ÖZET
Günümüzde vazgeçilmez hale gelen internetin, ticaret başta olmak üzere her alanda etkisini gösterdiği açıktır. İnternetin kıtaları bile aşarak insanlar arasında kolay ve hızlı bir biçimde etkileşimi sağlıyor olması, ticari alandaki birçok işlemin de internet ortamında gerçekleşmesine ve beraberinde çeşitli türlerde ihlallerin de ortaya çıkmasına neden olmuştur. Bu gibi hukuki sorunların en sık görülenlerinden biri de marka hakkı ihlalleridir. İnternet ortamında yapılan reklamların yaygınlaşması ile birlikte marka hakkı günümüzde daha fazla değer kazanmıştır. Markanın hem maddi hem de manevi bir değer olması karşısında internet ortamında yapılan marka hakkı ihlallerine karşı çeşitli koruma mekanizmaları da mevzuatlarda yer almaya başlamıştır. Bu nedenle makalemizde, internet ortamında karşılaşılan başlıca marka hakkı ihlali türleri ve çeşitli mevzuatlarda öngörülen korumanın kapsamı incelenmiştir
I. GİRİŞ
Marka, başlı başına, kendisini oluşturan işletmeden bağımsız olarak bir maddi değer teşkil edebilecek kadar ticari işletme ve kişiler için ayırt edici ve belirleyici bir unsurdur. Ürünü ve üreticisini simgeleyerek belirli bir kaliteyi, güvenilirliği ve itibarı temin eder. Bu nedenle markanın, hak sahibi olmayan kişilerce de haksız kazanç elde etmek üzere kullanıldığı görülür. İnternetin yaygınlaşması ve insanlar arası iletişimi ve ticareti kolaylaştırması ile birlikte, söz konusu hukuka aykırı fiillerle internet ortamında da sıklıkla karşılaşılır olmuştur.
Bu doğrultuda makalemizde, marka hakkı ihlallerinin internet ortamında en sık görülen biçimleri olan arama motoru reklamcılığı ve istenmeyen seri e-mail’ler ile internet reklamcılığı kapsamında ve internet alan adları açısından gerçekleşen marka hakkı ihlalleri ele alınmış, bahsi geçen ihlallere karşı başvurulabilecek hukuki yollar ve sorumlu tutulabilecek kişiler açıklanmıştır.
II. İNTERNET REKLAMCILIĞI YOLUYLA MARKA İHLALİ
A. Arama Motoru Reklamcılığı ve AdWords Reklam (Keyword) Sistemi
İnternet ortamında her an, sınırları bilinmeyecek miktarda bilgi ve veri akışı gerçekleşmektedir. Kullanıcıların internette aradıklarını bulmakta karşılaşabilecekleri zorluklar, Google, Yahoo ve Yandex gibi arama motorlarının gelişmesine neden olmuştur. Kullanıcılar bir veriye ulaşmak istediklerinde, aranan bilgi ile ilgili olduğunu düşündükleri anahtar sözcük/sözcükleri arama motorlarına girerler ve böylelikle, internette dağınık halde bulunan veriler arasından anahtar sözcükle en ilgili sonuçtan, az ilgiliye doğru veriler listelenir. En ilgili verinin belirlenmesinde çeşitli algoritmalar kullanılmaktadır. Bununla birlikte arama motorları kullanıcılara, yapılan arama ile en ilgili olmasa dahi, reklam vermek suretiyle üst sıralarda yer alma imkânı tanımaktadır. Fakat söz konusu uygulama, marka hakkı ihlali ve haksız rekabet başta olmak üzere birtakım hukuki sorunları beraberinde getirmiştir. Kullanıcılar tarafından hangi içeriğin reklam vererek, hangi içeriğin ise en ilgili algoritması sayesinde objektif olarak üst sıralarda yer aldığının ayırt edilmesindeki güçlük nedeniyle ortaya çıkan aldatıcı reklam ve marka ihlalleri, arama motorlarındaki bu uygulamanın tartışılmasına sebep olmuştur1. Bunun üzerine, arama motorları reklam verilen içerikleri açıkça belirtmeye başlamıştır. Fakat bu durum, marka hakkı ihlali ve haksız rekabet iddialarının önüne geçememiştir.
AdWords Reklam Sistemi, yukarıda açıklandığı üzere, anahtar sözcük/sözcükler kullanılarak ulaşılan ilgili veriler listesinde internet sitelerinin reklam vererek üst sırada yer almaları biçiminde şekillenmekte ve arama motoru reklamcılığının büyük bölümünü oluşturmaktadır. Uzun süren tartışmaların sonucunda AdWords reklamlar, genellikle objektif arama sonuçlarından ayrı olarak, sonuç sayfasının bir bölümünde sponsor bağlantı şeklinde yer almaktadır2. Söz konusu reklamlar özellikle tıklama başına maliyet ve belirli sayıda gösterim başına maliyet sistemleri üzerinden finanse edilmektedir3.
