ÖZET
“Elektronik imza”, genel olarak “imza” kavramının tanımından başlayarak incelenmesi gereken, teknik ve hukuki boyutlarının tamamının anlaşılır ve açık bir biçimde ortaya konulması gereken önemli bir kavramdır. Elektronik imzanın pek çok türü vardır. Elektronik imza çeşitleri ve elektronik imza müessesesinin bütünü bir takım bağlayıcı hukuki kurallarla düzenlenmiştir. Bu düzenlemelerin tamamı, elektronik imzanın fonksiyonları ile birlikte oluşturulmasına ve doğrulanmasına ilişkin hususları kapsamaktadır. Nitekim her hukuki ve teknik müessesede olduğu gibi değişen ihtiyaçlara göre elektronik imza kavramı da değişimlere ve güncellemelere açık nitelik taşımaktadır.
1. GİRİŞ
Elektronik imza, 23.01.2004 Tarih ve 25355 Sayılı Resmi Gazete’de yayınlanan 5070 Sayılı Elektronik İmza Kanunu’nun (“EİK”) 3. maddesinin (b) bendinde; başka bir elektronik veriye eklenen veya elektronik veriyle mantıksal bağlantısı bulunan ve kimlik doğrulama amacıyla kullanılan elektronik veri olarak tanımlanmaktadır. Ancak bu tanımın açık bir biçimde kavranabilmesi için öncelikle elektronik imzanın işlevine ve hukuki geçerliliğine konu olan kavramların tanımlanması gerekmektedir.
İmza, klasik tanımı ile bir kimsenin herhangi bir belgeyi yazdığını veya onayladığını belirtmek için her zaman aynı biçimde kullandığı işarete verilen isimdir1 . Taraflarca kâğıt üzerinde onaylanan işlemlere konu bir metne mevcut hali ile yansıtılan iradenin kime ait olduğunu belirleyebilmek, el yazısı ile atılan imza sayesinde mümkün olmaktadır. Nitekim imza ile imzayı atan kişi kendisine has bir işareti kullanmak suretiyle belli bir konudaki iradesini açıklamış sayılmaktadır2.
İmza hukuki bir işlem olup, resmi veya özel her türlü belgenin geçerlilik kazanabilmesi ve kişinin iradesini yansıtabilmesi için taşıması gereken en önemli unsurlardan biridir. Ancak 6098 Sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun (“TBK”) 15. maddesi uyarınca, borç altına girmeyen kişi tarafından imza atılması zorunluluğu bulunmamaktadır. Yalnızca borç altına giren şahsın el yazısı ile imzası şart olup borç altına girmeyen diğer tarafın beyanı her halde geçerli olacaktır.
İmzanın metin üzerinde atılacağı yer hususunda bir kanun hükmü bulunmamaktadır. Ancak genel kabul, imzanın metnin tamamına şamil olması için metnin sonuna atılması yönündedir. Böylece imzayı atan kişi metni okuduğunu ve kendisine düşen tüm yükümlülükleri kabul ettiğini ikrar etmiş olacaktır3 . Nitekim metnin sonuna atılan bir imza, metinde yazılı beyanların hukuken bağlayıcı olduğunu, sonradan yapılan değişiklik ve eklemelerin ise imza sahibi için bağlayıcı olmadığını ifade etmektedir.
27.12.1934 Tarih ve 2891 Sayılı Resmi Gazete’de yayınlanan Soyadı Nizamnamesi’nin Bakanlar Kurulu’nun 25.03.2009 Tarih ve 2009/14848 K. Sayılı Kararı uyarınca değiştirilen 2. maddesi “imzada; öz adın ilk harfi, öz ad iki tane ise her ikisinin ilk harfleri veya birinin ilk harfi ile öteki ad ve soyadının tümü yazılabilir” hükmünü içermektedir. Ancak imzanın ilgili hükümde kaleme alındığı şekilde atılmaması onun geçersizliği sonucunu doğurmayacaktır. Uygulamada da sıklıkla karşılaşıldığı üzere imza sadece isim veya soyadı kullanılarak atılabileceği gibi, imzanın kime ait olduğu belirlenebilir olduğu sürece her ikisini içermeyen ve hatta harf dışında bir takım işaretlerin kullanılması suretiyle de atılması mümkündür4.
