ÖZET
Gelişen dünyada enerji ihtiyacının hızlı artışı yenilenebilir enerji kaynaklarının önemini ve bu kaynaklara yönelimi tetiklemiştir. Fakat yenilenebilir enerji kaynaklarının çoğunun kullanılabilir enerjiye dönüşümün masraflı olması, bu kaynakların kullanımının yaygınlaşmasına cevaz vermemektedir. Bu bakımdan yenilenebilir enerjinin kooperatifler bünyesinde tüketilebilir enerjiye çevrilmesi söz konusu süreci kolaylaştırmakta ve maliyetleri düşürmekte olduğundan son derece avantajlıdır. Mezkûr avantajlarına istinaden ülkemizde de yenilenebilir enerji üretim kooperatiflerine lisanssız elektrik üretimi faaliyeti gösterme, tüketim birleştirmesinden istifade etme, kurumlar vergisinden muaf tutulma ve risturn istisnası gibi birtakım imtiyazlar sağlanmıştır. İşbu makalede yenilenebilir enerji üretim kooperatifleri, genel olarak kooperatifleri ve yenilenebilir enerji kaynaklarını da içine alan bir çalışmayla incelenmiştir.
I. GİRİŞ
Gelişmiş birçok ülkede kamu ve özel sektörün yanında üçüncü sektör olarak tanımlanan kooperatifler, kendi kendine yetebilen ve kendi sorumluluklarını üstlenen ekonomik toplumsal dayanışma örgütleri olarak ortaya çıkmıştır. Sosyoekonomik alandaki boşluğu büyük ölçüde dolduran kooperatif yapılanmaları, hâlihazırda eğitim, sağlık ve enerji gibi ekonominin hemen her sektöründe faaliyet göstermektedirler1.
Enerji kooperatifleri de, yerel üreticilerin bir araya gelerek elektrik üretimi faaliyetlerini kooperatif çatısı altında gerçekleştirmelerine imkân sağlayan bir yapılanmadır. Kendi enerji ihtiyacını yerel üreticiler vasıtasıyla ve daha az maliyetle karşılayabilen kooperatiflerin nispeten daha masraflı olan yenilenebilir enerji pazarında da aktif rol oynamasının, ortaklarına olduğu kadar ülke ekonomisine de büyük katkı sağlayacağı açıktır. Bu katkının farkındalığı ile ülkemizde de eğilim gösterilmeye başlanan yenilenebilir enerji üretim kooperatiflerine Elektrik Piyasasında Lisanssız Elektrik Üretimine İlişkin Yönetmelik’e2 (“Lisanssız Elektrik Üretimi Yönetmeliği”) tabi olarak ön lisans ve lisans almaksızın elektrik üretimi faaliyeti gösterme imkânı tanınmaktadır.
İşbu makalemizde, öncelikle kooperatifin tanımı ve özelliklerine yer verilecek, müteakiben yenilenebilir enerji kaynakları ile yenilenebilir enerji üretim kooperatifleri inceleme konusu yapılacaktır.
II. KOOPERATİFLER
A. Tanımı ve Özellikleri
1163 sayılı Kooperatifler Kanunu’nun (“Kanun”) 1. maddesine göre kooperatifler, “tüzel kişiliği haiz olmak üzere ortaklarının belirli ekonomik menfaatlerini ve özellikle meslek ve geçimlerine ait ihtiyaçlarını, işgücü ve parasal katkılarıyla karşılıklı yardım, dayanışma ve kefalet suretiyle sağlayıp korumak amacıyla gerçek ve tüzel kişiler tarafından kurulan değişir ortaklı ve değişir sermayeli ortaklıklar” olarak tanımlanmıştır. Kooperatifler, kişilerin ortak bireysel ihtiyaçlarını birleşerek en az maliyetle karşılama amacıyla kurulan oluşumlardır3.