Bu sistemin marka hakkı kapsamında yansıması 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu’nda4 (“SMK”) anahtar sözcük ve yönlendirici kod ifadeleri ile göze çarpmaktadır. Buna göre, işaret üzerinde hak sahibi olan veya meşru bir bağlantısı olmayan kişiler tarafından internet ortamında ticari etki yaratacak biçimde alan adı, yönlendirici kod, anahtar sözcük veya benzeri bir biçimde işaretin aynı veya benzerinin kullanılması durumunda, hak sahibi bu kullanımı yasaklama hakkına sahiptir5. Dolayısıyla AdWords reklamlardan dolayı karşılaştıkları hak ihlallerine karşı marka hakkı sahipleri hukuki yollara başvurabileceklerdir.
B. İstenmeyen Seri E-Mail’ler (Spamming)
Seri e-mailler (spamming), istenmeyen ticari mesajların verildiği bir reklam faaliyetidir ve ardı ardına e-mail’ler gönderilmesi suretiyle gerçekleştirilmektedir. Spam, ilgi çekmek ve ikna etmek üzere kullanıcıya gönderilmiş, kişisel olmayan, genellikle sponsoruna ilişkin ifadeler taşıyan ve kullanıcının isteği dışında alınan mesaj şeklinde tanımlanabilir6.
Spammingde genellikle, toplumda çokça bilinen markalarla aynı veya benzer markalar kullanılarak yoğun bir reklam faaliyeti yürütülmesi suretiyle marka hakkı ihlalleri gerçekleştirilmektedir. Konuya ilişkin olarak SMK’da “işaretin teşebbüsün iş evrakı ve reklamlarında kullanılması” marka hakkının koruma kapsamı içine alınmış ve bu gibi bir durumda işaretin ticaret alanında kullanılması halinde hak sahibine bahsi geçen kullanımı yasaklama hakkı tanınmıştır7.
Bununla birlikte, 6563 sayılı Elektronik Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun’un8 (“E-Ticaret Kanunu”) 6. maddesinde, ticari elektronik iletilerin yalnızca önceden onay alınmak kaydıyla gönderilebileceği ve bahsi geçen onayın yazılı olarak veya her türlü elektronik iletişim araçları kullanılarak alınabileceği belirtilmiştir. Ancak, ileti alıcısının kendisiyle iletişime geçilmesi amacıyla iletişim bilgilerini vermesi halinde, temin edilen mal veya hizmetlere ilişkin değişiklik, kullanım ve bakıma yönelik ticari elektronik iletiler için ayrıca onay aranmayacağı ifade edilmiştir.
Yine E-Ticaret Kanunu’nun 7. maddesinde ticari elektronik iletinin içeriği düzenlenmiş olup, içeriğin alıcının verdiği onaya uygun olması şart koşulmuştur. İletide, hizmet sağlayıcıyı9 tanıtan ve erişilebilir durumdaki iletişim bilgilerinin yer alması gerektiği de vurgulanmıştır. Bunlara ek olarak, iletinin konusunun, amacının ve başkası adına yapılması halinde kimin adına yapıldığına dair bilgilerin de iletide bulunacağı düzenlenmiştir.
Alıcıların istediklerinde hiçbir gerekçe belirtmeden ticari elektronik iletiler almayı reddetme hakkı vardır. Hizmet sağlayıcı, ret bildiriminin kolay ve ücretsiz olarak elektronik iletişim araçlarıyla verilebilmesini sağlamakla ve gönderdiği iletilerde ret bildirimine ilişkin gerekli bilgileri sunmakla yükümlüdür. Ret talebinin ulaşmasını izleyen üç iş günü içerisinde hizmet sağlayıcı alıcıya elektronik ileti göndermeyi durduracaktır10.
III. MARKANIN ALAN ADI OLARAK KULLANILMASI SURETİYLE İHLALİ
Bilgisayarların internet ağı içinde birbirini tanıyabilmesi için her birinin kendine özgü bir adresi vardır ve bu adreslere İnternet Protokol (“IP”) adresi denmektedir. Başlangıçta sayısal olarak ifade edilen IP adresleri daha sonrasında sözcükler haline gelmiştir; böylelikle, IP adreslerine verilen alan adları önem arz etmeye başlamıştır. Önceleri alan adlarının dağıtımında, ilk gelen ilk alır prensibi uygulanmıştır11. Marka, bir malı ya da hizmeti diğerlerinden ayırt etmeye yarayan ve hem sahibinin hem de o malın veya hizmetin özelliklerini belirten sözcükler şekiller, renkler, harfler, sayılar, sesler ve malların veya ambalajlarının biçimi olmak üzere her tür işaretlerdir. İlk gelen ilk alır prensibi, kimi kişilerce tanınmış kişi ve markaların isimlerinden oluşan alan adlarının marka ve isim hakkına aykırı olarak önce kendi üzerlerine tescil edilmesi ve daha sonra marka ve isim hakkı sahiplerine çok yüksek fiyatlara satılmak istenmesi sonucunu doğurmuştur. Bununla birlikte, tanınmış firma ve kişilerin saygınlığından ve ticari potansiyelinden faydalanarak, haksız kazanç sağlanması da oldukça sık görülen bir sorundur.
