ÖZET
Günümüzde küreselleşen dünyada ülkeler arasındaki ticaret hacmi büyük değerlere ulaşmıştır. Ülkeler arası mal alım satımı yapanların dış ticaret sürecinde kullanmış oldukları uluslararası teslim şekillerini düzenleyen INCOTERMS1 dış ticaret terminolojisinde oldukça önemlidir. Zira INCOTERMS kuralları, satıcının malını teslim edeceği yeri ve teslim sürecine kadar olan sorumluluklarını düzenleyerek, bu kapsamda hazırlanan alım satım sözleşmeleri içerisinde önemli bir yer tutmaktadır. Dahası INCOTERMS, gönderilen malın, alıcının işyerine teslim edilmesine kadar olan süreçteki masraf ve risklerini de içerisinde barındıran bütünsel bir yapıdır. Free Carrier (“FCA”) ve Carriage and Insurance Paid To (“CIP”) teslim yöntemleri, 2010’da yayınlanan INCOTERMS kapsamında yer almaktadır. FCA ve CIP teslim yöntemleri karşılaştırıldığında birtakım önemli farklılıkların ortaya çıktığı ve bu farklılıkların satım sözleşmesinin taraflarının üstlendiği yükümlülükler çerçevesinde oluştuğu değerlendirilmektedir. Bu bağlamda, iki teslim yöntemi arasında fark teşkil eden en önemli hususlardan biri, CIP’de satıcının sigorta ve navlun yükümlülüklerini yerine getirerek malın alıcıya gönderilmesini sağlamakla yükümlü olmasıdır.
I. GiRiŞ
Incoterms2 uluslararası satımlarda malların sevk ve teslimine ilişkin hususların düzenlenmesine dair kuralları ifade etmektedir. Taraflar sözleşmelerinde INCOTERMS’lerden birine atıf yapmak suretiyle satım konusu malın teslim şeklini, malla ilgili risk ve masrafların hangi tarafa ait olacağını, hasar, risk ve masrafların hangi andan itibaren bir taraftan diğerine intikal edeceğini belirlemiş olurlar. 2010’da yayınlanmış olan kurallar kapsamında INCOTERMS’ler ikili bir ayrıma tabi tutulmaktadır. Buna göre, (i) tüm taşıma türlerini kapsayan kuralları içeren klozlar ve (ii) deniz ve iç su taşımalarına özgü kuralları içeren klozlar ayrımı yapılmaktadır. INCOTERMS 2010 bünyesinde yer alan klozların sayısı 11 olup, bu makalenin esas inceleme konusunu oluşturan iki teslim şeklinden biri olan FCA, ana taşıma ödenmemiş olarak, belirtilen yerde malların taşıyıcıya3 teslimini ifade etmektedir. Diğer bir teslim yöntemi olan CIP ise, taşıma ve sigorta ödenmiş olarak teslim anlamına gelmektedir. FCA ve CIP, denizyolu, karayolu, havayolu, demiryolu veya çok vasıtalı taşımalar için kullanılabilen teslim şekilleridir4.