2. ELEKTRONİK İMZA
İmzaya ilişkin yukarıda yapılan açıklamaların kâğıt üzerindeki işlemleri kapsadığı aşikârdır. Esas sorun elektronik ortamda yapılan işlemlerde yer alan irade beyanlarında kimlik tespitinin yapılabilmesi ve söz konusu işlemlerin güvenliğinin ve güvenilirliğinin sağlanabilmesidir. Elektronik ortamda yer alan belgelerin aslı ile kopyaları arasında el yazısı ile imza eksikliği nedeniyle çoğu zaman bir farklılık bulunmamaktadır. Bu nedenle sözleşme metinlerinin değiştirilmesi çok basit bir şekilde ve fark edilmeksizin mümkün olabilmektedir. Kâğıda dayalı belgelerde bulunan el yazısıyla imza unsurunun elektronik ortamda karşılığının bulunmayışı, geçerliliği yazılı şekle tabi tutulan sözleşmelerin elektronik yolla yapılmasına ve elektronik belgelerin ispat aracı olarak kullanılmasına engel oluşturduğundan, bu engeli aşmak üzere elektronik imza kavramı yaratılarak gereken teknik altyapıyı açıklayan hukuki düzenlemeler meydana getirilmiştir5.
2.1. Genel Olarak Elektronik İmza
TBK’nın 15. maddesi uyarınca güvenli elektronik imza da, el yazısıyla atılmış imzanın bütün hukuki sonuçlarını doğurur. Bu ifade, imzanın mutlak surette kâğıt üzerine mürekkep ile bırakılan işaret anlamına gelmediğini açıkça göstermektedir. Elektronik bir kayıt veya veri üzerindeki bir sembol ya da kod, imza olarak kabul edilebilmektedir6.
Elektronik imza gerçek veya tüzel kişiler tarafından, EİK uyarınca Telekomünikasyon Kurumu’na bildirim yapmış ve Türkiye’de nitelikli elektronik sertifika vermeye yetkili Elektronik Sertifika Hizmet Sağlayıcıları’na (“ESHS”) yapılacak başvuru ile alınabilir. Bilgisayar ortamından yapılacak basit bir kurulum neticesinde, kişiye özel olarak üretilen ve doğrudan elektronik ortamda oluşturulan ya da fiziksel varlığı elektronik ortama aktarılabilen ve eklendiği elektronik veri üzerinde kimlik doğrulama işlevi gören sayısal ve biyometrik sembollerden oluşan elektronik imza, e-Devlet uygulamalarında veya ıslak imza gerektiren her türlü uygulamada kullanılabilmektedir7.
2.2.Elektronik İmza Çeşitleri
Elektronik imzanın hukuki işlem güvenliğinin sağlanması bakımından taşıdığı teknik nitelikler uyarınca bazı çeşitleri bulunmaktadır. EİK uyarınca elektronik imza, “Basit Elektronik İmza” ve “Güvenli Elektronik İmza” olarak iki kategoriye ayrılmakla birlikte, taşıdığı teknik nitelikler bakımından elektronik imzanın çeşitleri; basit elektronik imza, gelişmiş elektronik imza, güvenli (nitelikli) elektronik imza ve akredite edilmiş sertifika hizmet sağlayıcısı tarafından verilmiş elektronik imza olarak incelenebilir.
2.2.1. Basit Elektronik İmza
Basit elektronik imzanın varlığı, yalnızca verinin bütünlüğünün korunduğunu göstermektedir. Basit elektronik imzaya örnek olarak, bilgisayar ekranına kalemle atılan imza veya el yazısıyla atılan imzanın tarayıcıdan geçirilmek suretiyle elektronik ortamda bulunan belgelere eklenmesi gösterilebilir8.
2.2.2. Gelişmiş Elektronik İmza
Gelişmiş elektronik imza, genel olarak elektronik imza tanımına çeşitli unsurların eklenmesi ile tanımlanmaktadır. Gelişmiş elektronik imza, basit elektronik imzada olduğu gibi verinin bütünlüğünün korunduğunu göstermesinin yanı sıra, imzalayanın kimliğinin tespit edilmesini de sağlamaktadır9.
EİK kapsamında gelişmiş elektronik imzaya ilişkin bir tanım bulunmamaktadır. Ancak, Avrupa Birliği ve Avrupa Konseyi’nin 13.12.1999 tarihli ve 1999/93/CE sayılı Direktifi’nde (“Direktif”) yer alan tanım uyarınca sadece imzalayana bağlı bulunan, imzalayanın kim olduğunu belirlemeye imkân veren, yalnızca imzalayanın kontrolü altında tutabileceği araçların kullanımı ile oluşturulan ve daha sonra verilerde yapılan tüm değişikliklerin bulunmasına imkân veren imza10 olan gelişmiş elektronik imzanın anılan nitelikleri EİK’nın 4. maddesinde düzenlenen güvenli elektronik imzanın nitelikleri arasında sayılmıştır.