Bir kooperatifin kurulması için en az yedi kurucunun bir araya gelmesi gerekmektedir. Kamu ve özel hukuk tüzel kişileri amaçları bakımından ilgilendikleri kooperatiflerin kuruluşlarına yardımcı olabilir, önderlik edebilir ve ortak olabilirler. Diğer bir deyişle, gerçek ve tüzel kişiler kooperatif ortağı olabileceklerdir. Kooperatiflerde her ortağın en az bir ortaklık payı vardır ve bir ortak 5.000’den fazla paya sahip olamayacaktır. Bir ortaklık payının değeri ise 1,00 TL olacaktır.
Kooperatifler kurucu ortaklarca hazırlanacak ve zaman zaman tadil edilecek ana sözleşme hükümlerine tabi olarak faaliyet gösterir. Uygulamada kurucular tarafından bu ana sözleşmenin tanzimi için Gümrük ve Ticaret Bakanlığı tarafından 18.12.2013 tarihinde yayınlanan örnek ana sözleşmeye4 başvurulmakta ise de bunlara uyma zorunluluğu bulunmamaktadır5. Zaten bildiğimiz kadarıyla, müteakiben ilgili mevzuatta yapılan birçok değişiklik de henüz bu örneğe yansıtılmamıştır. Kanun’un 4. maddesinde6 yer alan hükümleri taşımak ve emredici hükümlere aykırı olmamak şartıyla, kurucuların istedikleri şekilde ana sözleşme hazırlamaları mümkündür.
Kooperatiflerde ortak sayısı arttıkça sermayesi de artmaktadır. Ayrıca, Kanun’un 20. maddesi7 uyarınca kooperatiflerde sermaye olarak ayni sermaye konulması ve aynın ya da başka bir işletmenin kooperatife devredilmesi mümkündür.
Kooperatifler yıllık faaliyetleri sonucu elde ettikleri işletme gelir fazlasını risturn adı altında ortaklarına dağıtır. Risturn8 dağıtımı yasa ve ana sözleşmede belirtilen yedek akçeler, özel fonlar ve sermaye paylarına faiz verilmesi işlemleri tamamlandıktan sonra yapılır. Ortakların risturn payları ana sözleşmedeki hükümlere göre ve ortakların kooperatiften yaptıkları muameleleri dikkate alınarak dağıtılır9.
Kooperatiflerin sorumluluğuna gelince, bu sorumluluk ana sözleşmede aksine bir hüküm yoksa malvarlığıyla sınırlıdır. Yine ana sözleşmede farklı şekilde düzenlenmemişse ortakların sorumluluğu da sermaye payları ile sınırlı olacaktır.
Kooperatifçilikte aşağıda inceleyeceğimiz açık kapı ilkesinin bir gereği olarak her ortağa kooperatiften çıkma hakkı tanınmıştır. Ortağa tanınan bu hak hiçbir şekilde engellenemez. Bunun için, aksi ana sözleşmede öngörülmedikçe ortağın kooperatif yönetim kuruluna hesap döneminin sonunda ve en az altı (6) ay önceden haber vermek şartıyla başvurması gerekir. Keza her ortak, ortaklık payını Kanun tarafından izin verildiği ölçüde başkalarına da devredebilir. Bu halde devir, tüm hak ve yükümlülükleri havi şekilde ve noter huzurunda gerçekleştirilmelidir. Yeni ortak, devirden sonra kooperatif yönetim kuruluna başvurmalıdır. Devralanın ortaklık şartlarını taşıması halinde, yönetim kurulu bu kişiyi ortaklığa kabul etmek zorundadır. Nihayet, ana sözleşmede belirtilen ve ortaklıktan çıkarılmayı gerektirecek herhangi bir durumun gerçekleşmesi üzerine ortağın çıkarılması da mümkün olacaktır.