Toplumda markaların karıştırılma tehlikesi yüksek olduğu için, SMK’da aynı veya aynı türdeki mal veya hizmetlerle ilgili olarak tescil edilmiş ya da daha önceki tarihte tescil başvurusu yapılmış marka ile aynı veya ayırt edilemeyecek kadar benzer işaretlerin marka olarak tescil edilemeyeceği düzenlenmiştir12. Ayrıca aşağıda daha detaylı olarak açıklanacağı üzere13, marka hakkına tecavüz de söz konusu olacak ve hak sahibi tarafından dava açılabilecektir. Bununla birlikte, uluslararası gerçekleşen alan adı ihtilaflarına ilişkin olarak, Internet Corporation or Assigned Names and Numbers (“ICANN”) Tahkim Usulü’ne başvurulmaktadır.
IV. HUKUKİ BAŞVURU YOLLARI
A. İnternet Alanında Hukuken Sorumlu Tutulabilecek Kişiler
1. Erişim Sağlayıcı
Erişim sağlayıcı, kullanıcılara ait bilgisayar donanımlarını yerel şebekeden kiralayan veya maliki olduğu hatlar aracılığıyla birbirine ve diğer internet servis sağlayıcılarına14 bağlayan internet servis sağlayıcı türüdür15. 5651 sayılı İnternet Ortamında Yapılan Yayınların Düzenlenmesi ve Bu Yayınlar Yoluyla İşlenen Suçlarla Mücadele Edilmesi Hakkında Kanun’da (“İnternet Kanunu”) erişim sağlayıcı, kısaca, kullanıcılarına internet ortamına erişim olanağı sağlayan her türlü gerçek veya tüzel kişi olarak nitelendirilmektedir16.
2. Yer Sağlayıcı
İnternet Kanunu’nun 2. maddesinde yer sağlayıcı, hizmet ve içerikleri barındıran sistemleri sağlayan veya işleten gerçek veya tüzel kişi olarak tanımlanmaktadır. Yer sağlayıcı, kendi bilgisayarını bir çeşit araç olarak kullanarak kullanıcıyı internet ortamında bulunan veri ile buluşturmaktadır.
3. İçerik Sağlayıcı
İnternet ortamı üzerinden kullanıcılara sunulan her türlü bilgi veya veriyi üreten, değiştiren ve sağlayan gerçek veya tüzel kişiler içerik sağlayıcıdır17. Örneğin, video paylaşım sitelerine video yükleyen kişiler içerik sağlayıcı; bu paylaşım sitesini yayınlayacak sistemi barındıran kişi de yer sağlayıcı olacaktır.
4. Sorumluluk Rejimi
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu18 (“TTK”), E-Ticaret Kanunu, İnternet Kanunu ve SMK internet üzerinden yapılan ihlallere karşı başvuru yollarını düzenleyen başlıca yasal metinlerdir. Bu aşamada, söz konusu düzenlemelerdeki konuya ilişkin hükümlerin açıklanmasında fayda görülmektedir.
a. TTK açısından sorumluluk rejimi
Rakipler arasında veya tedarik edenlerle müşteriler arasındaki ilişkileri etkileyen aldatıcı veya dürüstlük kuralına aykırı davranışlar ve ticari uygulamalar haksız ve hukuka aykırı olarak tanımlanmıştır19. Bu kapsamdaki haksız fiil ve uygulamalar haksız rekabet teşkil etmektedir. Bu doğrultuda, özel olarak internet servis sağlayıcılarının haksız rekabet nedeniyle sorumluluğu TTK’da düzenlenmiştir. İnternet yolu ile yapılan marka hakkı ihlallerine karşı, haksız rekabet şartları20 da oluşmuş ise, söz konusu özel düzenlemeye başvurulabilecektir. Buna göre, henüz iletime başlanmamış, iletimin alıcısı veya haksız rekabette bulunan içeriği seçmemiş veya fiili gerçekleştirecek şekilde değiştirmemişse, hizmet sağlayıcı aleyhine bilişim ortamında gerçekleşen haksız rekabetten dolayı dava açılamayacak, tedbir kararı verilemeyecektir. Eğer ki haksız rekabet eyleminin olumsuz sonuçları olacak veya büyük zarar verecekse mahkeme hizmet sağlayıcıyı dinleyerek, haksız rekabet fiilinin sona erdirilmesine veya önlenmesine ilişkin tedbir kararını hizmet sağlayıcı aleyhine verebilecek ya da içeriğin geçici olarak yayından kaldırılması dâhil ihtilaf konusu olaya uygulanabilir başkaca tedbirler alabilecektir21.