2.2.3. Güvenli Elektronik İmza
EİK’nın 4. maddesi uyarınca tanımlanan güvenli elektronik imza, (i) münhasıran imza sahibine bağlı olan, sadece imza sahibinin tasarrufunda bulunan, (ii) güvenli elektronik imza oluşturma aracı ile oluşturulan, (iii) nitelikli elektronik sertifikaya dayanarak imza sahibinin kimliğinin tespitini sağlayan, (iv) imzalanmış elektronik veride sonradan herhangi bir değişiklik yapılıp yapılmadığının tespitini sağlayan elektronik imzadır.
Münhasıran imza sahibine bağlı olma durumu, elektronik sertifika sağlayıcılar tarafından sağlanan nitelikli elektronik sertifikanın ve imza oluşturma verisine karşılık imza doğrulama verisinin resmi belgelere dayandırılmak suretiyle şahıs ile eşleştirilmesini ifade etmektedir11.
Güvenli elektronik imza, el yazısı ile atılan ıslak imzanın hukuki ve fonksiyonel anlamdaki tüm işlevlerini yerine getirmektedir. Nitekim Direktif’in 5. maddesi uyarınca üye ülkeler, güvenli elektronik imzanın niteliklerinin varlığı halinde bu imzanın el yazısı ile eşdeğerliğini ve yargılamada delil olarak kullanılmasını sağlamak durumundadırlar12.
2.2.4. Akredite Edilmiş Sertifika Hizmet Sağlayıcısı Tarafından Verilmiş Elektronik İmza
Elektronik sertifika hizmet sağlayıcıları açısından Direktif uyarınca ihtiyari akreditasyon sistemi öngörülmüş olup Türk hukukunda bu hususa yer verilmemiştir. İhtiyari akreditasyon, bir sertifika hizmet sağlayıcısı için özel hak ve yükümlülüklere bağlı olarak izin verilme usulüdür13.
2.3. Elektronik İmza Oluşturma - Doğrulama Verileri ve Araçları
2.3.1. E-İmza Oluşturma Verisi
EİK’nın 3/d maddesi uyarınca imza oluşturma verisi, imza sahibine ait olan imza sahibi tarafından elektronik imza oluşturma amacıyla kullanılan ve bir başka eşi olmayan şifreler, kriptografik gizli anahtarlar gibi verileri ifade etmektedir. İmza oluşturma verisi imza sahibine aittir. İmza sahibi ile kişi arasındaki bağı kurar. Kişiye özgü olan bu veri imza sahibi dışındaki kişilerce erişilebilir olmamalıdır. Bu husustaki koruma yükümlüğü tamamen imza sahibine aittir14.
2.3.2. E-İmza Doğrulama Verisi
EİK’nın 3/f maddesi uyarınca imza doğrulama verisi, elektronik imzayı doğrulamak için kullanılan şifreler, kriptografik açık anahtarlar gibi verileri tanımlamaktadır. İmza doğrulama verisi, sertifika sahibine aittir. Sertifika sahibi tarafından atılmış elektronik imzayı doğrulamak ve sertifika sahibine şifreli mesaj göndermek için kullanılan, bir eşi olmayan, sertifikanın içinde mevcut bulunan kriptografik ve gizli tutulması gerekmeyen veridir15.
2.3.3. E-İmza Doğrulama Aracı
EİK’nın 3/g maddesi uyarınca imza doğrulama aracı, elektronik imzayı doğrulamak amacıyla imza doğrulama verisini kullanan yazılım veya donanım aracını ifade etmektedir.
EİK’nun 7. maddesi uyarınca güvenli elektronik imza doğrulama araçlarının;
a. İmzanın doğrulanması için kullanılan verileri, değiştirmeksizin doğrulama yapan kişiye göstermesi,
b. İmza doğrulama işlemini güvenilir ve kesin bir biçimde çalıştıran ve doğrulama sonuçlarını değiştirmeksizin doğrulama yapan kişiye göstermesi,
c. Gerektiğinde, imzalanmış verinin güvenilir bir biçimde gösterilmesini sağlaması,
d. İmzanın doğrulanması için kullanılan elektronik sertifikanın doğruluğunu ve geçerliliğini güvenilir bir biçimde tespit ederek sonuçlarını değiştirmeksizin doğrulama yapan kişiye göstermesi,
e. İmza sahibinin kimliğini değiştirmeksizin doğrulama yapan kişiye göstermesi,
f. İmzanın doğrulanması ile ilgili şartlara etki edecek değişikliklerin tespit edilebilmesini sağlaması gerekmektedir.