B. Kooperatiflerin Genel İlkeleri
Kooperatifçilik ilkeleri ilk olarak 1937 yılında Uluslararası Kooperatifler Birliği (International Cooperative Alliance-ICA) tarafından mutlak ve ikinci derece ilkeler olarak saptanmıştır.10 Ayrıca, ICA tarafından mutlak ilkeler olarak serbest giriş, demokratik yönetim, işletme fazlalarının oranlı olarak dağıtılması zorunlu hale getirilmiştir11. Uluslararası Kooperatifler Birliği’nin 20-23 Eylül 1995 tarihlerinde İngiltere’nin Manchester kentinde toplanan 31. Uluslararası Kooperatifler Birliği Kongresi’nde günümüzde uygulanan yedi ilke onaylanmıştır12. Mezkûr ilkelere T.C. Gümrük ve Ticaret Bakanlığı, Kooperatifçilik Genel Müdürlüğü’nün resmi web sitesinde şu şekilde yer verilmiştir13:
1. Gönüllü ve herkese açık ortaklık: Kooperatifler, cinsel, sosyal, ırksal, siyasal ve dinsel ayırımcılık olmaksızın, hizmetlerinden yararlanabilecek ve ortaklığın sorumluluklarını kabule razı olan herkese açık gönüllü kuruluşlardır.
2. Ortaklar tarafından gerçekleştirilen demokratik denetim: Kooperatifler, politika oluşturma ve karar alma süreçlerine katılan ortaklarca denetlenen demokratik kuruluşlardır. Seçilmiş temsilci olarak hizmet edenler, ortaklara karşı sorumludur. Birim kooperatif kuruluşlarında ortaklar eşit oy hakkına sahiptir (her ortağa bir oy hakkı). Diğer düzeydeki kooperatif kuruluşlarında ise oy hakkı demokratik bir yaklaşımla düzenlenir.
3. Ortakların ekonomik katılımı: Ortaklar, kooperatiflerinin sermayesine adil bir şekilde katkıda bulunur ve bunu demokratik olarak yönetirler. Bu sermayenin en azından bir kısmı genellikle kooperatifin ortak mülkiyetidir. Çoğunlukla ortaklar, üyeliğin bir koşulu olarak taahhüt edildiği üzere (var ise) sermaye üzerinden kısıtlı miktarda gelir elde ederler. Ortaklar gelir fazlasını, muhtemelen “en azından bir kısmı taksim olunamaz kaynaklar” oluşturma yoluyla kooperatiflerini geliştirme, kooperatifle yapmış oldukları işlemlerle orantılı olarak ortaklarına kâr sağlama ve ortaklarca onaylanan diğer faaliyetlere destek olma gibi amaçlar için ayırırlar.
4. Özerklik ve bağımsızlık: Kooperatifler özerk, kendi kendine yeten ve ortaklarınca yönetilen kuruluşlardır. Kooperatifler, hükümetler dâhil olmak üzere diğer kuruluşlarla bir anlaşmaya girmeleri ya da dış kaynaklar yoluyla sermayelerini artırmaları durumunda, bunu kooperatiflerin özerkliğini sürdürecek ve ortaklarının demokratik yönetimini koruyacak şekilde gerçekleştirirler.
5. Eğitim, öğrenim ve bilgilendirme: Kooperatifler, ortaklarına, seçilmiş temsilcilerine, yöneticilerine ve çalışanlarına kooperatiflerinin gelişimine etkin bir şekilde katkıda bulunabilmeleri için eğitim ve öğretim imkânı sağlar. Kooperatifler genel kamuoyunu -özellikle de gençleri ve kamuoyunu oluşturanları- işbirliğinin şekli ve yararları konusunda bilgilendirirler.
6. Kooperatifler arasında işbirliği: Kooperatifler, yerel, ulusal, bölgesel ve uluslararası oluşumlarla birlikte çalışarak ortaklarına daha etkin bir şekilde hizmet eder ve kooperatifçilik hareketini güçlendirir.
7. Topluma karşı sorumlu olma: Kooperatifler, ortaklarınca onaylanan politikalar aracılığıyla toplumlarının sürdürülebilir kalkınması için çalışırlar.
