu yapan tüzel kişiden, inceleme ve değerlendirme sürecinin sonuçlandırılabilmesi için gereksinim duyulan her türlü ek bilgi ve belge ayrıca Kurum tarafından istenebilir. İnceleme ve değerlendirme sürecinde başvuruyu yapan tüzel kişiden istenilen bilgi ve/ veya belgelerin yazılı bildirim tarihinden itibaren altmış gün içerisinde Kurum’a sunulmaması halinde, lisans alma bedelinin yüzde biri irad kaydedilerek lisans başvurusu reddedilmiş sayılır ve başvuru evrakı başvuru yapan tüzel kişiye iade edilir.

D. Lisans Başvurularının Sonuçlandırılması

Doğal gaz piyasasında faaliyet gösterecek tüzel kişilerin lisans almak için Kurum’a yapacakları başvuruya, Kurum, başvurunun yapıldığı tarihten itibaren, en fazla altmış gün içerisinde cevap vermek zorundadır. Fakat bu süre LNG ithalat lisansları için otuz gün olarak uygulanır. 

İthalat faaliyetine ilişkin lisans başvuruları Kurul tarafından sonuçlandırılır. Lisans başvurusunun reddedilmesi durumunda ise ret gerekçeleri başvuruyu yapan tüzel kişiye Kurul kararını izleyen on iş günü içerisinde yazılı olarak bildirilir. İnceleme ve değerlendirme sonucu lisans alması Kurul tarafından uygun bulunan başvuru sahibi tüzel kişiye; 

· Yönetmelik’in Ek-4’ünde yer alan hükümler doğrultusunda, gerekli görüldüğü takdirde, şirket ana sözleşmesinde değişiklik yapması ve ana sözleşme değişikliklerinin ticaret siciline tescil ettirildiğini gösterir belgeleri ibraz etmesi, 

· Lisans alma bedelinin kalan tutarının Kurum hesabına yatırıldığına ilişkin belgeyi ibraz etmesi ve bu yükümlülüklerin yerine getirildiğini gösterir belgelerin yazılı bildirim tarihinden itibaren doksan gün içerisinde Kuruma sunulması halinde lisansın verileceği yazılı olarak bildirilir. 

Kurul/ Kurum tarafından, yükümlülüklerini yerine getiren tüzel kişiye lisans verilir. Mücbir sebepler haricinde, yukarıda öngörülen süre içerisinde yükümlülüklerin yerine getirildiğini gösterir belgelerin tüzel kişi tarafından Kurum’a ibraz edilmemesi halinde lisans başvurusu Kurul tarafından reddedilir ve lisans alma bedelinin yüzde biri irad kaydedilerek başvuru evrakı Kurul tarafından tüzel kişiye iade edilir. Kurul tarafından uygun bulunan başvurular sonrasında alınacak lisansın hüküm ifade edeceği tarihi, Yönetmelik’in 12. maddesi aşağıdaki gibi düzenlemektedir: 

“Lisansların geçerlilik kazanması Madde 12 - Lisanslar ve lisans sahibi tüzel kişilerin hak ve yükümlülükleri lisansta belirtilen tarihten itibaren geçerlilik kazanır.” 

Bu itibarla, alınan lisanslar lisansta belirtilen tarihten itibaren geçerlilik kazanacaktır.

V. LİSANS GENEL ESASLARI

Doğal gaz piyasasında faaliyet göstermek üzere lisans başvurusunda bulunan ve Kurum tarafından başvurusu uygun bulunarak lisans almaya hak kazanan tüzel kişilere ait lisans ve/ veya lisanslara ilişkin Yönetmelik’in öngördüğü bazı genel esaslar bulunmaktadır. Bu kapsamda ithalat lisansına yönelik olarak Yönetmelik’in 19. maddesine göre: 

· İthalatçı şirketler, yapacakları her ithalat bağlantısı için ayrı bir lisans almak zorundadır. 

· Herhangi bir ithalatçı şirketin, bir veya birden fazla ithalat lisansı kapsamında, ithal yoluyla temin ettiği yıllık doğal gaz miktarı, Kurumca her yıl Ocak ayında yayımlanan cari yıla ait ulusal doğal gaz tüketim tahmininin yüzde yirmisini aşamaz. 

· İthalatçı şirketler, bir veya birden fazla ithalat lisansı kapsamında Kurumca her yıl Ocak ayında yayımlanan cari yıla ait ulusal doğal gaz tüketim tahmininin yüzde yirmisinden fazlasını satamaz. 

· İthalatçı şirketler; başvurularında her takvim yılında ithal edecekleri doğal gazın Kurul tarafından belirlenen oranı kadar bir miktarını beş yıl içinde, yurt içinde yer altı depolama imkânı sağlayacaklarına dair ön sözleşme veya taahhütname ibraz etmiş iseler, depolama yükümlülüğünü yerine getirmek için lisans sahibi depolama şirketleri ile daha sonra imzalayacakları kira sözleşmelerini Kurum’a ibraz etmek zorundadır. 