2.3.4. Elektronik İmzanın Oluşturulması ve Doğrulanması
E-imzanın oluşturulma sürecinde ıslak imzanın elektronik ortama kopyalanması söz konusu değildir. Altyapısı oldukça karmaşık olan matematiksel bir süreç ve algoritmalar söz konusu olup bu işlemlerin tamamı bilgisayar tarafından gerçekleştirilmektedir. Elektronik ortamda oluşturulan belgeler asimetrik anahtarla şifrelenerek e-imza oluşturulmaktadır.
E-imzanın vaat ettiği kişiye özellik, bütünlük, kimlik doğrulama ve inkâr edilemezlik hizmetlerinin kullanıcılara verilmesi için gerekli hizmetlerin bütününe “Açık Anahtar Altyapısı” (“AAA”) denmektedir. Söz konusu altyapı e-imza sistemini doğrulamak için kurulan en yaygın altyapı niteliğini taşımaktadır16.
AAA altyapısı ile biri açık biri kapalı olmak üzere çift anahtar ESHS tarafından oluşturularak imza sahibine teslim edilir. İmza sahibinin açık anahtarıyla şifrelenen veri, ulaştığı muhatabınca ancak açık anahtar kullanılmak suretiyle deşifre edilebilmektedir17.
2.4.Elektronik İmzanın Fonksiyonları
Elektronik ortamda atılan bir imzanın el yazısıyla atılan ıslak imzanın yerini tutabilmesi için, (i) kimlik tespiti, (ii) sonuçlandırma, (iii) gerçeklik, (iv) uyarı, (v) devamlılık ve (vi) ispat fonksiyonlarının tamamını taşıması gerekmektedir. Nitekim elektronik imza, anılan fonksiyonları elle atılan imzadan daha kuvvetli bir biçimde sağlamaktadır18.
Elektronik imzanın kendisinden beklenen güveni sağlaması açısından, taşıması gereken en önemli fonksiyon inkâr edilememedir. Elektronik imza sahibi imza üzerindeki kontrolünü kaybetmedikçe elektronik imzanın taklidinin yapılabilmesi mümkün değildir19.
Elektronik imzada kimliğin tespiti, belirli onay makamları tarafından belirli bir gerçek kişiye bir defa olmak üzere tahsis edilen imza anahtarlarının, yine bu makamlar tarafından kontrol edilmesi ile yerine getirilmektedir. Bu koordinasyon bir imza anahtarı sertifikası ile yapılmakta ve anahtar sahibinin açık anahtarını bilen alıcının, herkes tarafından ulaşılabilen imza anahtarı sertifikasını kontrolü sayesinde, veriyi düzenleyen kişinin kimliği hakkında bilgi sahibi olabilmesini sağlamaktadır20. Ancak her halükarda 6100 Sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun (“HMK”) 210. maddesi uyarınca güvenli elektronik imzayla oluşturulmuş verinin inkâr edilmesi söz konusu olabilecektir. Bu durumda hâkim tarafından veriyi inkâr eden taraf dinlendikten sonra bir kanaate varılamamışsa, bilirkişi incelemesine başvurulacaktır.
EİK uyarınca, imzalanan metin kapsamında bir borç iradesi söz konusu ise elektronik imza, imzalayanın beyanıyla bağlı kalma fonksiyonunu da sağlamaktadır. Elektronik imza ile metindeki en ufak bir boşluk bile şifrelenmekte olduğundan, metindeki değişikliklerin imza sahibini bağlamama fonksiyonu elektronik imzada, el yazısı ile atılan imzaya nazaran daha kuvvetli bir hale gelmektedir21.
Elektronik imzanın diğer faydaları ve fonksiyonlarına ilişkin ise, öncelikle elektronik imzanın verimlilik ve lojistik fonksiyonlarının söz konusu olduğunu söylemek mümkündür. E-imza sayesinde işlemler kolaylık, hız ve ucuzluk kazanacaktır. Veriler ulaşması gereken yere çabuk ulaşır ve baskı, kâğıt, posta vb. maliyetler en aza indirgenir. E-imzada taklit edilme olasılığı neredeyse tamamen ortadan kalkmakta olup, gönderici belgeyi göndermediğini alıcı ise almadığını iddia edemez. Gönderilen belge veya verinin içeriği, gönderimden sonra değiştirilemeyeceğinden, gönderici veya alıcı tarafından içerik inkar edilemez. Nitekim belgenin bir kopyası onay kurumundadır.