III. YENİLENEBİLİR ENERJİ ÜRETİM KOOPERATİFLERİ
A. Yenilenebilir Enerji
Doğal ortamda sürekli ve tekrarlı bir biçimde aynı akımlardan elde edilebilecek ve kullandıkça kendini yenileyebilen enerji, yenilenebilir enerji olarak tanımlanmaktadır14. Yenilenebilir enerji kaynaklarının en önemli özelliği sürekli tekrarlanmaları; eş deyişle, tükendiklerinden daha hızlı bir şekilde yenilenebilmeleridir. Ne var ki yenilenebilir enerji kaynaklarının kullanımı, ileri teknoloji ve maliyet gerektirmesi ve geri dönüşlerin uzun sürede alınması hasebiyle yeterince yaygın olamamaktadır15.
Yenilenebilir enerji kaynakları hidrolik, rüzgâr, güneş, jeotermal, biyokütle, biyokütleden elde edilen gaz (çöp gazı dâhil), dalga, akıntı enerjisi ve gel-git gibi fosil olmayan enerji kaynaklarını ifade etmekte olup işbu kaynakların hem avantajları hem de dezavantajları bulunmaktadır. Avantajlara örnek vermek gerekirse, kaynakların tükenmemesi ve kaynaklara yakıt ücreti ödenmemesi, enerji üretim sürecinde zehirli gaz yayılmamasıdır16. Ayrıca bu enerji kaynakları kullanılarak küçük ölçeklerde de üretim yapılabilmektedir.
Yenilenebilir enerji kaynakları kullanımının dezavantajlarına ise sürekli enerji elde edilememesi; diğer bir deyişle üretilen enerji miktarının değişken olması örnek verilebilecektir. Ayrıca rüzgâr santrali gibi santrallerin yerleşim yerlerine uzak şekilde kurulması gerektiğinden, bunlardan üretilen enerjinin yerleşim yerlerine taşınması da bir dezavantaj olarak gösterilebilir17.
B. Yenilenebilir Enerji Üretim Kooperatifleri
Dünyanın birçok ülkesinde kooperatifler, yenilenebilir enerji üretimine yönelik teşvikler sayesinde temiz enerji toplumu yaratılmasında önemli roller oynamaktadır. Özellikle 70’li yıllarda yaşanan petrol krizi ve sonrasında enerji politikalarında yaşanan değişimler, tehditkâr çevre sorunları ve enerji fiyatlarındaki yükselme, duyarlı bireylerin bu sektörde kooperatifleşmelerine öncülük etmiştir. Özellikle, Tarife Garantisi Sistemi gibi başarılı teşvik mekanizmalarının da katkısı ile yenilenebilir enerji üretim kooperatifleri, Almanya, İngiltere ve Danimarka başta olmak üzere Kanada, ABD, Avustralya gibi dünyanın birçok gelişmiş ülkesinde yüksek oranda başvurulan bir yapı haline gelmiştir. Zira bugün, Almanya ve Danimarka’da yenilenebilir enerji tesislerinin yarıdan fazlası kooperatif şeklinde kurulmaktadır.18 Yenilenebilir enerji kaynaklarının kullanımı ekonomik olarak sürdürülebilir olduğu sürece uygulanması anlamına gelen ve bu ülkelerin sektördeki başarısının sebebi addedilen19 Tarife Garantili Programı (Feed-in Tariff/FIT) adlı teşvik mekanizması sayesinde devlet, yenilenebilir enerji kaynaklarından üretilen elektrik enerjisini rayicin üzerinde bir fiyattan ve uzun bir süre boyunca satın alacağını garanti etmektedir20.