· İthalatçı şirketler; yapacakları ve yaptıkları ithalat sözleşmelerinde yer alan sözleşme süreleri ve süre uzatımları, doğal gaz özellikleri (kimyasal kompozisyon, üst ısıl değer vb.) sınır değerleri ile öngörülen yıllık ve mevsimlik ithalat miktarlarına ilişkin bilgi ve belgelerde belirtilen hususlardaki değişiklikler ile ithalat sözleşmelerinde veya temditlerinde yer alan ve sistemin güvenliğini ilgilendiren yükümlülüklerini Kuruma bildirir ve yapmış oldukları bütün ithalat sözleşmelerine ait Kurum’un talep ettiği bilgi ve belgeleri Kurum’a verir. 

İthalat lisansına ilişkin olarak Yönetmelik’te yer alan yukarıda sayılan genel esasların yanında Kanun’un 6. maddesinde de yine lisanslar için birtakım esaslara yer verilmektedir. Bu kapsamda Kanun’un 6. maddesine göre: 

· Piyasa faaliyetleri ile iştigal edecek tüzel kişiler; faaliyetlerine başlamadan önce, her bir faaliyet için ve söz konusu faaliyetlerin birden fazla tesiste yürütülecek olması halinde, her tesis için ayrı ayrı lisans almak zorundadır. 

· Birden fazla lisansa sahip olan aynı tüzel kişi veya aynı faaliyeti birden fazla tesiste yürüten tüzel kişiler, lisansa tabi her faaliyet veya tesis için ayrı ayrı muhasebe kayıtları tutmak zorundadır. 

· Lisans; Kurul tarafından lisansta belirtilen yöntem uyarınca süreleri uzatılmadığı takdirde, sürelerinin bitiminde veya lisans sahibi gerçek veya tüzel kişinin iflası halinde kendiliğinden, lisans sahibi gerçek veya tüzel kişinin lisanstan vazgeçmeyi istemesi halinde ise ancak Kurul onayı ile sona erer.

VI. SONUÇ

Doğal gaz piyasasında faaliyet göstermek isteyen tüzel kişiler, Kanun’da ve Yönetmelik’te belirtilen faaliyetler kapsamında lisans alabilecek olup, sayılan faaliyet türleri dışında herhangi bir faaliyet doğal gaz piyasasında yerine getirilemeyecektir. Kanun ve Yönetmelik’te belirtildiği üzere doğal gaz piyasasında faaliyette bulunmak isteyen tüzel kişi, almak istediği lisansa ilişkin gerekli bilgi ve belgeleri hazırladıktan sonra Kurum’a başvuru yapmak suretiyle lisans başvurusunda bulunabilir. İthalat lisansı kapsamında, tüzel kişiler spot olarak temin etmeyecekleri doğal gaz için ithalat lisansı almakta olup, bu ithalat lisansı boru hattı ithalatı ve LNG ithalatı için ayrı ayrı alınmaktadır. Yönetmelik’in 19. maddesinin 1. fıkrası uyarınca ithalatçı şirketler, yapacakları her ithalat bağlantısı için ayrı bir lisans almak zorundadır. Ancak; spot LNG, spot boru gazı ve CNG ithalatı için tek bir ithalat (spot) lisansı alınması yeterlidir. 

Kurul/ Kurum tarafından, yükümlülüklerini yerine getiren tüzel kişiye lisans verilecek olup, lisans, lisansta belirtilen tarihten itibaren geçerlilik kazanacaktır. İthalat lisansına sahip tüzel kişilerin, sahip oldukları ithalat lisansına ilişkin Yönetmelik ve Kanun’da düzenlenmiş olan genel esaslara uyması gerekecektir. Tüzel kişiye Kurul tarafından verilmiş olan ithalat lisansı, süresinin bitmesi ile kendiliğinden, lisans sahibi gerçek veya tüzel kişinin lisanstan vazgeçmeyi istemesi halinde ise ancak Kurul onayı ile sona erecektir.

KAYNAKÇA

AHMET YAYLA, İdarenin Doğal Gaz Piyasasını Düzenleme Faaliyeti, Yayımlanmamış Doktora Tezi (2012): 37-175.

ERHAN BULUT, Doğal Gaz Depolama Sözleşmesi, Yayımlanmamış Doktora Tezi (2020): 1.

DİPNOT

1 Erhan Bulut, Doğal Gaz Depolama Sözleşmesi, Yayımlanmamış Doktora Tezi (2020): 1.

2 02.05.2001 tarihli ve 24390 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan, 10.04.2001 kabul tarihli ve 4646 numaralı Doğal Gaz Piyasası Kanunu

3 07.09.2002 tarihli ve 24869 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Doğal Gaz Piyasası Lisans Yönetmeliği

4 Ahmet Yayla, İdarenin Doğal Gaz Piyasasını Düzenleme Faaliyeti, Yayımlanmamış Doktora Tezi, (2012): 113-155.

5 Ahmet Yayla, İdarenin Doğal Gaz Piyasasını Düzenleme Faaliyeti, Yayımlanmamış Doktora Tezi, (2012): 37.

6 Ahmet Yayla, İdarenin Doğal Gaz Piyasasını Düzenleme Faaliyeti, Yayımlanmamış Doktora Tezi, (2012): 175.