II. GENEL OLARAK INCOTERMS’ÜN AMACI VE KAPSAMI
Dış ticarette satıcı ve alıcı arasında müzakerelere konu olan en önemli konu başlıkları ürün, fiyat, miktar ve ödemedir. Fiyat başlığı, içinde birçok alt başlığı barındırmaktadır. Bunlardan biri “teslim”dir. Taraflar arasında önem arz eden ve uzun zaman alacak şekilde ele alınan bu konu başlıkları ICC’nin yayınladığı INCOTERMS kuralları aracılığıyla kolay bir şekilde sonuca ulaşmakta ve sözleşmelerde düzenlenmektedir. INCOTERMS, milletlerarası ticaret hukukunda geçerli olan irade özerkliği ilkesi çerçevesinde, malın teslimi ile ilgili olarak dış ticaret alanında en yaygın kullanılan terimlerin yorumunu yapmak, bunun için birtakım uluslararası kurallar oluşturmak ve böylece bu tür terimlerin dış ticaret yapan kişilerce farklı yorumlanmalarının önüne geçmeyi amaçlamaktadır. INCOTERMS kısaca, “uluslararası ticarette alıcı ve satıcı arasındaki hak ve yükümlülükleri belirleyen uluslararası standart kurallar bütünü” olarak açıklanabilir. Ancak belirtmek gerekir ki, uluslararası ticarette kullanılıyor oluşu INCOTERMS’ün iç ticarette kullanılabilmesine engel teşkil etmemektedir. INCOTERMS, malların teslimi ve teslim şekli, riskin geçişi, ithalat ve ihracat işlemlerinin kim tarafından yapılacağı, masrafların paylaşımı, malların ayırt edilmesi ve taşımaya uygun hale getirilmesi ve belgelere ilişkin yükümlülükleri düzenlemektedir. Ayrıca, INCOTERMS sadece fiziki varlığı olan malların ticaretinde uygulanabilmektedir. Bilgisayar yazılımı gibi fikri mülkiyet konusu olan mallar fiziki varlığa sahip olmadan satıma konu olmuş ise bu satım INCOTERMS kurallarının kapsamı dışında kalacaktır5. Sözleşme hazırlanırken INCOTERMS’ün kapsamı içerisinde olan hususların yanında kapsamı dışı hususların da bilinmesi oldukça önemlidir. Kapsam dışı alanlar; sözleşmenin ihlaline karşı yapılacak başvuru yolları, sözleşmenin ifasına ilişkin diğer konular, malların mülkiyetinin alıcıdan satıcıya nasıl aktarılacağı, ödeme ve ödeme yöntemleri ve sigorta olarak ifade edilebilir6.
Satım sözleşmesinin tarafları, INCOTERMS’ü kullanarak sözleşmenin hazırlığı aşamasında ve daha sonra ortaya çıkma ihtimali bulunan (i) gümrük işlemlerini hangi tarafın yapacağı, (ii) malların teslim edileceği yer, (iii) dış ticarete konu olan malların satıcının ülkesinden alıcının ülkesine taşınması için yapılacak olan ana taşıma sözleşmesinde taşıma ücretini kimin ödeyeceği, (iv) malları sigorta ettirme ve sigorta primini ödeme yükümlülüğü, (v) teslim anına kadar olan masraflardan sorumluluk ve (vi) teslim anına kadar olan süreçte meydana gelen hasar ve zarar problemi gibi birtakım hukuki sorunlara çözüm bulmaktadır7.
III. GENEL OLARAK FCA VE CIP
A. Genel Olarak FCA
FCA terimi, her taşımacılık türüne uygun bir teslim şekli olup, satıcının malları kendi işyerinde veya tayin edilen başka bir yerde, alıcının görevlendirdiği taşıyıcıya veyahut başka bir kişiye teslim etmesini ve bu noktada, hasar ve zarar riskinin alıcıya geçmesini ifade eder8. Bu anlamda, teslim şeklinin adının “taşıyıcıya masrafsız” olması, satıcının malı taşıyıcıya teslim etmesinden ve ana taşıma masrafına alıcının katlanmasından kaynaklanmaktadır. Bu teslim yönteminde, malların gümrük çıkış işlemleri tamamlanmış olarak alıcı tarafından belirtilen taşıyıcıya, belirtilen yerde teslim edilmesiyle birlikte, satıcının teslim yükümlülüğünü yerine getirilmiş olmaktadır. Eğer alıcı tarafından teslim için belirli bir nokta belirtilmemişse, bu durumda satıcı, daha önce sınırları belirlenmiş bir alan içinde veya yerde malları taşıyıcıya devredeceği noktayı kendisi seçebilir. Ticari uygulamaya göre, demiryolu ve havayolu taşımacılığı gibi, taşıyıcı ile taşıma sözleşmesinin yapılabilmesi için satıcının yardımının gerektiği durumlarda satıcı risk ve masrafları alıcıya ait olmak üzere kendisi harekete geçebilir9.