2.5. Elektronik İmzalı Belgelerin Yargılamada Delil Niteliği
EİK’nın 5. maddesi uyarınca “güvenli elektronik imza, elle atılan imza ile aynı hukukî sonucu doğurur.” Ancak “kanunların resmî şekle veya özel bir merasime tabi tuttuğu hukukî işlemler ile teminat sözleşmeleri güvenli elektronik imza ile gerçekleştirilemez.”
Anılan madde uyarınca, e-imzanın ancak adi yazılı geçerlilik şekline bağlı hukuksal işlemleri kapsadığını belirtmek mümkündür. Nitekim kanunların açıkça resmi yazılı şekil ile yapılmasını öngördüğü hukuki işlemlerin (örneğin; evlilik, boşanma, finansal kiralama sözleşmesi vb.) elektronik imza ile yapılabilmesi mümkün değildir.
Ayrıca bu hususta elektronik imzalı belgelerin senetle ispat kuralları bakımından da değerlendirilmesi önem arz etmektedir. Yargılamada, bir olayın veya hukuki işlemin ispatı hususunda hâkim öncelikle bu durumun kesin delil ile veya takdiri delil ile ispatlanması gerekip gerekmediğini değerlendirecektir. Bu anlamda HMK bakımından senet, yemin ve kesin hüküm kesin delil teşkil etmekte iken; tanık, bilirkişi, keşif ve kanunda sayılmayan diğer takdiri delilleri işaret eden özel hükümler takdiri delil teşkil etmektedir.
Senedin kesin delil teşkil etmesi, hâkimin senetle bağlı olmasını ifade etmektedir. Senet metninin altındaki imza hâkim tarafından gerçek kabul edilmek suretiyle senedin doğruluğu veya gerçekliği hâkim tarafından re’sen araştırılacak hususlardan değildir. Senetteki el yazılı imzanın nitelemesi hâkim tarafından gözle yapılacak basit bir inceleme neticesinde takdir edilebilecektir22.
Bu kapsamda EİK’nun 23. maddesi uyarınca, HMK’nun 205. maddesi ispat gücü bakımından güvenli elektronik imza ile oluşturulan elektronik verilerin, senet hükmünde olduğunu ifade etmektedir. Bu hüküm uyarınca elektronik belgelerin senet değeri ve kesin delil etkisi, güvenli elektronik imza ile oluşturulmuş olmaları şartına bağlıdır. Basit elektronik imzalı elektronik veriler senet niteliğini taşımayacaktır. Nitekim bir belgenin hangi tür elektronik imza ile imzalandığının tespiti, HMK 205/3 uyarınca hâkim tarafından re’sen yapılmak durumundadır. Söz konusu hüküm, tarafların itiraz etmediği bir durumda basit elektronik imzalı bir metnin kesin delil teşkil etmesinin önüne geçmek açısından isabetli bir hüküm niteliğini taşımaktadır23.
Ancak hâkimin elektronik imzanın türüne ilişkin tespiti gözle görülecek biçimde yapamayacak olması sebebiyle, el yazısıyla imzalı senetlerden farklı olarak elektronik imzalı bir belgenin yargılamada bilirkişi tarafından incelenmesi gerekecektir.
Nitekim HMK’nın 210. maddesi; “güvenli elektronik imzayla oluşturulmuş verinin inkârı hâlinde, hâkim tarafından veriyi inkâr eden taraf dinlendikten sonra bir kanaate varılamamışsa, bilirkişi incelemesine başvurulur.” hükmünü içermektedir. 1086 Sayılı Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu (“HUMK”) yürürlükte iken bu hususta açık bir hüküm bulunmadığından, güvenli elektronik imzanın inkârı durumunda HUMK’nın 308. maddesi uyarınca imza incelemesi yapılmaktaydı24. Görülmekte olan dava sırasında güvenli elektronik imzanın inkârı söz konusu olduğunda hâkim HUMK’nın 308. maddesinde öngörülen prosedürü kıyasen uygulayarak güvenli elektronik imzanın aleyhine ileri sürülen kişiye ait olup olmadığını araştırmak ile yükümlü bulunmaktaydı. Nitekim söz konusu maddenin yürürlükte olduğu dönemde doktrinde hâkimin teknik bakımından kendiliğinden bu araştırmayı yapabilecek nitelikte olamayacağının kabulü ile güvenli elektronik imzaya ilişkin incelemenin mutlaka bilirkişi tarafından yapılması zorunluluğu belirtilmekteydi. Aksi yönde görüşler de olmasına rağmen25 HMK’nun 210. maddesi ile tüm bu tartışmaların önüne geçilerek güvenli elektronik imzanın inkârı durumunda hâkimin bilirkişi incelemesini talep edebilmesinin önü açılmıştır.