b. E-Ticaret Kanunu açısından sorumluluk rejimi
Hizmet sağlayıcı, E-Ticaret Kanunu’nda elektronik ticaret faaliyetinde bulunan gerçek ya da tüzel kişiler olarak; aracı hizmet sağlayıcı ise, başkalarına ait iktisadi ve ticari faaliyetlerin yapılmasına elektronik ticaret ortamını sağlayan gerçek ve tüzel kişiler olarak tanımlanmaktadır22. Bahsi geçen kanun çerçevesinde yapmış oldukları işlemler nedeniyle elde ettiği kişisel verilerin saklanmasından ve güvenliğinden hizmet sağlayıcıları sorumludur. Kişisel verileri ilgili kişinin onayı olmaksızın üçüncü kişilere iletmeme ve başka amaçlarla kullanmama yükümlülükleri vardır23.
Diğer yandan, aracı hizmet sağlayıcılar, hizmet sundukları elektronik ortamı kullanan gerçek ve tüzel kişiler tarafından sağlanan içerikleri kontrol etmek, bu içerik ve içeriğe konu mal veya hizmetle ilgili hukuka aykırı bir faaliyetin ya da durumun söz konusu olup olmadığını araştırmakla yükümlü değillerdir24.
Bununla birlikte, ticari elektronik iletiler bakımından da hizmet sağlayıcıların yukarıda açıkladığımız gibi çeşitli yükümlülükleri bulunmaktadır25.
c. İnternet Kanunu açısından sorumluluk rejimi
İnternet Kanunu’nda içerik sağlayıcının, yer sağlayıcının ve erişim sağlayıcının yükümlülükleri ayrı ayrı sayılmaktadır. İçerik sağlayıcı, internet ortamında kullanıma sunduğu her türlü içerikten sorumlu olmakla birlikte bağlantı sağladığı başkasına ait içerikten sorumlu değildir. Eğer ki içerik sağlayıcının sunuş biçiminden başkasına ait içeriği benimsediği ve kullanıcının söz konusu içeriğe ulaşmasını amaçladığı açıkça belli ise genel hükümlere göre sorumlu olacaktır26.
Yer sağlayıcı ise yer sağladığı içeriği kontrol etmek veya hukuka aykırı bir faaliyetin söz konusu olup olmadığını araştırmakla yükümlü değildir. Fakat İnternet Kanunu’nun içeriğin yayından çıkarılması ve erişimin engellenmesi maddelerine göre27 yer sağladığı içeriğin hukuka aykırı olduğundan haberdar edilmesi hâlinde, söz konusu içeriği yayından kaldırmakla yükümlüdür28.
Son olarak erişim sağlayıcı, herhangi bir kullanıcısının yayınladığı hukuka aykırı içerikten, İnternet Kanunu’nun içeriğin yayından çıkarılması ve erişimin engellenmesi hükümlerine uygun olarak haberdar edilmesi halinde erişimi engellemekle yükümlüdür. Erişim sağlayıcı, kendisi aracılığıyla erişilen bilgilerin içeriklerinin hukuka aykırı olup olmadıklarını ve sorumluluğu gerektirip gerektirmediğini kontrol etmekle yükümlü değildir29.
Her ne kadar içerik sağlayıcı başkasına ait içerikten, yer sağlayıcı ve erişim sağlayıcı da sağladıkları içeriklerin hukuka aykırı olmalarından sorumlu değillerse de, İnternet Kanunu m. 9 uyarınca, içerik nedeniyle hakları ihlal edilen gerçek ve tüzel kişiler uyar-kaldır yöntemi ile içeriğin kaldırılmasını sağlayabilirler. Kanun 9. maddede kişilik haklarının ihlali halinde uyarı sisteminin uygulanmasını düzenlemiş olup fikri mülkiyet haklarına değinmemiştir. Bu durumda marka hakkı ihlalleri olması halinde bu hükme göre erişimin engellenebileceği tartışmalıdır.
d. SMK açısından sorumluluk rejimi
SMK, marka hakkının kapsamını ve ihlallere karşı hukuki yaptırımları düzenleyen temel kanundur. SMK’ya göre30;
“(2) Marka tescilinden doğan haklar münhasıran marka sahibine aittir. Marka sahibinin, izinsiz olarak yapılması hâlinde, aşağıda belirtilen fiillerin önlenmesini talep etme hakkı vardır:
a) Tescilli marka ile aynı olan herhangi bir işaretin, tescil kapsamına giren mal veya hizmetlerde kullanılması.