B. Genel Olarak CIP
CIP de FCA gibi her çeşit taşımada kullanılabilen, satıcının malları taşıyıcıya bırakmasıyla alıcılara dönük teslimat sorumluluklarını gerçekleştirdiği, fakat malın varış noktasına ulaşmasına dek taşıma giderini ödediği teslim türüdür. CIP teslim yönteminde satıcı kendi seçtiği bir taşıyıcı ile taşıma sözleşmesi yapar ve malları teslim eder. Satıcı taşıma masraflarını öder ve taşıma sırasındaki hasar ve riskler için taşıma sigortası yapar. Satıcı teslim yükümlülüğünü mallar varma yerine ulaştığında değil, malları taşıyıcıya teslim ettiğinde yerine getirmiş olur10. Satıcı sadece ihracat için uygulandığı ölçüde gümrüklemeyi yapar ancak ithalat gümrüklemesine ilişkin herhangi bir yükümlülüğü yoktur. CIP’ye göre sigorta yapma yükümlülüğü de satıcıda olmakla birlikte, bu yükümlülüğün kapsamı minimum düzeydedir. CIP teriminin yanına yazılacak olan yer adı, satıcı tarafından yapılan sigortanın hangi noktaya kadar ödenmiş olduğunu gösterir.
IV. FCA ve CIP’nin FARKLARI VE UYGULAMASI
FCA teslim yöntemi, satım sözleşmesi kapsamında bir malın taşınması için başvurulabilecek denizyolu, karayolu, havayolu, demiryolu veya çok vasıtalı taşımalar gibi her türlü taşıma yöntemi için kullanılabilir. Bu teslim yönteminde satıcının malları teslim edeceği kişi, alıcı tarafından sağlanmış olan taşıyıcı veya başka bir kişidir. Satıcı bu kişilere söz konusu malları kendi işyerinde veya belirlenen başka bir yerde teslim edecektir. Malların alıcının sağladığı taşıyıcıya teslim edilmesi ile birlikte mallara ilişkin hasar ve zarar alıcıya geçer. Diğer bir teslim yöntemi olan CIP de FCA’ya benzer olarak her türlü taşıma için kullanılabilir. Ancak, FCA’dan farklı olarak CIP’de satıcı kendi seçtiği bir taşıyıcı ile taşıma sözleşmesi yapar ve malları bu taşıyıcıya teslim eder. Satıcı taşıma masraflarını ödeyerek, taşıma sırasındaki hasar ve riskler için taşıma sigortası yapar. Satıcı teslim yükümlülüğünü mallar varma yerine ulaştığında değil, malları taşıyıcıya teslim ettiğinde yerine getirmiş olur. Bu kapsamda, malların ilk taşıyıcının gözetimine devredildiği andan itibaren satıcı risk ve masraflardan kurtulur. Bu andan itibaren navlun ve sigorta primi dışında, malla ilgili tüm masraf ve riskler alıcıya aittir.
FCA’nın uygulandığı satım sözleşmelerinde satıcı sadece ihracat için uygulandığı ölçüde gümrüklemeyi yapar, ithalat gümrüklemesine ilişkin olarak herhangi bir yükümlülüğü yoktur. FCA teslim türünde satıcının yükümlülüğünde olan hususlar, kontrol/ambalaj, çıkış için gümrük işlemleri ve resmi izinlerdir. Yükleme, navlun, boşaltma ve varışta gerçekleştirilecek olan gümrük işlemleri ve alınacak resmi izinler ise alıcının yükümlülüğündedir. FCA kapsamında sigorta yükümlülüğü tek bir tarafa atfedilebilecek bir yükümlülük olmayıp, tarafların sözleşmede kararlaştırılabilecekleri bir husustur11. CIP teslim yönteminde de satıcı sadece malların ihracatı için gümrüklemeyi yapar ancak alıcının ithalat için gümrüklemeye ilişkin herhangi bir yükümlülüğü yoktur. CIP’nin kararlaştırılmış olduğu sözleşmelerde, kontrol/ ambalaj ve çıkış için gümrük işlemleri/resmi izinler satıcının yükümlülükleridir. FCA’dan farklı olarak teslim edilecek malların yüklenmesi satıcının yükümlülükleri olup, bu teslim türünü FCA’dan ayıran en önemli yükümlülükler olan navlun ve sigorta yükümlülükleri de satıcıya aittir. Navlun kapsamında, taşıma sözleşmesi uyarınca satıcıya ait olmayan genel masrafları alıcı öder. CIP’de yaptırılacak olan sigortanın satış sözleşmesindeki bedelin minimum %110’u kadar yapılması gerekmektedir. CIP teslim türünde alıcının yükümlülüğünde olan hususlar, malların boşaltılması ve varıştaki gümrük işlemleri/resmi izinler olarak düzenlenmiştir. Taşıma sözleşmesi uyarınca satıcıya ait olmayan boşaltma masraflarını alıcı ödeyecektir12.