Bazı hukuki işlemlerin ise kanuni bakımdan mutlak surette güvenli elektronik imza ile oluşturulması zorunlu tutulabilmektedir. Örneğin; 20.12.2009 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren 5491 Sayılı Çek Kanunu’nun 5/8. maddesi uyarınca çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağı kararına ilişkin bilgiler, güvenli elektronik imza ile imzalandıktan sonra, Adalet Bakanlığı Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi (“UYAP”) aracılığıyla Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’na elektronik ortamda bildirilir. Bu bildirimler ile bankalara yapılacak duyurulara ilişkin esas ve usuller, Adalet Bakanlığı’nın uygun görüşü alınarak Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası tarafından belirlenir.
3. ELEKTRONİK İMZANIN UYGULAMA ALANLARI VE GELİŞMELER
Oldukça geniş bir uygulama alanı söz konusu olan elektronik imzanın, bilgilerin elektronik olarak taşındığı, kopyalandığı ve işlendiği her yerde kullanılabilmesi mümkündür26. TBK’nın 14. ve 15. maddeleri uyarınca yazılı şekil zorunlu görülen hukuki işlemlerde, güvenli elektronik imzanın el yazısıyla imzanın bütün hukuki sonuçlarını doğurmak suretiyle bu şekilde imzalanmış belgelerde yazılı şekil şartı yerine getirilmiş sayılacaktır. Bu kapsamda yazılı şekil gerektiren her türlü hukuki işlem güvenli elektronik imza ile tamamlanabilecektir.
E-imzanın kamusal alandaki uygulama alanları; ÖSS, KPSS, ALES, pasaport vb. her türlü başvurular, devlet kurumları arası iletişim, sosyal güvenlik uygulamaları, sağlık uygulamaları vergi ödemeleri ve e-beyannameler, elektronik oy verme işlemleri olarak listelenebilir. Özellikle e-Devlet projesi kapsamında pek çok devlet hizmetinin elektronik ortama taşınması suretiyle zaman ve kaynak kazancının elde edilmesi amaçlanmaktadır. Nitekim UYAP için, e-imzanın mahkemeler, Cumhuriyet başsavcılıkları, tüm adliye kalemleri ve avukatlar tarafından aktif olarak kullanıldığı en geniş platform olduğunu belirtmek mümkündür. E-Devlet uygulamasının ise geliştirilmesi hususunda çalışmalar devam etmektedir.
E-imzanın ticari alandaki uygulamaları için ise; internet bankacılığı, sigortacılık işlemleri, e-sözleşmeler, e-sipariş alanları sayılabilir. Nitekim 01.07.2012 tarihinde yürürlüğe girmiş olan 6102 Sayılı Türk Ticaret Kanunu (“TTK”) uyarınca elektronik imza ve elektronik veriler geniş yer tutmaktadır. TTK’nun 18/3. maddesi uyarınca e-imza ile tacirler arası temerrüde düşürme, sözleşmeyi feshe veya sözleşmeden dönmeye yönelik ihbar ve ihtar işlemleri yapılabilmektedir. TTK’nun 24. maddesi uyarınca ticaret sicil kayıtları, 64. ve 65. maddeleri uyarınca düzenlenen ticari defterler elektronik ortamda tutulabilmektedir.
TTK’nun 94. maddesi uyarınca cari hesap bakiyesinde saptanan artan tutarı gösteren cetveli alan tarafın aldığı tarihten itibaren bir ay içinde “güvenli elektronik imza” içeren bir yazı ile itirazda bulunabileceği hüküm altına alınmıştır. TTK uyarınca zorunlu tutulan tüm işlemler, ticaret şirketleri ile gerçek ve tüzel kişi diğer tacirler tarafından elektronik ortamda güvenli elektronik imza ile yapılabilecektir. 1512 Sayılı Noterlik Kanunu’na (“Noterlik Kanunu”) 02.12.12.2014 tarih ve 6572 sayılı Kanun ile eklenen 198/A maddesinin ayrıca incelenmesi gerekmektedir. Bu madde uyarınca; Noterlik Kanunu’nda öngörülen işlemler, elektronik ortamda güvenli elektronik imza kullanılarak da yapılabilir. Yalnızca düzenleme şeklinde yapılması zorunlu tutulan işlemlerin ve irade beyanlarının alınmasına ilişkin işlemlerde güvenli elektronik imza kullanılabilmesi için ilgililerin noter huzurunda olmaları gerekmektedir.