b) Tescilli marka ile aynı veya benzer olan ve tescilli markanın kapsadığı mal veya hizmetlerle aynı veya benzer mal veya hizmetleri kapsayan ve bu nedenle halk tarafından tescilli marka ile ilişkilendirilme ihtimali de dâhil karıştırılma ihtimali bulunan herhangi bir işaretin kullanılması.
c) Aynı, benzer veya farklı mal veya hizmetlerde olmasına bakılmaksızın, tescilli marka ile aynı veya benzer olan ve Türkiye’de ulaştığı tanınmışlık düzeyi nedeniyle markanın itibarından haksız bir yarar elde edecek veya itibarına zarar verecek veya ayırt edici karakterini zedeleyecek nitelikteki herhangi bir işaretin haklı bir sebep olmaksızın kullanılması.”
SMK madde 7/3-d ise marka teşkil eden işaretin internet ortamında ticari etki yaratacak biçimde haksız kullanımını özel olarak düzenlemiş ve işaretin bu şekilde kullanımının yukarıda bahsedilen fıkra hükmü uyarınca yasaklanabileceğini öngörmüştür. SMK madde 29’a göre bu şekilde kullanımlar marka hakkı sahibinin bilgisi dâhilinde olmadığı sürece marka hakkına tecavüz teşkil etmektedir.
B. Başvuru Yolları
1. Marka Hakkına Tecavüzün Tespiti, Durdurulması ve Önlenmesi Davaları
Marka üzerinde hak sahibi olan kişiye marka hakkının ihlaline karşı başvurabileceği marka hakkına tecavüz davası SMK’da öngörülmüştür. Eğer ki tecavüzün varlığının mahkeme kararı ile kabul edilmesi gerekiyor ise, tespit; süregelen bir tecavüz söz konusu ise, durdurma; tecavüzün gerçekleşme tehlikesi yüksek ise önleme davası açılmaktadır. Tecavüzün kaldırılması talebinin geniş yorumlanarak, ihlali gerçekleştiren unsura ilişkin ticaret unvanının, işletme adının veya alan adının terkini taleplerini de içinde barındırdığı kabul edilmelidir31.
SMK’da bir fiilin marka hakkına tecavüz sayılacağı durumlar sayılmıştır. Buna göre marka, SMK’da öngörülen marka sahibinin markanın kullanımını yasaklayabileceği şekillerde32 ve hak sahibinin izni olmaksızın kullanılıyor/kullanılmış ise tecavüzün gerçekleşmiş olacaktır. Markanın veya ayırt edilemeyecek kadar benzerinin marka sahibinin izni olmaksızın kullanılması suretiyle taklit edilmesi de tecavüz sayılmaktadır. Bir diğer tecavüz hali ise, markayı veya ayırt edilemeyecek kadar benzerini kullanarak markanın taklit edildiğini bildiği veya bilmesi gerektiği hâlde tecavüz yoluyla kullanılan markayı taşıyan ürünleri satmak, dağıtmak, başka bir şekilde ticaret alanına çıkarmak, ithal işlemine tabi tutmak, ihraç etmek, ticari amaçla elde bulundurmak veya bu ürüne dair sözleşme yapmak için öneride bulunmaktır. İlaveten, marka sahibi tarafından lisans yoluyla verilmiş hakları izinsiz genişletmek veya bu hakları üçüncü kişilere devretmek de marka hakkına tecavüz davasının konusu olabilecektir33.
2. Maddi ve Manevi Tazminat Davaları
Marka hakkına tecavüz eden fiiller, marka sahibinin ekonomik faaliyetlerini zedeleyebilecek, markanın ayırt edici özelliğini azaltabilecek ya da müşterilerin markaya olan güvenini sarsacak sonuçlar doğurabilecektir34. Bu nedenle ortaya çıkan zararın tazmini gerekecektir.
Markanın sahibine sağladığı haklar, üçüncü kişilere karşı marka tescilinin yayım tarihi itibarıyla hüküm ifade ettiği için, SMK’ ya göre hak sahibi, marka tescilinin ilan edilmesinden sonra marka sahibinin markanın kullanımını yasaklayabileceği fiillerin gerçekleşmesi halinde tazminat davası açmaya yetkilidir35. Sınai mülkiyet hakkına tecavüz edilmesi durumunda, hakka konu ürün veya hizmetlerin, tecavüz eden tarafından kötü şekilde kullanılması veya üretilmesi, bu şekilde üretilen ürünlerin temin edilmesi yahut uygun olmayan bir tarzda piyasaya sürülmesi sonucunda sınai mülkiyet hakkının itibarı zarara uğrarsa, bu nedenle de tazminat istenebilecektir36. Marka sahibinin uğradığı zarar, fiili kaybı ve yoksun kalınan kazancı da kapsayacaktır37.