Satım sözleşmesinin tarafı olan alıcının yükümlülükleri, FCA ve CIP teslim yöntemlerinin tercih edilmiş olduğu satım sözleşmelerinde büyük farklılıklar arz etmemektedir. Her iki teslim yöntemi açısından da alıcının esas borcu, teslim edilecek olan malın bedelini satış sözleşmesinde belirtildiği şekilde ödemektir. Ayrıca, risk ve masrafları kendisine ait olmak üzere gerekli ithalat iznini ya da diğer resmi yetki belgelerini almak; malların ithalatı için gerekli bütün gümrük işlemleriyle birlikte, eğer gerekli ise, bu malların bir başka ülkeden transit geçişini sağlayacak işlemleri alıcı tamamlamak zorundadır13. FCA kapsamında satıcının taşıma sözleşmesi yapma yükümlülüğü olmadığından, alıcı tarafından talep edilirse ya da bu bir ticari teamül olup, alıcı makul süresi içerisinde aksi yönde bir talimat vermemişse; satıcı, risk ve masrafları alıcıya ait olmak üzere normal koşullarda bir taşıma sözleşmesi akdedebilir14. CIP teslim yönteminde de alıcı, esaslı yükümlülüğü olan mal bedelini, satış sözleşmesinde belirtildiği şekilde öder. Alıcı, ithalat için gümrük belgelerini düzenleyerek gümrük işlemlerini tamamlamak zorundadır. Gümrük vergilerini ödeyerek varış limanında boşaltma masraflarını ve liman ücretlerini de ödemek suretiyle gecikmeksizin malını boşaltır. Teslim anından sonra navlun ve sigorta primi dışındaki meydana gelen bütün masraflar malın alıcısı tarafından karşılanır15.
FCA teslim yönteminde alıcının ve satıcının yükümlülüklerinin açıklanmasından sonra, uygulamasına ilişkin daha detaylı açıklama yapmak gerekirse, bu teslim yönteminde öncelikle, satıcı tarafından teslim edilecek olan mallar gümrükten geçirilerek, alıcı tarafından belirlenen taşıyıcıya, belirlenen yerde teslim edilecektir. Malların teslimi ile satıcının teslim yükümlülüğü son bulacaktır. Bu noktada alıcı tarafından kesin bir teslim yeri belirtilmemiş ise satıcı teslim yerini belirleyebilecektir. Belirlenen yer satıcının işyeri ise satıcı alıcının gönderdiği araca yüklemeyi yapar. Belirlenen yer başka bir yer ise satıcı malı o yere kadar getirir ve alıcının tasarrufuna bırakır. Malların teslim alınmamasından veya geç teslim alınmasından alıcı sorumlu olacaktır. Ancak belirtmek gerekir ki taraflar teslimat noktasını mümkün olduğu kadar net biçimde belirlemelidirler zira bu teslim yerihasarın alıcıya geçeceği yer olacaktır. Satıcının malları ve faturayı ya da ona eşdeğer bir elektronik mesajı, satış sözleşmesi uyarınca sağlamak ve yine sözleşme uyarınca gerekli görülen başka herhangi bir belge var ise bu belgeleri de hazır bulundurmakla yükümlüdür. Ticari uygulamalar taşıyıcı ile sözleşme yapılabilmesi için satıcının yardımını gerektirirse (örneğin demir ve hava yolu taşımacılığında) satıcı riziko ve masraflar alıcıya ait olmak üzere hareket edebilir. Eğer alıcı malı belirli bir şahsa, örneğin kendisi bizzat taşıyıcı olmayan ancak taşıma hizmetleri sağlayan birine teslim etmesi yönünde satıcıya bir talimatta bulmuşsa, mallar bu şahsın eline geçtiği andan itibaren satıcı mal teslim yükümlülüğünü yerine getirmiş sayılacaktır. Yukarıda da bahsedildiği gibi teslim yeri hasarın intikali açısından önem arz ettiğinden, sözleşmede FCA’nın uygulanacak olması durumunda malların teslim yerinin, klozun yanına ek olarak yazılmasında fayda vardır. Bu kapsamda, malların FCA teriminin yanında yazılan yere teslim edilmesinden itibaren navlun, risk ve tüm masraflar alıcının yükümlülüğünde olacaktır. Mallar taşıyıcıya satıcının işyerinde teslim edildiğinde, nakliye senedinde, gönderen olarak satıcının adının yazması gerekirken, satıcının işyeri dışında bir yer kararlaştırıldığında ise satıcı kendi taşıma aracında malı boşaltmaya hazır bir biçimde taşıyıcıya teslim edecek ve bu durumda nakliye senedinde gönderen olarak alıcının adı yazılı olacaktır16.