Noterler tarafından yapılan tüm işlemlere dair bilgi ve belgeler Türkiye Noterler Birliğinin Bilişim Sistemi’ne kaydedilir ve saklanır. Güvenli elektronik imza ile imzalanmış belgelerde ıslak imzalı belgeler için aranan kanunlarda belirtilen mühürleme işlemi uygulanmaz ve ayrıca suret aranmaz. Güvenli elektronik imza ile oluşturulan belgenin, talep edilmedikçe ayrıca fiziki olarak düzenlenmeyeceği de hükme bağlanmıştır. Elektronik ortamdan fiziki örnek çıkartılması gereken hâllerde belgenin aslının aynı olduğu belirtilerek noterlikçe imzalanır ve mühürlenir. Güvenli elektronik imza ile imzalanmış belgenin elle atılan imzalı suretiyle çelişmesi hâlinde noterlerin kullandığı bilişim sisteminde kayıtlı olan güvenli elektronik imzalı belge esas alınır. Böylece güvenli elektronik imzanın kullanımı Noterliklerce de yaygınlaşacak ve noter kanalıyla düzenlenen veya onaylanan belgelerin güvenilirliği artacaktır.
4. SONUÇ
Çağımızda bilgi teknolojisinin zamanla yarışır bir biçimde hızla geliştiği yadsınamaz bir gerçektir. İnternetin bir telefon kadar uzakta olduğu bu dönem, şüphesiz ki devlet kurumları ile yapılan ve ticari hayatta yer bulan tüm işlemlerde internetin etkin bir aktör olmasında önemli rol almaktadır. Bu nedenle e-Devlet ve e-ticaret alanları hem teknik hem hukuki düzenlemeler yapılmak suretiyle sürekli olarak geliştirilmektedir. 5270 Sayılı Elektronik İmza Kanunu ile düzenlenen e-imza gün geçtikçe kullanım alanı artan ve bilinen bir uygulamadır. Yakın zamanda da kişilerin günlük hayatta da sıkça kullandığı bir uygulama olması oldukça muhtemeldir. E-imza elektronik ortamdaki ilişkileri büyük ölçüde hızlandırdığından ve kolaylaştırdığından, bilişim sektörünün yanı sıra tüm vatandaşlar için büyük önem arz etmektedir. Elektronik imzanın etkin bir şekilde kullanımı kaynakların verimliliğini gözle görülür biçimde artıracaktır. Bununla birlikte bilhassa ticarette en önemli hususlardan biri olan şeffaflık, açıklık, hesap verilebilirlik gibi temel unsurlarda da büyük gelişmeler söz konusu olacak, hukuki işlem güvenliği tam olarak sağlanacaktır. Bu kapsamda elektronik imzanın, bilgi ve belgelerin değiştirilmesinin önlenmesi, gizlilik, inkâr edilemezlik, veri bütünlüğü ve kimlik doğrulama gibi fırsatlar doğurmakta olması gibi nedenlerle, yakın gelecekte hukuki işlemlerde ıslak imzanın yerini tamamen elektronik imzaya bırakacağını söylemek mümkündür.
KAYNAKÇA
Erbayraktar, Burcu. “Elektronik İmza Ve Elektronik İmza Kanunu’na Göre Sertifika Sağlayıcının Üçüncü Kişilere Karşı Hukuki Sorumluluğu”. Yüksek Lisans Tezi, İstanbul, 2011.
Erturgut, Mine. Medeni Usul Hukukunda Elektronik İmzalı Belgelerin Delil Olarak Değerlendirilmesi. Ankara: Yetkin Yayınları, 2004.
Gökalp, Ziya. “PKI (Açık Anahtar Altyapısı) Nedir?” 04.06.2008, https://www. bilgiguvenligi.gov.tr/guvenlik-teknolojileri/pki-acik-anahtar-altyapisi-nedir.html (22.02.2015).
Keser Berber, Leyla. “E-Sözleşme Bağlamında Digital İmza ve ETKK Yasa Taslağı Açısından Türkiye’de Durum”. İnternet ve Hukuk, Derleyen: Yeşim Atamer. İstanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları, 2004.
Keser Berber, Leyla. “İnternet Üzerinden Yapılan İşlemlerde Elektronik Para ve Dijital İmza”, Yetkin Yayınları, Ankara, 2002.
Kuru, Baki/ Arslan, Ramazan ve Yılmaz, Ejder. Medeni Usul Hukuku Ders Kitabı, Ankara: Yetkin Yayınları, 2014.