Türkiye’de ise öncelikle yenilenebilir enerji üretim kooperatifleri elektrik üretim faaliyetini lisans almasına gerek olmaksızın yerine getirebilmektedir. Zira Elektrik Piyasası Lisans Yönetmeliği21 tahtında piyasada faaliyet göstermek isteyen tüzel kişiler, faaliyete başlamadan önce kural olarak faaliyetleri ve tesisleri için Elektrik Piyasası Düzenleme Kurulu’ndan ön lisans ve lisans almakla yükümlüdür. Oysa yenilenebilir enerji üretim kooperatifleri, ortak sayıları ve tüketim ihtiyaçları ile orantılı olarak ve her bir tüketim tesisi ile ilişkilendirilen üretim tesisinin kurulu gücü 1 MW’ı geçmeyecek şekilde;
• 100’e kadar ortağı bulunan için 1 MW’a kadar,
• 100’den fazla 500’e kadar ortaklı için 2 MW’a kadar,
• 500’den fazla 1000’e kadar ortaklı için 3 MW’a kadar,
• 1000’den fazla ortağı olan için 5 MW’a kadar, kapasite tahsisi ile lisanssız şekilde üretim yapabilecektir.
Keza kural olarak bir veya birden fazla gerçek ve/veya tüzel kişinin, uhdesindeki/uhdelerindeki tesislerde tüketilen elektrik enerjisi için tüketimlerini birleştirerek lisanssız elektrik üretim tesisi ya da tesisleri kurması kural olarak bu kişilerin aynı bağlantı noktasına bağlı olması veya elektrik enerjisi tüketimlerinin tek bir ortak sayaç ile ölçülebilmesi şartına bağlı iken Lisanssız Elektrik Üretim Yönetmeliği, mezkûr şartı yenilenebilir enerji üretim kooperatifleri vasıtasıyla kurulan tesisler için yapılan tüketim birleştirmeleri açısından aramamaktadır. Fakat çatı uygulamaları hariç olmak üzere, kurulan bu üretim tesisleri için yapılan tüketim birleştirmelerinde her bir trafo merkezinde azami 1 MW kapasite tahsis edilebilmektedir.
Buna ek olarak, Lisanssız Elektrik Üretim Yönetmeliği’nin izin verdiği ölçüde, yenilenebilir enerji kaynaklarından üretilen elektriğin ihtiyaç fazlası kısmının 5346 sayılı Yenilenebilir Enerji Kaynaklarının Elektrik Enerjisi Üretimi Amaçlı Kullanımına İlişkin Kanun’a22 (“YEK Kanunu”) ekli I Sayılı Cetvelde yer alan fiyattan on (10) yıl süreyle satın alınması mümkündür23. Zira yenilenebilir enerji kaynaklarına dayalı lisanssız elektrik üretim tesisleri YEK Kanunu’na ekli II Sayılı Cetvelde öngörülen yerli aksam destek bedeli ödemesinden de beş (5) yıl süreyle yararlanabilir. Bu yararlanma üretim tesisinin işletmeye girdiği tarihten itibaren başlayacaktır24.
Ayrıca yenilenebilir enerji üretim kooperatifleri, 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu (“KVK”) tahtında, belirli şartlar altında kurumlar vergisinden muaf tutulmuşlardır. Bu şartlar, yenilenebilir enerji üretim kooperatifinin ana sözleşmesinde;
• Sermaye üzerinden kazanç dağıtılmamasına,
• Yönetim kurulu başkan ve üyelerine kazanç üzerinden pay verilmemesine,
• Yedek akçelerinin ortaklara dağıtılmamasına,
• Sadece ortaklarla iş görülmesine25
dair hükümlerin bulunması ve bu kayıt ve şartlara da fiilen uyulması şeklinde sıralanabilir.
Benzer şekilde, yenilenebilir enerji üretim kooperatifinin ortaklarına iade edilen yönetim gideri karşılıkları ile risturnlar da kurumlar vergisinden müstesna tutulmuştur. Bu risturnların ortaklara dağıtımı, kâr dağıtımı sayılmaz. Risturnun nakden veya aynı değerde mal ile ödenmesi dahi istisnanın uygulanmasına engel olmayacaktır26.