Uygulamada reklam giderleri, tecavüze ilişkin delil tespiti giderleri, yargılama giderleri ve markanın itibarının iadesi için kamuoyuna yapılan ilan giderleri fiili zarar olarak istenmektedir38. Yoksun kalınan kar kapsamında ise; piyasaya etkin girilememesi nedeniyle üretilen ürünlerin satılamaması, yatırımların boşa gitmesi, istihdam edilen kişilere ödenen ücretler gibi talepler ileri sürülmektedir39.
İlaveten, kusurlu olarak markanın ayırt edici özelliğinin zedelenmesi, markaya olan güven ve saygınlık kaybı için de manevi tazminata hükmedilmesi istenebilecektir40.
3. İhtiyati Tedbir
SMK uyarınca dava açma hakkı olan kişilerin, ihtilafa konu fiilin ülke içinde kendi sınai mülkiyet haklarına tecavüz teşkil edecek şekilde gerçekleşmekte olduğunu veya gerçekleşmesi için ciddi ve etkin çalışmalar yapıldığını ispat ederek; verilecek hükmün etkinliğini temin etmek üzere, ihtiyati tedbire karar verilmesini mahkemeden isteme hakkı vardır. Bu durumda öngörülecek ihtiyati tedbir, dava konusu fiilin önlenmesi ve durdurulması; sınai mülkiyet hakkına tecavüz edilerek üretilen veya ithal edilen tecavüze konu ürünlere, bunların üretiminde münhasıran kullanılan vasıtalara ya da patenti verilmiş usulün icrasında kullanılan vasıtalara Türkiye sınırları içinde veya gümrük ve serbest liman veya bölge gibi alanlar dâhil, bulundukları her yerde el konulması ve bunların saklanması; herhangi bir zararın tazmini bakımından teminat verilmesi tedbirlerini kapsamalıdır41.
4. Diğer Başvuru Yolları
Genel çerçeve bu olmakla birlikte internet alanında yapılan ihlallere ilişkin farklı başvuru yolları da izlenmektedir. Bu noktada, İnternet Kanunu’na ve 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu42’na (“FSEK”) değinmek gerekir.
İnternet Kanunu’nun 9. maddesine göre, internet ortamında yapılan yayın içeriği nedeniyle kişilik haklarının ihlal edildiğini iddia eden gerçek ve tüzel kişiler ile kurum ve kuruluşlar, içerik sağlayıcısına, buna ulaşamaması hâlinde yer sağlayıcısına başvurarak uyarı yöntemi ile içeriğin yayından çıkarılmasını isteyebileceklerdir. Bununla birlikte, doğrudan sulh ceza hâkimine başvurarak içeriğe erişimin engellenmesini talep etme hakları da vardır. Marka hakkı doğrudan bir kişilik hakkı olarak düzenlenmemiş olsa dahi; tüzel kişi adı, ticaret unvanı, işletme adı, tabela, amblem, katalog, ticari marka gibi tüzel kişiye ait olabilen ve ayırt edicilik niteliği bulunan bütün unsurların tüzel kişinin kişilik hakları arasında sayılması gerekmektedir. Medeni Kanun’da nelerin kişilik hakkı sayılacağı düzenlenmemiştir. Gelişen teknoloji ile birlikte kişilik hakkı ihlallerinin yeni görünümleri ortaya çıkmış, böylece kişilik haklarının sınırları genişlemiş ve marka hakkı da tüzel kişilere özgü bir kişilik hakkı haline gelmiştir. Nitekim Yargıtay’ın bu yönde vermiş olduğu emsal kararlar da bulunmaktadır43.
FSEK ek madde 4, ihtiyati tedbirler konusunda geniş bir uygulama alanına sahip bir maddedir44. FSEK’in bu maddesinde, eser nüshaları üzerinde bulunan veya eserin topluma sunulması sırasında görülen bilgilerin ve bu bilgileri temsil eden sayıların veya kodların yetkisiz olarak ortadan kaldırılamayacağı ve değiştirilemeyeceği düzenlenmiştir. Bu bilgiler yetkisiz olarak değiştirilen veya ortadan kaldırılan eserlerin asılları veya kopyaları dağıtılamayacak, dağıtılmak üzere ithal edilemeyecek, yayınlanamayacak veya topluma iletilemeyecektir.
Daha da önemlisi hükme göre, dijital iletim de dâhil olmak üzere işaret, ses ve/veya görüntü nakline yarayan araçlarla servis ve bilgi içerik sağlayıcılar tarafından eser sahipleri ile bağlantılı hak sahiplerinin haklarının ihlâli halinde, hak sahiplerinin başvuruları üzerine ihlâle konu eserler içerikten çıkarılacaktır. Bunun için öncelikle hak sahibi kişinin bilgi içerik sağlayıcısına başvurarak üç gün içinde ihlâlin durdurulmasını istemesi gerekmektedir. Eğer ki başvuruya rağmen ihlal devam ediyorsa; Cumhuriyet savcısına yapılan başvuru üzerine, üç gün içinde servis sağlayıcıdan ihlâle devam eden bilgi içerik sağlayıcısına verilen hizmetin durdurulması istenecektir.