Teslim yöntemi olarak CIP’nin kararlaştırılmış olduğu satım sözleşmelerinde, öncelikle satıcı, teslim hazır olan malların teslim edilmesi için, kendi seçtiği bir taşıyıcı ile taşıma sözleşmesi yapacak ve malların alıcıya teslim edilmesini bu şekilde sağlayacaktır. Bu kapsamda, satıcının teslim yükümlülüğü malların taşıyıcıya teslim edildiği anda yerine getirilmiş olacaktır. Malların taşıcıya teslimi hususunda, satıcının taşıma masraflarını ödemesi ve ilaveten taşıma sırasındaki hasar ve riskler için taşıma sigortası yapma yükümlülüğünü de yerine getirmesi gerekmektedir. Burada satıcının yaptırmakla yükümlü olduğu sigorta minimum koruma sağlayan dar kapsamlı bir sigortadır, alıcının daha geniş bir sigorta korumasından yararlanmak istemesi durumunda, ilave masrafı kendisine ait olmak üzere bunu satıcıdan talep edebilecek veya kendisi ayrıca sigorta yaptırabilecektir. Özetlemek gerekirse CIP’de satıcı riskleri, yükleme giderlerini, navlunu ve sigorta primini üstlenerek malın yüklemenin yapılacağı yere getirilmesini sağlar. Bu yükümlülüklerinin yerine getirilmesinden sonra, satıcı malın kararlaştırılan yer ve tarihte yüklemesinin yapılmış olduğunu alıcılara haber verir. Sigorta primlerini ödemek vasıtasıyla satıcılar yükledikleri malları türüne uygun biçimde sigortasıyla sigortalatır. Malların yüklenmesinin ardından sigorta primleri ve navlunlar haricindeki masraflar ve riskler alıcılara geçmektedir.
V. SONUÇ
FCA ve CIP, denizyolu, karayolu, havayolu, demiryolu veya çok vasıtalı taşımalar için kullanılabilen teslim şekilleridir. Söz konusu iki teslim yöntemi açısından da önemli olan hususlardan biri, satıcının teslim yükümlülüğünün hangi anda sona erdiği ve hasarın ne zamansatıcıdan alıcıya intikal ettiğidir. FCA’da satıcının teslim yükümlülüğü, ihracatla alakalı gümrük faaliyetleri tamamlanmış olan malların sözleşmede kararlaştırılan noktada, alıcıya teslim edilmesiyle sona ermektedir. Malların kararlaştırılan yerde alıcıya teslim edilmesi ile masraf ve riskler satıcıdan alıcıya geçmektedir. CIP’de ise satıcı teslim yükümlülüğünü mallar varma yerine ulaştığında değil, malları taşıyıcıya teslim ettiğinde yerine getirmiş sayılacaktır. FCA kapsamında, satıcının taşıma sözleşmesi akdetme veya sigorta yapma gibi yükümlülükleri bulunmamaktadır; bunula birlikte, CIP’nin tercih edildiği durumlarda malların varış noktasına taşınması, satıcının kendi seçtiği bir taşıyıcı ile taşıma sözleşmesi yapması ile gerçekleştirilecektir. CIP’de, FCA’dan farklı olarak, teslim edilecek malların yüklenmesi satıcının yükümlülükleri olup, bu teslim türünü diğer INCOTERMS’lerden ayıran en önemli yükümlülükler olan navlun ve sigorta yükümlülükleri de satıcıya aittir.