Bununla birlikte, yenilenebilir enerji üretim kooperatiflerinin sağlayacağı sosyoekonomik ve ekolojik faydalar karşısında, bu yapılanmaya yönelimi arttırmak adına kanımızca daha birçok teşvik uygulamasına başvurulabilir. Örnek olarak üretilen elektriğin ihtiyaç fazlası kısmına ilişkin YEK Kanunu’nda öngörülen satın alma garanti süresinin uzatılması, Hazine garantisi gibi sağlam kredi teşvikleri sağlanması, yalnızca lisanssız üretimde değil, lisanslı elektrik üretiminde, keza dağıtım ve iletim sektörlerinde de kooperatifleşmenin teşvik edilmesi sayılabilir.
IV. SONUÇ
Kooperatifler insanların ihtiyaçlarını karşılıklı yardım, dayanışma ve kefalet suretiyle ve en az maliyetle karşılamak amacıyla kurulan tüzel kişilerdir. Böylece bireyler, münferiden ifa etmeleri ekonomik ya da sair nedenlerle ciddi derecede zorluk teşkil eden faaliyetlerin bir araya gelerek üstesinden gelebilmekte, bunu yaparken de toplumsal tüketim düzeyini ve maliyetlerini düşürmeleri sayesinde aynı zamanda ülke ekonomisine de fayda sağlamaktadır.
Yenilenebilir enerji üretim kooperatifleri ise, yenilenebilir enerji kaynaklarından yararlanmanın ve toplumun ekonomik hayata katılmasının en verimli ve faydalı yollarından birini teşkil etmektedir. Zira bu yolla, enerji sistemimizdeki kayıp oranları düşürülecek, istihdam seviyesinde artış sağlanacak, kamuoyu ekonomide söz sahibi ve katılımcı olabilecek, tekelleşmemiş bir enerji toplumu yaratılacak, enerji maliyetleri azalacak, ekolojik düzen de bir nebze olsun kendine gelecektir27.
Zira yenilenebilir enerji üretiminde, dağıtımı ve iletiminde kooperatiflerin öne çıkmaları, sektördeki dışa bağımlılığın minimize edilmesinde ve sektörün saydamlaştırılarak demokratikleşmesinde büyük rol oynayacaktır28. Dolayısıyla mevcut düzenleme ve teşvikler yenilenebilir enerji sektöründe kooperatiflerin payını yükseltme bakımından ilk basamak sayılmalı ve müteakip dönemde de dünya örnekleri gözetilerek bu konudaki yasal ve ekonomik çalışmalara ağırlık verilmelidir.
KAYNAKÇA
Ayşe Rüya Ataman, Türkiye’de Yenilenebilir Enerji Kaynakları, Yüksek Lisans Tezi, Ankara 2007.
Enerji Enstitüsü, Lisanssız Elektrik Üretim Rehberi, http://enerjienstitusu.com/elektrik-piyasasi-lisanssiz-elektrik-uretimi-rehberi/
Gelir İdaresi Başkanlığı, http://www.gib.gov.tr/fileadmin/user_upload/ Tebligler/5520/4.html
Gülsüm Gözde Ayanoğlu, Enerjide Yerel Kalkınmanın Anahtarı; Enerji Kooperatifleri, Tematic Ticaret ve Mevzuat Araştırmaları Dergisi - Ocak 2014, Sayı: 2013/2
Haydar Aras, Nükleer Çözüm Değil, http://www.haydararas.com/blog/nukleercozum-degil/
Hüseyin Polat, Yenilenebilir Enerji Kooperatifleri İle İlgili Düzenlemenin Getirilerinin Yanında Eksiklikleri, http://www.koykoop.org/roportaj. aspx?id=3#sthash.aPkNByPx.dpuf
J. Lipp, Lessons for Effective Renewable Electricity Policy from Denmark, Germany and United Kingdom in Energy Policy, Vol.35, p.5481-5495, 2007.
J.J. McMurtry & J. Lipp, Renewable Energy Co-op Review: Scan of Modals & Regulatory Issues, January 2012
Muhammet Selçuk Bayındır, Yenilenebilir Enerji Kaynakları Avrupa Birliği ve Türkiye Uygulamaları, Yüksek Lisans Tezi 2010.