FSEK ek madde 4’te öngörülen “uyar-kaldır” yönteminin markalar bakımından uygulanıp uygulanmayacağına dair SMK’da bir düzenleme bulunmamaktadır. YHGK’nın “Gitti Gidiyor kararı”nda45 556 Sayılı KHK’46da sayılan marka hakkına tecavüz fiillerine iştirak edenlere karşı doğrudan dava açılarak içeriğin kaldırılması tartışılmıştır. Burada iştirak edenlerin sorumluluğuna ancak kusurlu olmaları halinde gidilebilecektir. İnternet ortamında yapılan ihlallerde kusurdan bahsedebilmek için uyarıya rağmen içeriğin kaldırılmamış olması gerekir. Ancak YHGK bu kararında tecavüzün tespiti, önlenmesi ve tecavüz sonuçlarının ortadan kaldırılmasına ilişkin dava dilekçesinin ihtarname yerine geçeceğini öngörmüştür. Bu durumda ihtara rağmen içeriğin kaldırılmaması sonucu kusur şartı gerçekleşmiş olacaktır.
V. SONUÇ
Marka hakkının maddi bir değeri olmasının yanında, ticari hayatta temsil ettiği itibar ve saygınlık gereği de hukuka aykırı olarak kullanılması halinde ciddi zararlar meydana gelmektedir. İnternetin gelişmesi ile birlikte, çeşitli şekillerde gerçekleştirilen marka hakkı ihlalleri de büyük ölçüde yaygınlaşmıştır. Bu doğrultuda çeşitli yasal düzenlemeler yapılarak genel olarak ve internet özelinde marka hakkı sıkı bir koruma altına alınmıştır.
Makalemizde söz konusu ihlallerin en yaygın ve sık görülen biçimleri üzerinde durulmuş olup, internet üzerinden gerçekleştirilen marka hakkına yönelik saldırılara karşı öngörülen yasal düzenlemeler açıklanmıştır. Görüldüğü üzere konuya ilişkin birçok yasal düzenleme mevcuttur ve hak sahibine bu anlamda çeşitli koruma yollarına başvuru hakkı tanınmıştır. Ancak önemle belirtmek gerekir ki, internette gerçekleşen marka hakkı ihlalleri çok farklı şekillerde ortaya çıkabilmekte ve gün geçtikçe bu ihlallerin niteliği de değişmektedir. Bu nedenle, her somut olayın niteliğine göre değerlendirme yapılması gerektiği göz önünde bulundurulmalıdır.
KAYNAKÇA
Eser Rüzgar, Marka Hakkının İnternet Reklamcılığı Yoluyla İhlali ve Sorumluluk Rejimi, On İki Levha Yayıncılık, İstanbul 2013.
Emrehan İnal/Başak Baysal, Reklam Hukuku ve Uygulaması, On İki Levha Yayıncılık, İstanbul 2008.
Hamdi Yasaman/Sıtkı Anlam Altay/ Tolga Ayoğlu/ Fülurya Yusufoğlu/ Sinan Yüksel, Marka Hukuku 556 Sayılı KHK Şerhi, C.1, Vedat Kitapçılık, İstanbul 2004.
Hasibe Işıklı, İnternet Alan İsimleri Sistemi Markalar ve Alan İsimleri Arasındaki İlişki, Ankara 2001, (Erişim Tarihi: 01.10.2017) http://www.bilgitoplumu.gov.tr/wpcontent/uploads/2014/04/HasibeIsikli-Internet_Alan_Isimleri.pdf.
Murat Volkan Dülger/Yasin Beceni, Türkiye’de İnternet Sitelerinin Erişiminin Engellenmesi Konusunda Farklı Hukuk Disiplinleri Açısından Değerlendirilmeler, TÜSİAD Mart 2011 Raporu, İstanbul 2011.
Sefer Oğuz, İnternet Alana Adı Haklarının Korunması, Seçkin Yayıncılık, Ankara 2011.
Tamer Soysal, İnternet Servis Sağlayıcılarının Hukuki Sorumlulukları, Türkiye Barolar Birliği Dergisi, Kasım/Aralık sayısı, Ankara 2005.
Uğur Çolak, Türk Marka Hukuku, On İki Levha Yayıncılık, İstanbul 2012.
Zeynep Kandemir, “Vuitton–Google Kararı”, Fikri Mülkiyet Hukuku Yıllığı 2010, On İki Levha Yayıncılık, İstanbul 2011.