Bir satım sözleşmesinde teslim yöntemi olarak hangi INCOTERMS’ün tercih edileceği konusunda çoğunlukla belirleyici olan husus tarafların yükümlülükleridir. Yukarıda anlatılanlar ışığında, FCA’nın satıcının yükümlülüklerinin en az olduğu INCOTERMS’lerden birisi olduğu değerlendirilmektedir. Bu bağlamda alıcının yükümlülüğünde olan edimlerin sayısı CIP’ye göre daha fazladır. CIP’de satıcının navlunu ve sigorta primlerini ödemesi gerektiğinden, alıcının üstleneceği risk, hasar ve zarar en aza indirgenmiş olmaktadır. Sonuç olarak, işin niteliğine ve tarafların iradelerine uygun olarak, taraflar akdedecekleri satım sözleşmelerine konu malların teslimi için INCOTERMS’leri kullanarak teslim, hasar, sigorta ve ödeme gibi mali ve ticari yükümlülüklerini düzenleyebileceklerdir.
KAYNAKÇA
Abdurrahman Özalp, ICC INCOTERMS 2010, C. 1, Legal Yayıncılık, UTTDER 2012
Ferudun Kaya, Uluslararası Ticaret İşlemleri ve Muhasebesi, Beta Yayınları, 2. Bası, İstanbul 2015
Hale Ezel, Uluslararası Ticarette Teslim Şekilleri (Incoterms), Yüksek Lisans Tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İzmir 2013 ICC Guide to INCOTERMS 2010, ICC Services Publications, 2011
Mustafa Doğan, Incoterms 2010 Kurallarına Göre Hasarın İntikali, TAAD, Yıl:6, Sayı:23 Ekim 2015
Nuray Ekşi, Milletlerarası Ticaret Hukuku, Beta Yayınları, İstanbul 2010
Zeliha Günay Taşçı, INCOTERMS 2010 ile 2000 Broşürleri Arasındaki Farkların İncelenmesi, Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Ticaret Üniversitesi Dış Ticaret Enstitüsü, İstanbul 2017
DİPNOT
1 INCOTERMS, “International Commercial Terms” ifadesinin kısaltmasını ifade etmektedir.
2 Dış ticarette kullanılan INCOTERMS kuralları, Milletlerarası Ticaret Odası (“ICC”) tarafından ilk defa 1936 yılında oluşturulmuş ve bu tarihte de yürürlüğe girmiştir. Zamanla ulaşımdaki ve teknolojideki gelişmelerle birlikte, 1936 yılında oluşturan INCOTERMS kuralları ilk kez 1953 yılında değiştirilmiş ve benzer gerekçelerle INCOTERMS sırasıyla 1967, 1976, 1980, 1990, 2000 ve 2010 yıllarında değişikliklere uğramıştır. Tarihsel sürece baktığımızda bu kurallar her on senede bir revize edildiği görülmektedir. 1 Ocak 2011 tarihinden itibaren INCOTERMS 2010 kuralları kullanılmaktadır.
3 Taşıyıcı, kendisiyle taşıma sözleşmesi akdedilen tarafı ifade eder.
4 Nuray Ekşi, Milletlerarası Ticaret Hukuku, Beta Yayınları, İstanbul 2010, s. 184-185.
5 Ekşi, s. 184-185.
6 Ekşi, s. 184-185.
7 Ekşi, s. 184-185.
8 FCA hakkında bilgi için bkz.ICC Guide o INCOTERMS 2010, ICC Services Publications, 2011, s. 98-109.
9 Ferudun Kaya, Uluslararası Ticaret İşlemleri ve Muhasebesi, Beta Yayınları, 2. Bası, İstanbul 2015, s. 74.
10 Abdurrahman Özalp, ICC INCOTERMS 2010, C. 1, Legal Yayıncılık, UTTDER 2012, s.8.
11 Özalp, s.7.
12 Özalp, s.8.
13 Zeliha Günay Taşçı, INCOTERMS 2010 ile 2000 Broşürleri Arasındaki Farkların İncelenmesi, Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Ticaret Üniversitesi Dış Ticaret Enstitüsü, İstanbul 2017, s. 38
14 Mustafa Doğan, Incoterms 2010 Kurallarına Göre Hasarın İntikali, TAAD, Yıl:6, Sayı:23 Ekim 2015, s. 237.
15 Taşçı, s. 59.
16 Hale Ezel, Uluslararası Ticarette Teslim Şekilleri (Incoterms), Yüksek Lisans Tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İzmir 2013, s. 43.