T.C. Gümrük ve Ticaret Bakanlığı, Kooperatifçilik Genel Müdürlüğü, Enerji Yatırımlarında Yeni Alternatif; Yenilenebilir Enerji Kooperatifleri, http://koop.gtb.gov.tr/kooperatifler-hakkinda/yenilenebilir-enerji-kooperatifleri
T.C. Gümrük ve Ticaret Bakanlığı Kooperatifçilik Genel Müdürlüğü, Kooperatifçilik İlkeleri, http://koop.gtb.gov.tr/kooperatifler-hakkinda/kooperatifcilik-ilkeleri
T.C. Enerji ve Tabi Kaynaklar Bakanlığı, Yenilenebilir Enerji Kooperatifleri Emsal Ana Sözleşme, http://koop.gtb.gov.tr/data/52b18e46487c8ec1a8fccebd/yenilenebilir%20enerji%20kooperatifleri%20anas%C3%B6zle%C5%9Fmesi .pdf, 18.12.2013.
T.C. Milli Eğitim Bakanlığı, Muhasebe ve Finansman – Kooperatifler, http://koop.gtb.gov.tr/data/539a9f45487c8e06f4401cb5/Kooperatifler,koopgep%20meb%20kitap.pdf, Ankara 2014
Zehra Baykal Karaca, Tüketici Kooperatifleri, Yüksek Lisans Tezi, İstanbul 2007.
DİPNOT
1 T.C. Gümrük ve Ticaret Bakanlığı, Kooperatifçilik Genel Müdürlüğü, Enerji Yatırımlarında Yeni Alternatif; Yenilenebilir Enerji Kooperatifleri, internet erişim adresi: http://koop.gtb.gov.tr/kooperatifler-hakkinda/yenilenebilir-enerji-kooperatifleri (Son Erişim: 22.04.2017)
2 02.10.2013 tarihli ve 28783 sayılı Resmi Gazete.
3 Zehra Baykal Karaca, Tüketici Kooperatifleri, Yüksek Lisans Tezi, İstanbul 2007, s. 5
4 T.C. Enerji ve Tabi Kaynaklar Bakanlığı, Yenilenebilir Enerji Kooperatifleri Emsal Ana Sözleşme, internet erişim sayfası: http://koop.gtb.gov.tr/data/52b18e46487c8ec1a8fccebd/yenilenebilir%20enerji%20kooperatifleri%20 anas%C3%B6zle%C5%9Fmesi.pdf, 18.12.2013. (Son Erişim: 21.04.2017)
5 Karaca, a.g.e., s. 29.
6 Kooperatifler Kanunu, Madde 4: “Kooperatif ana sözleşmesinde aşağıdaki hususlara ait hükümlerin yer alması gerekir: 1. Kooperatifin adı ve merkezi, 2. Kooperatifin amacı ve çalışma konuları, 3. Ortaklık sıfatını kazandıran ve kaybettiren hal ve şartlar, 4. Ortakların pay tutarı ve kooperatif sermayesinin ödenme şekli, nakdi sermayenin en az 1/4 nün peşin ödenmesi, 5. Ortakların ayni sermaye koyup koymayacakları, 6. Kooperatiflerin yükümlerinden dolayı ortakların sorumluluk durumu ve derecesi, 7. Kooperatifin yönetici ve denetleyici organlarının görev ve yetki ve sorumlulukları ve seçim tarzları, 8. Kooperatifin temsiline ait hükümler, 9. Yıllık gelir gider farklarının, hesaplama ve kullanma şekilleri, 10.Kurucuların adı, soyadı iş ve konut adresleri.”
7 Kooperatifler Kanunu, Madde 20: “Ayn nevinden sermaye konması veya kooperatifin mevcut bir işletmeyi veya aynları devralması sözleşme ile kabul edilebilir.”