DİPNOT
1 Eser Rüzgar, Marka Hakkının İnternet Reklamcılığı Yoluyla İhlali ve Sorumluluk Rejimi, On İki Levha Yayıncılık, İstanbul 2013, s.150.
2 Zeynep Kandemir, “Vuitton–Google Kararı”, Fikri Mülkiyet Hukuku Yıllığı 2010, On İki Levha Yayıncılık, İstanbul 2011, s.317.
3 Emrehan İnal/Başak Baysal, Reklam Hukuku ve Uygulaması, On İki Levha Yayıncılık, İstanbul 2008, s. 103.
4 10.01.2017 tarih, 29944 sayılı Resmi Gazete (RG).
5 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu (SMK) m.7/3.
6 Sefer Oğuz, İnternet Alan Adı Haklarının Korunması, Seçkin Yayıncılık, Ankara 2011, s.289.
7 SMK m.7/3.
8 23.10.2014 tarih, 29166 sayılı RG.
9 E-Ticaret Kanunu, m. 2/ç, “Hizmet sağlayıcı: Elektronik ticaret faaliyetinde bulunan gerçek ya da tüzel kişiler”.
10 E-Ticaret Kanunu m.8.
11 Hasibe Işıklı, İnternet Alan İsimleri Sistemi Markalar ve Alan İsimleri Arasındaki İlişki, Ankara 2001, s.10. (Erişim Tarihi: 01.10.2017) http://www. bilgitoplumu.gov.tr/wp-content/uploads/2014/04/ HasibeIsikli-Internet_Alan_Isimleri.pdf
12 SMK m.5/1.
13 Detaylı bilgi için bkz. makalemizin “IV/B/a” başlığı.
14 Rüzgar, s.120-121, “…internet alanında altyapı veya herhangi bir şekilde hizmet sunan tüzel veya gerçek kişileri genel olarak ‘servis sağlayıcı’ olarak niteleyeceğiz…Erişim, yer veya içerik sağlayıcılar ise, internet servis sağlayıcı başlığı altında birer alt başlık konumundadır.”
15 Tamer Soysal, İnternet Servis Sağlayıcılarının Hukuki Sorumlulukları, Türkiye Barolar Birliği Dergisi Kasım/Aralık sayısı, Ankara 2005, s. 311.
16 23.05.2007 tarih, 26530 sayılı RG, İnternet Kanunu m. 2/1.
17 İnternet Kanunu m.2/1.
18 14.02.2011 tarih, 27846 sayılı RG.
19 E TTK m.54/2.
20 TTK m.55.
21 TTK m.58/4.
22 E-Ticaret Kanunu, m.2/1.
23 E-Ticaret Kanunu, m.10/1.
24 E-Ticaret Kanunu, m.9/1 ve Elektronik Ticarette Hizmet Sağlayıcı ve Aracı Hizmet Sağlayıcı Hakkında Yönetmelik, 26.08.2015 tarih, 29457 sayılı RG, m.6/4.
25 Detaylı bilgi için bkz. makalemizin “II./B. İstenmeyen Seri E-Mail’ler (Spamming)” başlığı.
26 İnternet Kanunu m.4.
27 İnternet Kanunu m.8, 8/A, 9.
28 İnternet Kanunu m.5.
29 İnternet Kanunu m.6.
30 SMK m.7/2.
31 Hamdi Yasaman/Sıtkı Anlam Altay/ Tolga Ayoğlu/ Fülurya Yusufoğlu/Sinan Yüksel, Marka Hukuku 556 Sayılı KHK Şerhi, C.1, Vedat Kitapçılık, İstanbul 2004, s. 1124.
32 SMK m.7.
33 SMK m.29.
34 Rüzgar, s.281-282.
35 SMK m.7/4.
36 SMK m.150/2.
37 SMK m.151/1.
38 Rüzgar, s.284.
39 Uğur Çolak, Türk Marka Hukuku, On İki Levha Yayıncılık, İstanbul 2012, s. 759.
40 Yasaman/Altay/Ayoğlu/Yusufoğlu/ Yüksel, s. 1133.
41 SMK m.159.
42 13.12.1951 tarih, 7981 sayılı RG.
43 Yargıtay 4. H.D., 24.09.2001 tarih, 2001/4164 E., 2001/8421 K. sayılı karar.
44 Murat Volkan Dülger/Yasin Beceni, Türkiye’de İnternet Sitelerinin Erişiminin Engellenmesi Konusunda Farklı Hukuki Disiplinleri Açısından Değerlendirilmesi, TÜSİAD Mart 2011 Raporu, İstanbul 2011, s.55.
45 YHGK, 15.01.2014, 2013/11-1138 E., 2014/16 K.
46 556 sayılı KHK m.61/(a), (c), (e), Bu konu artık, 10 Ocak 2017 tarihinde yürürlüğe giren SMK ile düzenlenmektedir.