Orer, Gürsel. Elektronik İmza ve Elektronik Sertifika Hizmet Sağlayıcısının Hukuki ve Cezai Sorumluluğu. Ankara: Adalet Yayınevi, 2011.
Orta, Mesut. “Elektronik İmza ve Kavramlar”. Adalet Bakanlığı Bilgi İşlem Dairesi Başkanlığı. http://www.adalet.gov.tr/duyurular/2007/nisan07/eimza/sunum/02_ EKavramlar.pps.
Özler, İsmail. “Bilgi Güvenliği Ve Elekronik İmza Kavramları, Ekonomik Boyutlarının İncelenlemesi ve Elektronik İmza Uygulamaları”. Dicle Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Maliye ve Ekonomi Ana Bilim Dalı Yüksek Lisans Tezi, Diyarbakır, 2007.
DİPNOT
1 Türk Dil Kurumu, (20.02.2015). http://www.tdk.gov. tr/index.php?option=com_gts&arama=gts&guid=TDK.- GTS.54e667fc2f94f3.39308255 .
2 Gürsel Orer, Elektronik İmza ve Elektronik Sertifika Hizmet Sağlayıcısının Hukuki ve Cezai Sorumluluğu, (Ankara: Adalet Yayınevi, 2011), 5.
3 Orer, Elektronik İmza ve Elektronik Sertifika…, 13.
4 Erkut Güçlü Kahraman, “Delillerin Doğrudan Doğruyalığı İlkesinin Belgede Sahtecilik Suçlarıyla İlişkisi”, İzmir Barosu Dergisi 78/2 (2013), 228.
5 Burcu Erbayraktar, “Elektronik İmza Ve Elektronik İmza Kanunu’na Göre Sertifika Sağlayıcının Üçüncü Kişilere Karşı Hukuki Sorumluluğu”. Yüksek Lisans Tezi, İstanbul, 2011.
6 Orer, Elektronik İmza ve Elektronik Sertifika…, 32.
7 Orer, Elektronik İmza ve Elektronik Sertifika…, 37.
8 Mesut Orta, “Elektronik İmza ve Kavramlar”, Adalet Bakanlığı Bilgi İşlem Dairesi Başkanlığı, http://www.adalet.gov.tr/duyurular/2007/nisan07/eimza/sunum/02_EKavramlar.pps.
9 Orta, “Elektronik İmza ve Kavramlar”.
10 Orer, Elektronik İmza ve Elektronik Sertifika…, 43.
11 Orer, Elektronik İmza ve Elektronik Sertifika…, 44.
12 http://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/ ALL/;ELX_SESSIONID=6KTPJq0pn1nsL2hylTD2lJQB3 wpx1-BwyHs3cRrPQCFZgJpcpk1Tn!-1800912348?uri =CELEX:31999L0093, (12.05.2015).
13 Orta, “Elektronik İmza ve Kavramlar”.
14 Orer, Elektronik İmza ve Elektronik Sertifika…, 59.
15 Orer, Elektronik İmza ve Elektronik Sertifika…, 59.
16 Ziya Gökalp, “PKI (Açık Anahtar Altyapısı) Nedir?” 04.06.2008, https://www.bilgiguvenligi.gov.tr/ guvenlik-teknolojileri/pki-acik-anahtar-altyapisinedir.html (22.02.2015)
17 Orer, Elektronik İmza ve Elektronik Sertifika…, 61.
18 Orer, Elektronik İmza ve Elektronik Sertifika…, 48.
19 Orer, Elektronik İmza ve Elektronik Sertifika…, 48.
20 Orer, Elektronik İmza ve Elektronik Sertifika…, 49.
21 Orer, Elektronik İmza ve Elektronik Sertifika…, 50.
22 Mine Erturgut, Medeni Usul Hukukunda Elektronik İmzalı Belgelerin Delil Olarak Değerlendirilmesi, (Ankara: Yetkin Yayınları, 2004), 69.
23 Erturgut, Medeni Usul Hukukunda Elektronik İmzalı Belgelerin…, 138.
24 Mehmet Ertan Yardım, “Güvenli Elektronik İmzanın İnkarı”, www.iscturkey.org/2010/2008/2006/-pdf/ bildiri/29.
25 Yardım, “Güvenli Elektronik İmzanın İnkarı”.
26 Leyla Keser Berber, İnternet Üzerinden Yapılan İşlemlerde Elektronik Para ve Dijital İmza, (Ankara: Yetkin Yayınları, 2002), 177.