8 Risturn: Ortakların kooperatiften yaptıkları alışveriş oranlarına göre gelir fazlasından pay alması.
9 T.C. Milli Eğitim Bakanlığı, Muhasebe ve Finansman – Kooperatifler, internet erişim sayfası: http://koop.gtb.gov.tr/data/539a9f45487c8e06f4401cb5/Kooperatifler,koop-gep%20meb%20kitap.pdf, Ankara 2014 (Son Erişim: 22.04.2017)
10 Karaca, a.g.e., s. 9.
11 Karaca, a.g.e., s. 4.
12 Karaca, a.g.e., s. 11.
13 T.C. Gümrük ve Ticaret Bakanlığı, Kooperatifçilik Genel Müdürlüğü, Kooperatifçilik İlkeleri, internet erişim adresi: http://koop.gtb.gov.tr/ kooperatifler-hakkinda/kooperatifcilik-ilkeleri (Son Erişim: 22.04.2017)
14 Muhammet Selçuk Bayındır, Yenilenebilir Enerji Kaynakları Avrupa Birliği ve Türkiye Uygulamaları, Yüksek Lisans Tezi, 2010, s. 4.
15 Ayşe Rüya Ataman, Türkiye’de Yenilenebilir Enerji Kaynakları, Yüksek Lisans Tezi, Ankara 2007, s. 7.
16 Bayındır, a.g.e., s. 5.
17 Ataman, a.g.e., s. 8.
18 Gülsüm Gözde Ayanoğlu, Enerjide Yerel Kalkınmanın Anahtarı; Enerji Kooperatifleri, (Enerji Kooperatifleri) Tematic Ticaret ve Mevzuat Araştırmaları Dergisi - Ocak 2014, Sayı: 2013/2, internet erişim adresi: http://www.cevrecienerji. org/site_document/files/dosya/ENERJ%C4%B0DE_YEREL_KALKINMANIN_ANAHTARI-ENERJ%C4%B0_KOOPERAT%C4%B0FLER%C4%B0_28450.pdf (Erişim Tarihi: 23.04.2017)’den naklen, J.J. McMurtry. & J. Lipp, Renewable Energy Co-op Review: Scan of Modals & Regulatory Issues, January 2012
19 Ayanoğlu, Enerji Kooperatifleri’nden naklen, J. Lipp, Lessons for Effective Renewable Electricity Policy from Denmark, Germany and United Kingdom in Energy Policy, No. 35, p. 5481-5495, 2007.
20 Ayanoğlu, Enerji Kooperatifleri
21 02.11.2013 tarihli ve 28809 sayılı Resmi Gazete
22 18.05.2005 tarihli ve 25819 sayılı Resmi Gazete
23 İhtiyaç fazlası elektrik enerjisinin 10 yıl sonra ne olacağı hususunda ise bir açıklık bulunmayıp konunun ilgili kanun hükümlerinde gerekli düzenlemelerin yapılmasını müteakip açıklığa kavuşması beklenmektedir.
24 Enerji Enstitüsü, Lisanssız Elektrik Üretim Rehberi, internet erişim sayfası: http://enerjienstitusu.com/elektrik-piyasasi-lisanssiz-elektrik-uretimirehberi/ (Erişim Tarihi, 19.04.2017).
25 Gelir İdaresi Başkanlığı, Muafiyetler, “Üretim kooperatiflerinin ortaklarından aldığı ürünleri, niteliğinde herhangi bir değişiklik yapmadan üçüncü kişilere satmaları ortak dışı işlem sayılmamaktadır.” internet erişim sayfası: http://www.gib.gov.tr/ fileadmin/user_upload/Tebligler/5520/4.html (Erişim Tarihi, 22.04.2017)
26 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu, m. 5/1/i.
27 Haydar Aras, Nükleer Çözüm Değil, internet erişim sitesi: http://www.haydararas.com/blog/nukleer-cozum-degil/ (Erişim Tarihi: 22.04.2017).
28 Hüseyin Polat, Yenilenebilir Enerji Kooperatifleri İle İlgili Düzenlemenin Getirilerinin Yanında Eksiklikleri, internet erişim sayfası: http://www.koykoop.org/roportaj.aspx?id=3#sthash.aPkNByPx.dpuf (Erişim Tarihi: 22.04.2017).
